III SA/Kr 392/09

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący WSA Dorota Dąbek Sędziowie WSA Halina Jakubiec (spr.) WSA Janusz Kasprzycki Protokolant Bernadetta Szczypka po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 1 grudnia 2009 r. sprawy ze skargi P. J. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 30 stycznia 2009 r. nr [...] w przedmiocie zasiłku celowego specjalnego skargę oddala Zaskarżoną przez P. J. decyzją z dnia 30.01.2009r. znak [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze utrzymało w mocy decyzję Wójta Gminy z dnia [...] 2008r., znak [...] przyznającej P. J. pomoc w postaci zasiłku celowego specjalnego w kwocie 200,00 zł na dofinansowanie do spłaty rat za zakupiony węgiel. Podstawą prawną decyzji był art. 138 § 1 pkt 1 Kpa i art. 2 ust. 1, art. 39 ust. 1 i 2, art. 8 ust. 1 pkt 1, art. 41 pkt 1 ustawy z dnia 12 marca 2004r. o pomocy społecznej (Dz.U. z 2004r., Nr 64, poz. 593). Decyzja zapadła w następujących okolicznościach stanu faktycznego: Skarżąca P. J. wraz ze swoją matką K. J. zwróciły się do Ośrodka Pomocy Społecznej z podaniem z dnia 18.03.2008r. o przyznanie pomocy finansowej w wysokości 248,00 zł na spłatę rat za zakupiony węgiel. Podanie to Wójt Gminy potraktował pierwotnie jako wniosek o pomoc dla rodziny i w dniu 10.04.2008r. wydał decyzję przyznającą skarżącej pomoc finansową w formie świadczenia pieniężnego na zakup żywności w kwocie 150,00 zł. Skarżąca w odpowiedzi na tą decyzję złożyła w dniu 16.05.2008r. zażalenie do Samorządowego Kolegium Odwoławczego, w konsekwencji czego organ ten postanowieniem z dnia [...] 2008r. uznał zażalenie za uzasadnione, jednocześnie wyznaczając Wójtowi Gminy dodatkowy 14 – dniowy termin do załatwienia sprawy w formie prawem przewidzianej pod kątem przyznania pomocy na zakup węgla. Wójt Gminy wydał w następstwie tego decyzję z [...] 2008r., znak [...] przyznającą P. J. pomoc w postaci zasiłku celowego specjalnego w kwocie 200,00 zł na dofinansowanie do spłaty rat za zakupiony węgiel. Organ ustalił, że dochód w rodzinie skarżącej P. J. w dniu złożenia wniosku o pomoc finansową wynosił 452,85 zł na osobę, tym samym przekraczał on kryterium dochodowe w wysokości 351 zł na osobę, określone w art. 8 ust. 2 ustawy z dnia 12 marca 2004r. o pomocy społecznej (tekst jednolity Dz. U z 2008r. Nr 115 poz. 728 z późn. zm.) Jednakże z uwagi na trudną sytuację rodziną skarżącej spowodowaną długotrwałym leczeniem organ, w oparciu o art. 41 pkt 1 wskazanej ustawy, udzielił skarżącej pomocy finansowej w kwocie 200,00 zł. Skarżąca wniosła odwołanie od w/w decyzji, wskazując, że w dniu 18.03.2008r. osobiście w Urzędzie Gminy złożyła podanie od siebie o pomoc finansową na zakup leków, a dodatkowo od matki z prośbą o 248,00 zł na ratę za węgiel, przedstawiając swoją trudną sytuację finansową, zdrowotną i rodzinną. W odwołaniu skarżąca zarzuciła też niewłaściwe działanie pracowników Ośrodka Pomocy Społecznej. Organ odwoławczy wydając opisaną na wstępie decyzję, podzielił ustalenia i wnioski organu I instancji, wskazując, że wyznacznikami przyznania i ustalenia wysokości zasiłku jest nie tylko sytuacja materialna wnioskodawcy, ale i także możliwości finansowe organów pomocy społecznej. Ponadto organ wskazał, iż przyznawanie zasiłków celowych należy do zadań własnych gminy, w ramach których musi ona zaspokajać najbardziej pilne i konieczne potrzeby swoich mieszkańców, a możliwości te są determinowane posiadanymi przez nią środkami pieniężnymi. Rozstrzygnięcie w sprawie zasiłku celowego zapada w ramach tzw. uznania administracyjnego, co w świetle art. 7 k.p.a. oznacza załatwienia sprawy zgodnie ze słusznym interesem obywatela, o ile nie stoi temu na przeszkodzie interes społeczny i możliwości organu w zakresie posiadanych uprawnień i środków. Na powyższą decyzję P. J. złożyła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie, w której zakwestionowała decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w całości, zarzucając jej błędne ustalenie stanu faktycznego sprawy. W odpowiedzi na skargę organ wnosząc o oddalenie skargi i podtrzymując stanowisko w sprawie stwierdził dodatkowo, że zarzuty skarżącej nie dotyczą samej decyzji z dnia [...] 2009r znak: [...], ale odnoszą się do sposobu załatwienia sprawy przez organ I instancji – Wójta Gminy. Ponadto wskazano, iż skarżąca nie podniosła żadnych nowych okoliczności w sprawie w stosunku do ostatecznej decyzji organu odwoławczego. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje: Wojewódzki Sąd Administracyjny zgodnie z art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - p.p.s.a (Dz. U. nr 153, poz. 1270) sprawuje kontrolę działalności administracji publicznej,. Stosownie do przepisu art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Oz. U. Nr 153, poz. 1269) kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Jednocześnie w oparciu o art. 134 § 1 ustawy p.p.s.a. Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami oraz powołaną podstawą prawną. Kryterium legalności umożliwia sądowi administracyjnemu wyeliminowanie z obrotu prawnego decyzji, jeżeli stwierdzi on naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Kierując się wskazanymi kryteriami należy stwierdzić, że skarga P. J. nie zasługuje na uwzględnienie. W świetle przepisów art. 2 ust. 1, art. 3 ust. 1 i 2 oraz art. 4 ustawy o pomocy społecznej, celem pomocy społecznej jest umożliwienie osobom i rodzinom przezwyciężania trudnych sytuacji życiowych, których nie są w stanie pokonać wykorzystując własne uprawnienia, zasoby i możliwości. Pomoc ta ma polegać na wspieraniu tych osób w wysiłkach zmierzających do zaspokojenia niezbędnych potrzeb i umożliwieniu im życia w warunkach odpowiadających godności człowieka. Zarazem pomoc społeczna winna zapobiegać trudnym sytuacjom życiowym przez działania w celu usamodzielnienia życiowego osób i rodzin oraz ich integracji ze środowiskiem. W art. 4 omawiana ustawa nakłada na osoby i rodziny korzystające z pomocy społecznej obowiązek współdziałania z organami pomocy społecznej w rozwiązywaniu ich trudnej sytuacji życiowej. Z przywołanych przepisów wynika, że celem pomocy społecznej nie jest obowiązek zaspakajania wszystkich potrzeb lecz tych tylko, które zaliczyć można do niezbędnych dla życia w warunkach odpowiadających godności człowieka. Nadto, krąg uprawnionych wyznaczony jest przez krąg tych osób, które chcą z organami pomocy społecznej współdziałać w rozwiązywaniu swojej trudnej sytuacji życiowej. Ustawa wymienia w art. 7 przykładowo okoliczności, które mogą stanowić podstawę udzielenia pomocy społecznej, to jest m.in. ubóstwo, bezrobocie, niepełnosprawność, długotrwałą lub ciężką chorobę. Zarazem w art. 36 tejże ustawy określono zamknięty katalog świadczeń pomocy społecznej o charakterze pieniężnym i niepieniężnym. Przedmiotem rozpoznania w niniejszej sprawie jest przyznanie świadczeniu w formie zasiłku celowego. Zgodnie z brzmieniem art. 39 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 12 marca 2004r. o pomocy społecznej, świadczenie to może być przyznane "w celu zaspokojenia niezbędnej potrzeby bytowej". W szczególności zasiłek celowy może być przyznany na pokrycie części lub całości kosztów zakupu żywności, leków i leczenia, opału, odzieży, niezbędnych przedmiotów użytku domowego, drobnych remont6w i napraw w mieszkaniu, a także kosztów pogrzebu. Istotą zasiłku celowego specjalnego jest pewna incydentalność potrzeby bytowej, którą ma pokryć. Zasiłek ten, przeznaczony na pokrycie określonej potrzeby bytowej, nie nabiera więc cechy świadczenia o stałym charakterze, ani też o stałej wysokości. Zasadniczą zaś cechą nabycia prawa do świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej, w tym także do zasiłku celowego, jest spełnienie przez osobę ubiegającą się tzw. kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej. Z analizy przedstawionych akt postępowania administracyjnego wynika, iż skarżąca korzysta już z różnych form pomocy pieniężnej w postaci zasiłków okresowych. Ustalony dochód w rodzinie skarżącej (tj. 452,85 zł na osobę) przekroczył kryterium dochodowe, o jakim mowa w art. 8 ust. 2 ustawy o pomocy społecznej, tj. kwotę 351 zł na osobę. Tym samym skarżąca nie spełniła warunku do przyznania jej pomocy w postaci zasiłku celowego. Mając jednak na względzie trudną sytuację rodziną skarżącej, korzystając z uznania administracyjnego, stosowanie do art. 41 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej, organ udzielił jej pomocy finansowej w kwocie 200,00 zł na spłatę rat na zakup węgla, choć kwota ta była niższa o 48 zł od kwoty wnioskowanej przez skarżącą. Stanowisko organów, w którym wykazano, że podstawą decyzji w sprawie przyznania P. J. zasiłku celowego, pomimo niespełnienia przez nią "kryterium dochodowego", jest uznanie administracyjne, należy uznać za trafne. W ocenie Sądu nie doszło do przekroczenia granic swobodnego uznania administracyjnego, a tylko taka sytuacja uzasadniałaby ingerencję Sądu w proces decyzyjny organów. Stosownie do brzmienia art. 7 k.p.a., działanie organu administracji oznacza załatwienie sprawy zgodnie ze słusznym interesem obywatela, o ile nie stoi temu na przeszkodzie interes społeczny i możliwości organu w zakresie posiadanych uprawnień i środków. Instytucja uznania nie daje jednak organowi dowolności w załatwieniu sprawy, ale również nie obliguje organu do spełniania wszelkich żądań obywateli. Przyznawanie pomocy finansowej w formie zasiłków celowych jest zadaniem własnym gminy, która ma obowiązek zaspokajać najbardziej pilne i konieczne potrzeby jej mieszkańców. Zakres tego zaspokojenia jest determinowany możliwościami finansowymi gminy stosowanie do jej zasobów budżetowych. Ograniczenia środków finansowych powodują, że gmina musi w pierwszej kolejności realizować nałożone na nią zadania obligatoryjne i zabezpieczyć potrzeby osób najuboższych. Z kolei zasiek celowy przysługujący w sytuacji, gdy istnieje do zaspokojenia niezbędna potrzeba bytowa osoby, która spełnia określone przepisami kryterium dochodowe, przyznawany jest przez gminę jako realizacja jej zadań fakultatywnych, a więc mieści się w sferze wspomnianego powyżej uznania administracyjnego. Uznanie to przejawia się nie tylko w kwestii samego przyznania zasiłku celowego, ale również jego wysokości, skoro żadem przepis prawa nie określa jej wprost. Kwota zasiłku jest ustalana w oparciu o ocenę sytuacji materialnej wnioskodawcy i cel na który zasiłek ten jest przyznawany, przy uwzględnieniu możliwości finansowych organu pomocy społecznej. Oceniając zasadność przyznania zasiłku celowego i jego wysokość organ powinien brać pod uwagę również okoliczność czy dana osoba korzysta już i z innych form pomocy społecznej. Przy wydawaniu decyzji przyznającą skarżącej zasiłek celowy w kwocie 200,00 zł na pokrycie w części rat na zakup węgla organ I instancji wziął pod uwagę i prawidłowo ocenił wszystkie w/w okoliczności sprawy. Dotyczy to przede wszystkim spełnienia "kryterium dochodowego" oraz faktu, że skarżącą i jej rodzina regularnie uzyskiwała od organu pomocy społecznej również i inne formy pomocy. W takiej sytuacji - w ocenie Sądu - nie można uznać, że Wójt Gminy przekroczył w sprawie granice uznania administracyjnego. Oznacza to w konsekwencji, że również decyzja organu II instancji została wydana prawidłowo. Wobec stwierdzenia, że zaskarżona przez P. J. decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego, jak i poprzedzająca ją decyzja Wójta Gminy są zgodne z prawem materialnym, a Sąd nie dopatrzył się w postępowaniu organów również uchybień procesowych - Sąd oddalił skargę na podstawie art. 151 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.