III SA/Kr 395/22

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Jakub Makuch Sędziowie WSA Elżbieta Czarny-Drożdżejko WSA Renata Czeluśniak (spr.) po rozpoznaniu w dniu 18 sierpnia 2022 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi K. G. na decyzję Odwoławczej Komisji Stypendialnej Akademii Sztuk Pięknych im. Jana Matejki w Krakowie z dnia 10 stycznia 2022 r. nr DN-4550-3-13/2022 w przedmiocie odmowy przyznania stypendium I. uchyla zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję organu I instancji, II. zobowiązuje Rektora Akademii Sztuk Pięknych im. Jana Matejki w Krakowie do wydania - w terminie 14 dni od zwrotu akt - decyzji przyznającej skarżącej K. G. stypendium rektora za rok 2021/2022; III. zasądza od Odwoławczej Komisji Stypendialnej Akademii Sztuk Pięknych im. Jana Matejki w Krakowie na rzecz skarżącej K. G. kwotę 200 zł (dwieście złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego; W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie na decyzję Odwoławczej Komisji Stypendialnej Akademii Sztuk Pięknych im. Jana Matejki w Krakowie znak: DN-4550-3-13/2022 z dnia 10 stycznia 2022 r. skarżąca K. G. domagała się uchylenia ww. decyzji oraz zobowiązania organu w trybie art. 145a § 1 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi do wydania w terminie 14 dni decyzji uwzględniającej jej wniosek, tj. przyznającej jej stypendium rektora za wyróżniające wyniki w nauce na rok akademicki 2021/22. Odwoławcza Komisja Stypendialna Akademii Sztuk Pięknych im. Jana Matejki w Krakowie ("Komisja Odwoławcza") ww. decyzją, na podstawie art. 16 § 1, art. 138 § 1 pkt 1 w zw. z art. 127 § 3 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego ( Dz. U. z 2021 r, poz. 735) w zw. z art. 86 ust. 1 pkt 4 i ust. 2 oraz art. 91 ustawy z dnia 20 lipca 2018 r. - Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce (Dz. U. z 2021 r. poz. 478 z późn. zm., dalej w skrócie "ustawa"), na podstawie § 40-46 Regulaminu świadczeń dla studentów i doktorantów Akademii Sztuk Pięknych im. Jana Matejki w Krakowie wprowadzonego zarządzeniem nr 69 Rektora z dnia 30 września 2019 r., obowiązującego od dnia 1 października 2019 r. oraz na podstawie zarządzenia nr 72 Rektora z dnia 24 września 2021 r. w sprawie podziału dotacji ze środków dla studentów, ustalenia wysokości dochodu na osobę w rodzinie studenta uprawniającego do ubiegania się o stypendium socjalne oraz wysokości świadczeń w roku akademickim 2021/22, po rozpatrzeniu odwołania skarżącej o ponowne rozpatrzenie wniosku o przyznanie stypendium rektora w roku akademickim 2021/2022, utrzymała w mocy decyzję Komisji Stypendialnej z dnia 22 listopada 2021 r. o odmowie przyznania skarżącej stypendium rektora w roku akademickim 2021/2022. W uzasadnieniu decyzji wskazano: Skarżąca złożyła wniosek o przyznanie stypendium rektora na rok akademicki 2021/2022 na kierunku [...] (VI rok stacjonarnych jednolitych studiów magisterskich). Decyzją z 22 listopada 2021 r. Komisja Stypendialna po rozpoznaniu powyższego wniosku odmówiła przyznania skarżącej stypendium rektora w roku akademickim 2021/2022 powołując się na art. 86 ust. 1 pkt 4 ustawy, który stanowi, że student może ubiegać się o stypendium rektora pod warunkiem spełnienia przesłanki wskazanej w art. 93 ustawy oraz wskazując, iż stypendium rektora przysługuje na studiach pierwszego stopnia, studiach drugiego stopnia i jednolitych studiach magisterskich, jednak nie dłużej niż przez okres 6 lat. Ponieważ łączny czas studiowania skarżącej przekroczył okres 6 lat, to zdaniem organu, uzasadnia to odmówienie skarżącej prawa do świadczenia. W odwołaniu od decyzji z dnia 22 listopada 2021 r. skarżąca wniosła o jej zmianę poprzez uwzględnienie wniosku o przyznanie stypendium rektora w roku akademickim 2021/22. W uzasadnieniu odwołania wskazała na błędną interpretację art. 93 ust. 2 pkt 1 ustawy. Wg skarżącej pojęcie "przysługiwania", którym posłużył się ustawodawca w tym przepisie, "wobec braku jego definicji ustawowej, należy odczytywać zgodnie z rozumieniem w języku potocznym i odnosić do świadczeń, które zostały przyznane po spełnieniu wszystkich kryteriów. Skarżąca wskazała na liczne wyroki wojewódzkich sądów administracyjnych, jak i Naczelnego Sądu Administracyjnego, zgodnie z którymi nie można podzielać poglądu, że dla biegu okresu, w którym można otrzymywać stypendium, nie ma znaczenia, czy student występuje o świadczenia, czy je pobiera. Stawianie znaku równości pomiędzy posiadaniem statusu studenta a okresem przysługiwania pomocy stypendialnej jest sprzeczne z literalnym brzmieniem art. 93 ust. 2 pkt 1 ustawy, zatem pomimo przekroczenia 6-letniego łącznego okresu studiowania, do chwili złożenia rzeczonego wniosku o stypendium rektora świadczenie to jej nie przysługiwało, zatem wskazany przez organ warunek wyłączający przyznanie tego świadczenia jej nie dotyczy. Komisja Odwoławcza wskazała, iż zgodnie z art. 86 ust. 1 pkt 2 ustawy student może ubiegać się o stypendium rektora pod warunkiem spełnienia przesłanki wskazanej w art. 93 ustawy - świadczenie przysługuje na studiach pierwszego stopnia, studiach drugiego stopnia i jednolitych studiach magisterskich, jednak nie dłużej niż przez okres 6 lat. Wskazany w powyższym przepisie 6-letni okres organ interpretuje jako okres przysługiwania świadczeń, który rozpoczyna się z chwilą podjęcia studiów i nabycia praw studenta po raz pierwszy, zatem do wyznaczenia okresu do 6 lat wliczany jest każdy okres studiów nawet ten który został podjęty na innej uczelni wyższej. Zdaniem organu brak jest zatem podstaw prawnych do rozpatrzenia wniosku pozytywnie, gdyż okres studiowania skarżącej rozpoczął się z dniem 01.10.2015 r., kiedy to skarżąca podjęła studia stacjonarne pierwszego stopnia na Wydziale [...], kierunek: [...] na [...], co pozwoliło ustalić, iż na dzień złożenia przez skarżącą wniosku o przyznanie stypendium skarżąca rozpoczęła 72 miesiąc posiadania statusu studenta, a w chwili wydania przedmiotowej decyzji organu łączny okres studiowania przez skarżącą to 76 miesiące. Na tej podstawie oraz powołując się również na interpretację Ministerstwa Edukacji i Nauki (wedle której okres 6 lat oznacza łączny okres nieprzekraczający 6 lat kalendarzowych, tj. 72 miesięcy, w których danej osobie przysługuje możliwość ubiegania się o świadczenia w ramach studiów - niezależnie od ich rodzaju i długości trwania, jak też uczelni, na których są odbywane, co oznaczać ma, iż dla biegu tego okresu nie ma znaczenia, czy student występuje o świadczenia oraz czy je pobiera - 6-letni okres przysługiwania świadczeń rozpoczyna się w momencie podjęcia studiów i nabycia praw studenta po raz pierwszy, co następuje z chwilą złożenia ślubowania), Komisja Odwoławcza uznała, że w przypadku skarżącej upłynął już tak rozumiany 6-letni okres przysługiwania świadczeń, a zatem skarżąca nie może skutecznie ubiegać się o przyznanie stypendium rektora, wobec niespełnienia przesłanki z art. 93 ustawy. W skardze na decyzję Odwoławczej Komisji Stypendialnej skarżąca zarzuciła naruszenie prawa materialnego, tj. art. 86 ust. pkt 4 w związku z art. 93 ust.2 pkt 1 ustawy w brzmieniu obowiązującym przed 18 grudnia 2021 r. poprzez błędne uznanie, że okolicznością wyłączającą przyznanie jej stypendium rektora jest zsumowany okres pobierania nauki na uczelniach wyższych przekraczający 72 miesiące. Skarżąca wskazała, iż zgodnie z literalnym brzmieniem tego przepisu oraz ugruntowanym orzecznictwem sądów administracyjnych łączny okres przysługiwania stypendium, o którym mowa w art. 93 ust. 2 pkt 1 ustawy, nie jest tożsamy - jak uznano w skarżonej decyzji - z okresem posiadania statusu studenta, a zatem w przypadku skarżącej okres ten nie przekracza 6 lat. Ponadto skarżąca wskazała, że organ wydający decyzję w I instancji oraz Komisja Odwoławcza nie kwestionowały spełnienia przez skarżącą tzw. kryteriów wydziałowych, tj. spełnienia przez nią szczegółowych warunków dotyczących uzyskania wyróżniających wyników w nauce, lecz wskazały na istnienie ww. przesłanki negatywnej. W odpowiedzi na skargę, organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasowe stanowisko w sprawie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje: Podstawowa zasada polskiego sądownictwa administracyjnego została określona w art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. z 2021 r., poz. 137), zgodnie z którym sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę legalności działalności administracji publicznej oraz rozstrzyganie sporów kompetencyjnych i o właściwość między organami jednostek samorządu terytorialnego, samorządowymi kolegiami odwoławczymi i między tymi organami a organami administracji rządowej. Zasada, że sądy administracyjne dokonują kontroli działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie, została również wyartykułowana w art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2022 r., poz. 329 ze zm.) dalej - p.p.s.a. Zgodnie z art. 134 § 1 p.p.s.a., Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Niezwiązanie zarzutami i wnioskami skargi oznacza, że sąd administracyjny bada w pełnym zakresie zgodność z prawem zaskarżonego aktu organu administracji publicznej. Sąd nie ma jednak obowiązku badania tych zarzutów i wniosków, które nie mają znaczenia dla oceny legalności zaskarżonego aktu (tak NSA w wyroku z dnia 11 października 2005 r., sygn. akt: FSK 2326/04). Orzekanie - w myśl art. 135 p.p.s.a. - następuje w granicach sprawy będącej przedmiotem kontrolowanego postępowania, w której został wydany zaskarżony akt lub czynność i odbywa się z uwzględnieniem wówczas obowiązujących przepisów prawa. Z istoty bowiem kontroli wynika, że zasadność zaskarżonej decyzji podlega ocenie przy uwzględnieniu stanu faktycznego i prawnego istniejącego w dacie podejmowania zaskarżonego rozstrzygnięcia. Wady skutkujące koniecznością uchylenia aktu, stwierdzenia jego nieważności bądź wydania z naruszeniem prawa, przewidziane są w art. 145 § 1 p.p.s.a. Zgodnie z art. 145 § 1 pkt 1 p.p.s.a. Sąd, uwzględniając skargę na decyzję lub postanowienie, uchyla ten akt w całości albo w części, jeżeli stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy. W przypadku nieuwzględnienia skargi sąd ją oddala - art. 151 p.p.s.a. Dokonując kontroli legalności zaskarżonej decyzji w granicach kompetencji przysługujących sądowi administracyjnemu, Sąd uznał, że skarga zasługuje na uwzględnienie. Przedmiotem kontroli Sądu była decyzja z dnia 10 stycznia 2022 r. Odwoławczej Komisji Stypendialnej Akademii Sztuk Pięknych im. Jana Matejki w Krakowie utrzymująca w mocy decyzję Komisji Stypendialnej z dnia 22 listopada 2021 r. w przedmiocie odmowy przyznania skarżącej stypendium rektora w roku akademickim 2021/2022 ze względu na przekroczenie 6 lat studiów. Materialnoprawną podstawą wydania decyzji były przepisy ustawy z dnia 20 lipca 2018 r. Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce (Dz. z 2021 r. poz.478 ze zm., zwanej dalej w skrócie: ustawą) w brzmieniu obowiązującym do 17 grudnia 2021 r. Stosownie do art. 86 ust. 1 pkt 4 ustawy (w brzmieniu do 17 grudnia 2021 r.), student może ubiegać się o stypendium rektora. Przyznanie świadczenia, o którym mowa w ust. 1 pkt 1-4 oraz odmowa jego przyznania następują w drodze decyzji administracyjnej (ust. 2). Zgodnie z art. 93 ust. 2 pkt 1 ustawy, obowiązującym na dzień złożenia przez skarżącą wniosku w sprawie przyznania stypendium, "Świadczenia, o których mowa w art. 86 ust. 1 pkt 1-4 i art. 359 ust. 1: 1) przysługują na studiach pierwszego stopnia, studiach drugiego stopnia i jednolitych studiach magisterskich, jednak nie dłużej niż przez okres 6 lat". Ustawą z dnia 17 listopada 2021 r. w sprawie zmiany ustawy Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2021 poz.2232) dokonano nowelizacji ustawy Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce obowiązującej od 18 grudnia 2021 r. Postanowiono, że "łączny okres, przez który przysługują świadczenia, o których mowa w art. 86 ust. 1 pkt 1-4 i art. 359 ust. 1, wynosi 12 semestrów, bez względu na ich pobieranie przez studenta (...)". Zgodnie jednak z art. 16 ustawy zmieniającej: "Do przyznawania świadczeń, o których mowa w art. 86 ust. 1 pkt 1-4 i art. 359 ust. 1 ustawy zmienianej w art. 1, w pierwszym semestrze roku akademickiego 2021/2022 stosuje się przepisy ustawy zmienianej w art. 1, w brzmieniu dotychczasowym". W związku z powyższym, pomimo że zaskarżona decyzja wydana została w dniu 10 stycznia 2022 roku (a więc podczas obowiązywania znowelizowanych przepisów ustawy), to z uwagi na fakt, że wniosek skarżącej o przyznanie stypendium rektora z dnia 12 października 2021 r. rozpatrywany był w pierwszym semestrze roku akademickiego 2021/2022, do stanu faktycznego rozpatrywanej sprawy zastosowanie miały przepisy w brzmieniu przed 18 grudnia 2021 r., zgodnie z ww. art. 16 ustawy zmieniającej z dnia 17 listopada 2021 r. W związku z powyższym słusznie już w odwołaniu, jak i w skardze, skarżąca wskazała, na błędną wykładnię przepisu art. 93 ust. 2 pkt 1 ustawy przedstawioną przez organy uczelni, przez którą skarżącej niezasadnie odmówiono przyznania stypendium rektora (spełnienie pozostałych przesłanek do przyznania stypendium nie było przez organy kwestionowane). Sąd rozpoznający nin. sprawę w całości podziela wykładnię art. 93 ust. 2 pkt 1 ustawy przedstawioną w wielu dotychczasowych wyrokach wojewódzkich sądów administracyjnych i NSA, zgodnie z którą z art. 93 ust. 2 pkt 1 ustawy w zw. z art. 93 ust. 2 pkt 2 oraz art. 94 ustawy wynika, że świadczenia przysługują nie dłużej niż przez okres sześciu lat, a nie w okresie 6 lat od rozpoczęcia studiów. Dlatego sposób obliczania 6-letniego okresu, w którym student może pobierać stypendium, winien być odniesiony do okresu, kiedy studentowi świadczenie rzeczywiście przysługiwało, tj. gdy student stypendium pobierał lub spełniał przesłanki do pobierania danego stypendium. Nie można zatem podzielić poglądu, że dla biegu okresu, w którym można otrzymać stypendium nie ma znaczenia, czy student występuje o świadczenia oraz czy je pobiera. Sam status studenta nie powoduje powstania uprawnienia dla uzyskania danego stypendium. Stypendium to "przysługuje" konkretnej osobie dopiero po spełnieniu określonych warunków, do których zalicza się posiadanie statusu studenta, wyrażenie woli ubiegania się o pomoc oraz spełnienie dodatkowych wymagań przewidzianych dla świadczeń danej kategorii. Zastosowane na gruncie ustawy pojęcie "przysługiwania świadczenia" nie jest tożsame z pojęciem "przysługiwania statusu studenta" ( np. wyrok WSA w Krakowie z dnia 24 listopada 2020 r i wyrok NSA oddalający skargę kasacyjną od tego wyroku III OSK 4304/21 lub wyrok WSA w Krakowie z dnia 28 września 2021 r. III SA/Kr 366/21, czy też np. wyroki NSA o sygn. akt: III OSK 3913/21, III OSK 3569/21, III OSK 4082/21, III OSK 4741/21, III OSK 4740/21, III OSK 4519/21). Zdaniem NSA wyrażonym w wyroku o sygn. akt III OSK 5175/21 prawidłowe odkodowanie normy zawartej w art. 93 ust. 2 pkt 1 ustawy nie wymaga złożonych zabiegów interpretacyjnych i w pełni dopuszczalnym jest powołanie się na wykładnię językową. "Przysługiwać" - wobec braku nadania temu terminowi odrębnego znaczenia na gruncie tej ustawy - należy interpretować zgodnie z potocznym (powszechnie przyjętym) rozumieniem. Pojęcie to oznacza "przypadać komuś w udziale; należeć się z tytułu ustawy, prawa, przywileju; skorzystać z przysługującego prawa" (Słownik Języka Polskiego L-P, pod red. M. Szymczaka, Warszawa 1996, s. 1007). Tym samym sformułowanie "świadczenie przysługuje", jakie zostało użyte w art. 93 ust. 2 pkt 1 ustawy należy rozumieć jako świadczenie, które zostało przyznane studentowi po spełnieniu wymaganych kryteriów. W związku z tym dla biegu okresu 6 lat, o którym mowa w omawianym przepisie ma znaczenie to, że student występował o świadczenie, które zostało mu przyznane i je pobierał. Okoliczność, że dana osoba jest studentem nie oznacza uzyskania świadczenia (stypendium). Zgodnie z art. 86 ust. 1 ustawy student może jedynie ubiegać się o świadczenie, ale sam status studenta nie powoduje powstania uprawnienia do jego uzyskania. Warunki ubiegania się o stypendium rektora określa art. 91. Oznacza to, że aby to stypendium przysługiwało studentowi, musi on nie tylko mieć status studenta, ale także złożyć stosowny wniosek oraz spełnić dodatkowe warunki przewidziane dla tej kategorii pomocy finansowej. W związku z powyższym 6-letni okres, o którym mowa w art. 93 ust. 2 pkt 1 należy odnosić do okresu, w którym student spełnia przesłanki otrzymywania pomocy finansowej określonej w tej ustawie (np. stypendium rektora) i jednocześnie jest beneficjentem takiej pomocy. Nie można zrównywać znaczenia "przysługiwania świadczenia", z art. 93 ust. 2 pkt 1 ustawy z pojęciem "przysługiwania możliwości ubiegania się o świadczenie" w związku z posiadaniem statusu studenta, jak przyjęły organy. Z wykładni językowej art. 93 ust. 2 pkt 1 ustawy wynika zatem, iż świadczenia w nim wskazane przysługują nie dłużej niż przez okres sześciu lat, a nie - jak przyjęły komisje stypendialne obu instancji - w okresie 6 lat od rozpoczęcia studiów. Reasumując powyższe rozważania należy stwierdzić, że orzekające w sprawie organy badając zaistnienie przesłanek przyznania skarżącej wnioskowanego stypendium, błędnie do 6-letniego okresu, o którym stanowi art. 93 ust. 2 pkt 1 ustawy wliczyły cały okres studiowania, nie biorąc pod uwagę, czy rzeczywiście świadczenie to skarżącej przysługiwało w rozumieniu wskazanym wyżej. W konsekwencji przyjęcie, że odmowa przyznania skarżącej stypendium z tej tylko przyczyny była uzasadniona, nie zasługuje na akceptację. Sąd podziela także stanowisko skarżącej, iż w kontekście przedmiotowej sprawy bez znaczenia pozostaje ww. nowelizacja ustawy przez wzgląd na art. 16 ww. ustawy nowelizującej. Nowe regulacje nie dotyczą świadczeń przyznawanych w pierwszym semestrze roku akademickiego 2021/2022, a zatem również świadczenia, którego dotyczy zaskarżona decyzja. Ponieważ błędna wykładnia art. 93 ust. 2 pkt 1 ustawy miała bezpośredni wpływ na wynik sprawy, Sąd uchylił zaskarżoną decyzję, jak również decyzję ją poprzedzającą na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a w zw. z art. 135 P.p.s.a. Ze względu na stwierdzenie przez Sąd naruszenia prawa materialnego oraz fakt, że skarżąca nie pobierała stypendium rektora przez okres 6 lat a jednocześnie spełniła wszystkie pozostałe warunki uzyskania stypendium rektora (na liście rankingowej k. 21 a.a. zajmowała - ze względu na sumę punktów [...] – [...] miejsce), Sąd w punkcie II sentencji wyroku orzekł o zobowiązaniu rektora, w trybie art. 145a § 1 P.p.s.a., do wydania w terminie 14 dni od zwrotu akt - decyzji uwzględniającej wniosek skarżącej o przyznanie stypendium rektora za rok 2021/222. W punkcie III sentencji wyroku Sąd orzekł o zwrocie kosztów postępowania (wpisu od skargi) na podstawie art. 200 P.p.s.a. Sąd orzekał na posiedzeniu niejawnym na podstawie art. 15 zzs4 ust. 3 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobiegniem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz.U.2021.2095).