III SA/Kr 396/11

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Tadeusz Wołek (spr.) Sędziowie NSA Krystyna Kutzner NSA Grażyna Danielec Protokolant Monika Wójcik po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 25 sierpnia 2011 r. sprawy ze skargi M. P. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 25 stycznia 2011 r. nr [...] w przedmiocie zasiłku celowego uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu pierwszej instancji. Kierownik Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej z upoważnienia Wójta Gminy decyzją z dnia [...] 2010 r. Nr [...], orzekł o odmowie przyznania M. P. zasiłku celowego w ramach programu pomocy dla rodzin rolniczych, w których gospodarstwach rolnych lub działach specjalnych produkcji rolnej powstały szkody spowodowane przez powódź, obsunięcie się ziemi lub huragan w 2010 r. Jako podstawę prawną decyzji wskazał art. 104 i art. 107 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego; art. 40 ust. 2 i 3, art.106 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej; rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 13 lipca 2010r. w sprawie szczegółowych warunków realizacji programu pomocy dla rodzin rolniczych, w których gospodarstwach rolnych lub działach specjalnych produkcji rolnej powstały szkody spowodowane przez powódź, obsunięcie się ziemi lub huragan w 2010r. W uzasadnieniu decyzji organ podniósł, że w rozporządzeniu zostały określone szczegółowe warunki udzielenia pomocy rodzinom rolniczym, których gospodarstwa rolne zostały dotknięte powodzią, obsunięciem się ziemi lub huraganem w 2010r. Pomoc jest przyznawana w ramach realizacji programu pomocy, a jej celem jest złagodzenie skutków klęski żywiołowej. Organ stwierdził, że straty w gospodarstwie wynoszą 81,71% Jednakże wnioskodawczyni nie spełnia wszystkich warunków wyszczególnionych w § 2 rozporządzenia, według którego pomoc należy się w sytuacji, gdy co najmniej jedna osoba w tej rodzinie jest rolnikiem, w rozumieniu przepisów o ubezpieczeniu społecznym rolników, objętym ubezpieczeniem społecznym rolników. Organ przywołując treść art. 6 pkt 1 ustawy z dnia 20 grudnia 1990r. o ubezpieczeniu społecznym rolników, organ wskazał, że zgodnie z rozporządzeniem mówiącym, że co najmniej jedna osoba jest rolnikiem, pomoc przysługuje rodzinie w której co najmniej jedna osoba jest rolnikiem w rozumieniu art. 6 pkt 1 ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników, czyli prowadzącym działalność rolniczą w swoim gospodarstwie rolnym i odprowadzającym składki do KRUS. W związku z tym w przypadku ubezpieczenia w KRUS na wniosek domownika pomoc socjalna rodzinie nie przysługuje. Wnioskodawczyni jest właścicielem gospodarstwa rolnego o powierzchni 8,1100 ha użytków rolnych, jednakże nie jest objęta ubezpieczeniem społecznym rolników w KRUS, co zgodnie z rozporządzeniem uniemożliwia wypłatę świadczenia. M. P. wniosła odwołanie od powyższej decyzji. Zarzuciła, że organ błędnie ustalił, że w rodzinie skarżącej nie ma osoby, która jest rolnikiem stosownie do przepisów ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników. Skarżąca jest osobą, która prowadzi gospodarstwo rolne. Jest również rencistą. Rentę wypłaca skarżącej KRUS. Ponadto mąż skarżącej A. P. jest rolnikiem w rozumieniu przepisów ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników, a także jest objęty tym ubezpieczeniem. Mąż wraz ze skarżącą prowadzi gospodarstwo rolne. Z tego tytułu opłaca składki na ubezpieczenie społeczne rolników. KRUS decyzją z dnia 16 listopada 2010 r. umorzył składkę na ubezpieczenie społeczne rolników za 3 kwartał 2010 r. A. P. jest osobą fizyczną prowadzącą na własny rachunek działalność rolniczą razem ze skarżącą. Mimo, że nie jest właścicielem gospodarstwa rolnego (skarżąca jest jego właścicielem), jest posiadaczem razem ze skarżącą tego gospodarstwa rolnego. Posiadanie nie jest stanem prawnym lecz faktycznym. Organ dysponował dokumentami przedłożonymi w toku sprawy, a z których wynika, że rodzina skarżącej jest uprawniona do skorzystania z pomocy w postaci spornego zasiłku. Wobec powyższego decyzja jest nieprawidłowa. Samorządowe Kolegium Odwoławcze, decyzją sygn. [...] z dnia 25 stycznia 2011 r. utrzymało w mocy decyzję organu I instancji działając na podstawie art. 40 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej, § 2 pkt 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 13 lipca 2010 r. w sprawie szczegółowych warunków realizacji programu pomocy dla rodzin rolniczych, w których gospodarstwach rolnych lub działach specjalnych produkcji rolnej powstały szkody spowodowane przez powódź, obsunięcie ziemi lub huragan w 2010r. oraz art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. W uzasadnieniu decyzji Kolegium wskazało, że zaskarżona decyzja jest zgodna z prawem i należało ją utrzymać w mocy. Kolegium przywołując treść art. 40 ust. 1, ust. 2 i ust. 3 ustawy o pomocy społecznej, podniosło, że kwestię przyznawania pomocy rodzinom rolniczym reguluje rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 13 lipca 2010 r. w sprawie szczegółowych warunków realizacji programu pomocy dla rodzin rolniczych, w których gospodarstwach rolnych lub działach specjalnych produkcji rolnej powstały szkody spowodowane przez powódź, obsunięcie ziemi lub huragan w 2010 r. Przepis § 2 rozporządzenia, określa warunki, których spełnienie umożliwia przyznanie pomocy. W myśl § 2 rozporządzenia, pomocy udziela się rodzinie rolniczej, jeżeli: 1) co najmniej jedna osoba w tej rodzinie jest rolnikiem, w rozumieniu przepisów o ubezpieczeniu społecznym rolników, objętym ubezpieczeniem społecznym rolników, 2) szkody spowodowane przez powódź, obsunięcie się ziemi lub huragan w uprawach rolnych, zwierzętach gospodarskich, budynkach inwentarskich, magazynowo-składowych, szklarniach, innych budynkach i budowlach służących do produkcji rolniczej, ciągnikach, maszynach i urządzeniach rolniczych zostały oszacowane przez komisję, o której mowa w przepisach w sprawie realizacji niektórych zadań Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa, powołaną przez wojewodę właściwego ze względu na miejsce wystąpienia szkód; 3) szkody spowodowane przez powódź, obsunięcie się ziemi lub huragan w uprawach rolnych lub zwierzętach gospodarskich wynoszą średnio powyżej 30 % średniej rocznej produkcji rolnej z trzech lat poprzedzających rok, iv którym wystąpiły szkody, albo z trzech lat w okresie pięcioletnim poprzedzającym rok, w którym wystąpiły szkody, z pominięciem roku o najwyższej i najniższej wielkości produkcji w gospodarstwie rolnym - w rozumieniu przepisów o podatku rolnym, lub dziale specjalnym produkcji rolnej - w rozumieniu przepisów o ubezpieczeniu społecznym rolników. Powyższe warunki muszą być spełnione łącznie, co oznacza, że niespełnienie choćby jednego z nich wyklucza możliwość przyznania wnioskowanego świadczenia. Zatem, żeby rodzina Wnioskodawcy mogła ubiegać się o przyznanie zasiłku celowego na podstawie przepisów rozporządzenia, to co najmniej jedna osoba w tej rodzinie musi być rolnikiem w rozumieniu przepisów o ubezpieczeniu społecznym rolników, który jest objęty ubezpieczeniem społecznym rolników w pełnym zakresie. Zgodnie z art. 6 pkt 1 ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników, przez rolnika rozumie się pełnoletnią osobę fizyczną, zamieszkującą i prowadzącą na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, osobiście i na własny rachunek, działalność rolniczą w pozostającym w jej posiadaniu gospodarstwie rolnym, w tym również w ramach grupy producentów rolnych, a także osobę, która przeznaczyła grunty prowadzonego przez siebie gospodarstwa rolnego do zalesienia. Natomiast art. 6 pkt 2 definiuje domownika, mianowicie przez domownika - rozumie się osobę bliską rolnikowi, która: a) ukończyła 16 lat, b) pozostaje z rolnikiem we wspólnym gospodarstwie domowym lub zamieszkuje na terenie jego gospodarstwa rolnego albo w bliskim sąsiedztwie, c) stale pracuje w tym gospodarstwie rolnym i nie jest związana z rolnikiem stosunkiem pracy. W świetle powyższego, pomoc dla osób poszkodowanych przez powódź na podstawie cyt. rozporządzenia udzielana jest osobom, które nie tylko prowadzą działalność rolniczą, ale również objęte są ubezpieczeniem społecznym rolników w pełnym zakresie z mocy ustawy. W sprawie M. P. złożyła wniosek o przyznanie zasiłku celowego w związku z powodzią, obsunięciem się ziemi lub huraganem w 2010 r. w wysokości 4 000 zł. Do wniosku dołączono między innymi: - zaświadczenie Wójta Gminy z dnia 7 października 2010 r., które poświadcza, iż M. P. figuruje w rejestrze podatkowym gminy jako posiadacz gospodarstwa rolnego o powierzchni 8,1100 ha fizycznych; - informację z Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego, o tym, że w gospodarstwie rolnym M. P. ubezpieczeniem społecznym rolników objęty jest A. P. Oznacza to, że w rodzinie M. P. nie ma rolnika w rozumieniu przepisów o ubezpieczeniu społecznym rolników, który objęty jest ubezpieczeniem społecznym rolników. Wnioskodawczyni M. P. jest rolnikiem w rozumieniu przepisów o ubezpieczeniu społecznym rolników; tj. jest pełnoletnią osobą fizyczną, zamieszkującą i prowadzącą na terytorium kraju, osobiście i na własny rachunek, działalność rolniczą w pozostającym w jej posiadaniu gospodarstwie rolnym, jednakże nie jest objęta ubezpieczeniem społecznym rolników. Natomiast A. P. jest objęty ubezpieczeniem społecznym rolników, natomiast nie jest rolnikiem, w rozumieniu przepisów o ubezpieczeniu społecznym rolników. Zatem, w sprawie, nie został spełniony warunek z § 2 pkt 1 rozporządzenia, umożliwiający przyznanie pomocy rodzinie rolniczej w związku ze szkodami spowodowanymi przez powódź. Kolegium podniosło, że pomoc przyznawana na podstawie rozporządzenia skierowana jest do grupy osób, które skutki powodzi mogły odczuć w sposób najbardziej dotkliwy, gdyż ich działalność rolnicza stanowi jedyne źródło dochodu. Kolegium rozumie, iż Wnioskodawca prowadzi działalność rolniczą, jednakże nie spełnia jednego z podstawowych warunków z w/w rozporządzenia. Organy rozpoznając sprawę były związane zakresem żądania Strony i rozpoznały go stosownie do wniosku. Ponadto Kolegium wyjaśniło, iż renciści i emeryci nie mają potrącanych składek na ubezpieczenie społeczne, a jedynie na ubezpieczenie zdrowotne oraz zaliczkę na podatek dochodowy. Na powyższą decyzję skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie wniosła M. P. Skarżąca wniosła o przyznanie wnioskowanego świadczenia, powtarzając argumentację zawartą w odwołaniu a w szczególności, że mąż A. P. jest rolnikiem w rozumieniu przepisów ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników oraz jest objęty ubezpieczeniem rolników. W odpowiedzi na skargę Kolegium wniosło o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasową argumentację. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje: Stosownie do art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. z 2002 r., nr 153, poz.1269 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Oznacza to, że przedmiotem kontroli Sądu jest zgodność z prawem zaskarżonej decyzji przy czym w sprawowaniu tej kontroli nie jest związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną rozstrzygając w granicach danej sprawy (art. 134 §1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - Dz. U. z 2002 r., nr 153, poz.1270 ze zm.). Usunięcie z obrotu prawnego decyzji może nastąpić tylko wtedy, gdy postępowanie sądowe dostarczy podstaw do uznania, że przy wydawaniu zaskarżonej decyzji organy administracji publicznej naruszyły prawo w zakresie wskazanym w art. 145 § 1 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Skarga zasługuje na uwzględnienie ponieważ decyzje zostały wydane z naruszeniem prawa materialnego, wskutek jego błędnej interpretacji. Materialnoprawną podstawę zaskarżonej i poprzedzającej ją decyzji stanowiły przepisy dwóch aktów prawnych. Wydając decyzje organy powołały art. 40 ust. 2 i 3 ustawy z dnia 12 marca 2004r. o pomocy społecznej (t.j.: Dz. U. z 2009 r., nr 175, poz. 1362 ze zm.), zgodnie z którym zasiłek celowy może zostać przyznany także osobie lub rodzinie, które poniosły straty w wyniku klęski żywiołowej lub ekologicznej (ust.1), a zasiłek ten może zostać przyznany niezależnie od dochodu i może podlegać zwrotowi (ust.2). Drugim aktem prawnym powołanym przez organy jest rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 13 lipca 2010r. w sprawie szczegółowych warunków realizacji programu pomocy dla rodzin rolniczych, w których gospodarstwach rolnych lub działach specjalnych produkcji rolnej powstały szkody spowodowane przez powódź, obsunięcie się ziemi lub huragan w 2010r. (Dz. U. z 2010 , nr 132, poz.889 ze zm.), które w § 2 pkt 1 określa, że pomocy udziela się rodzinie rolniczej, jeżeli: co najmniej jedna osoba w tej rodzinie jest rolnikiem, w rozumieniu przepisów o ubezpieczeniu społecznym rolników, objętym ubezpieczeniem społecznym rolników. W sprawie wskazując na treść § 2 pkt 1 w/w rozporządzenia organ pierwszej instancji uznał, a organ odwoławczy podzielił ten pogląd, że przyznanie wnioskowanego świadczenia nie jest możliwe, przytaczając także treść definicji ustawowych pojęć "rolnika" i "domownika" zawartych odpowiednio w art. 6 pkt 1 i art. 6 pkt 2 ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników (t.j.: Dz. U. z 2008 r., nr 50, poz. 291 ze zm.). Organy w szczególności uznały, że w rodzinie M. P. nie ma rolnika w rozumieniu przepisów o ubezpieczeniu społecznym rolników, który objęty jest ubezpieczeniem społecznym rolników. Wnioskująca o przyznanie świadczenia M. P. jest rolnikiem w rozumieniu przepisów o ubezpieczeniu społecznym rolników; tj. jest pełnoletnią osobą fizyczną, zamieszkującą i prowadzącą na terytorium kraju, osobiście i na własny rachunek, działalność rolniczą w pozostającym w jej posiadaniu gospodarstwie rolnym, jednakże nie jest objęta ubezpieczeniem społecznym rolników. Natomiast A. P. jest objęty ubezpieczeniem społecznym rolników, natomiast nie jest rolnikiem, w rozumieniu przepisów o ubezpieczeniu społecznym rolników. Organy dysponowały przy tym dołączonymi do wniosku o przyznanie świadczenia: - zaświadczeniem Wójta Gminy z dnia 7 października 2010 r., które poświadcza, iż M. P. figuruje w rejestrze podatkowym gminy jako posiadacz gospodarstwa rolnego o powierzchni 8,1100 ha fizycznych; - informacją z Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego, o tym, że w gospodarstwie rolnym M. P. ubezpieczeniem społecznym rolników objęty jest A. P. Bezspornym w sprawie było także to, że skarżąca pobiera rentę z Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego, że jest właścicielem gospodarstwa rolnego oraz, że straty w tym gospodarstwie spowodowane wskazywanymi przez skarżącą zdarzeniami, wynoszą 81,71%. Zdaniem Sądu, spełniona jest przesłanka określona w § 2 pkt 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 13 lipca 2010 r. w sprawie szczegółowych warunków realizacji programu pomocy dla rodzin rolniczych, w których gospodarstwach rolnych lub działach specjalnych produkcji rolnej powstały szkody spowodowane przez powódź, obsunięcie ziemi lub huragan w 2010 r., udzielenia pomocy rodzinie rolniczej jeżeli co najmniej jedna osoba w tej rodzinie jest rolnikiem, w rozumieniu przepisów o ubezpieczeniu społecznym rolników, objętym ubezpieczeniem społecznym rolników; w sytuacji w której: - żona będąca właścicielem gospodarstwa rolnego, pobiera rentę z Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego i prowadzi działalność rolniczą wraz mężem w pozostającym w ich posiadaniu gospodarstwie rolnym, który z tego tytułu jest objęty ubezpieczeniem społecznym rolników. Odmienna interpretacja przyjęta w sprawie przez organy obu instancji powoduje, że przyznania pomocy nie można odnieść do rodziny rolniczej, lecz wyłącznie do rolnika jednocześnie spełniającego warunek podlegania ubezpieczeniu społecznemu rolników. Jest to interpretacja sprzeczna z treścią zarówno art. 40 ust. 2 ustawy pomocy społecznej, jak również z treścią § 1 wskazanego rozporządzenia, wskazującego jako beneficjenta pomocy także rodziny rolnicze, które poniosły stratę w wyniku klęski żywiołowej w posiadanych gospodarstwach rolnych. Dokonanie przez organy takiej zawężającej interpretacji jest sprzeczne z wynikiem wykładni systemowej jak również nieuzasadnione literalnym brzmieniem przepisów mających zastosowanie w sprawie, co stanowi naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, dające podstawę do uchylenia zaskarżonej i poprzedzającej decyzji w oparciu o art. 145 § 1 pkt 1 lit. a w zw. z art. 134 § 1 p.p.s.a. Ponownie rozpatrując sprawę organy zgodnie z art. 153 p.p.s.a., uwzględnią dokonaną przez Sąd oceną prawną przepisu § 2 pkt 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 13 lipca 2010r.