III SA/Kr 400/24

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Tadeusz Kiełkowski (spr.) Sędziowie : Sędzia WSA Katarzyna Marasek-Zybura Asesor WSA Ewelina Dziuban po rozpoznaniu w dniu 23 maja 2024 r. na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym sprawy ze skargi Z. M. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Nowym Sączu z dnia 29 grudnia 2023 r. znak SKO-NP-4115-262/23 w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego oddala skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Nowym Sączu decyzją z dnia 29 grudnia 2023 r., znak SKO-NP-4115-262/23, działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz. U. z 2023 r. poz. 775 ze zm.), art. 17 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t.j. Dz. U. z 2023 r. poz. 390 ze zm.) oraz art. 2 i art. 17 ust. 2 ustawy z dnia 12 października 1994 r. o samorządowych kolegiach odwoławczych (t.j. Dz. U. z 2018 r. poz. 570), po rozpatrzeniu odwołania Z. M. od decyzji Burmistrza S. z dnia 30 maja 2023 r., znak OPS.5231-ŚP-1272/2020, odmawiającej przyznania Z. M. świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad mężem P. M. – utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję organu pierwszej instancji. Powyższa decyzja, która jest przedmiotem skargi, zapadła w następujących okolicznościach faktycznych i prawnych. Decyzją z dnia 30 maja 2023 r., znak OPS.5231-ŚP-1272/2020, wydaną na podstawie art. 104, art. 107 i art. 163 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz. U. z 2022 r. poz. 2000 ze zm.), art. 17, art. 20 ust. 3, art. 24, art. 26 i art. 32 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t.j. Dz. U. z 2023 r. poz. 390 ze zm.), rozporządzenia Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 27 lipca 2017 r. w sprawie sposobu i trybu postępowania w sprawach o przyznanie świadczeń rodzinnych oraz zakresu informacji, jakie mają być zawarte we wniosku, zaświadczeniach i oświadczeniach o ustalenie prawa do świadczeń rodzinnych (Dz.U. z 2017 r. poz. 1466), obwieszczenia Ministra Rodziny i Polityki Społecznej z dnia 1 listopada 2022 r. w sprawie wysokości świadczenia pielęgnacyjnego w roku 2023 (M.P. z 2022 r. poz. 1070) – Burmistrz S. odmówił przyznania Z. M. świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad mężem P. M. ze względu na powstanie niepełnosprawności u męża wnioskodawczyni w wieku 62 lat (art. 17 ust. 1b u.ś.r.), fakt, że osoba wymagająca opieki jest mężem wnioskodawczyni (art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r.), obowiązek alimentacyjny córki Eweliny (choruje i wymaga opieki osób trzecich, ale nie legitymuje się orzeczeniem o niepełnosprawności) oraz synów K. i P. (żonaci i dzietni). Działając na skutek odwołania Z. M., Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Nowym Sączu wydało opisaną na wstępie decyzję z dnia 29 grudnia 2023 r., którą utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję organu pierwszej instancji. W uzasadnieniu tego rozstrzygnięcia organ odwoławczy – w świetle orzeczenia Powiatowego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w Nowym Sączu z dnia 11 lutego 2020 r. (znaczny stopień niepełnosprawności do 31 października 2023 r.) oraz orzeczenia Lekarza Orzecznika ZUS z dnia 9 sierpnia 2023 r. (niezdolność do samodzielnej egzystencji do 31 sierpnia 2025 r.), którymi legitymuje się mąż wnioskodawczyni – przypomniał, że po wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r., sygn. akt K 38/13, data powstania niepełnosprawności nie ma znaczenia. Organ odwoławczy wskazał też, że wykładnia art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r. nie może prowadzić do wniosku, że świadczenie pielęgnacyjnego przysługiwałoby wnioskodawczyni, gdyby sama legitymowała się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Następnie organ odwoławczy przedstawił sytuację faktyczną wnioskodawczyni i osoby wymagającej opieki. Pracownik socjalny ustalił, że mąż wnioskodawczyni pozostaje w leczeniu onkologicznym z powodu nowotworu złośliwego żołądka z przerzutami do płuc jest po resekcji żołądka i po wycięciu części płuca, węzłów chłonnych śledziony, przeszedł operację na tętniaki, ma arytmię serca , hiperlipidemię, cukrzycę, jest po zawale serca, złamał lewą kończynę górną, co wpłynęło na jego sprawność ruchową. Ze względu na stan zdrowia wymaga pomocy i opieki w codziennym funkcjonowaniu w zakresie w wykonywania wszystkich czynności gospodarczych (przygotowania i podanie posiłków, utrzymania higieny (mycie, pomoc w ubieraniu się), zapewniania dostępu do usług medycznych (kupowania i podania leków), pielęgnacji, przygotowaniu i podaniu posiłków, realizacji domowej rehabilitacji. Wnioskodawczyni pomaga codziennie około godz. 10 w porannej toalecie, tj. myciu, pomaga przy ubieraniu, przygotowuje i podaje śniadanie wraz lekami, po śniadaniu mąż odpoczywa, ogląda telewizję, a ona w tym czasie gotuje obiad, sprząta, pierze. Ok. godz. 14 podaje obiad, który w większości jest zmiksowany (specjalna dieta). Ze względu na spadki cukru mąż wnioskodawczyni musi jeść często i regularnie. Wnioskodawczyni mierzy mężowi poziom cukru 3-4 razy dziennie. Po obiedzie mąż wnioskodawczyni odpoczywa, następnie wychodzą na spacer. Ok. godz. 18 wnioskodawczyni podaje kolacje i leki. W celu poprawy sprawności męża wnioskodawczyni pomaga w czynnościach rehabilitacyjnych, wykonuje masaże, smaruje maściami, oklepuje. Wnioskodawczyni wskazała, że czynności te uniemożliwiają jej podjęcie zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, a w piśmie z dnia 24 kwietnia 2023 r. podała, że jej mąż ma troje dzieci (dwóch synów i córkę), którzy nie pomagają w opiece nad ojcem, ponieważ dwoje z nich mieszka poza miejscem zamieszkania ojca, wszyscy pracują, mają na utrzymaniu swoje rodziny, a córka ma problemy zdrowotne i sama potrzebuje opieki. Wnioskodawczyni pracowała do 31 maja 2019 r., a kolejne jej zatrudnienie od 7 lutego 2020 r. zostało uznane za pozorne (decyzja organu emerytalno-rentowego i wyrok sądu). W świetle powyższego organ odwoławczy stwierdził, że zakres opieki nie uniemożliwia jakiejkolwiek aktywności zawodowej, choćby w ograniczonym zakresie godzinowym przy współudziale usług opiekuńczych. Z zasad doświadczenia życiowego wynika, że przygotowywanie posiłków, organizowanie wizyt lekarskich, pomoc w czynnościach związanych z higieną osobistą, sprzątanie czy robienie zakupów nie odbiegają od czynności, które wykonują osoby zajmujące się opieką nad rodziną i jednocześnie pracujące zawodowo. Czynności te nie mają charakteru tego rodzaju, że należy je wykonywać przez cały dzień, a jedynie w ściśle określonych porach (z reguły rano i wieczorem), a zatem trudno uznać, że ich wykonywanie uniemożliwia podjęcie jakiejkolwiek pracy, chociażby w ograniczonym zakresie. Mąż wnioskodawczyni nie jest osobą: leżącą, obłożenie chorą, niekontaktową, wymagającą ciągłego nadzoru. Porusza się samodzielnie po mieszkaniu, więc może samodzielne przebywać przez część dnia lub też przy współudziale opieki ze strony dzieci sprawowanej w sposób pośredni czy skorzystania z usług opiekuńczych. Pismem z dnia 8 lutego 2024 r. Z. M. złożyła skargę na powyższą decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Nowym Sączu. Skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji i poprzedzającą ją decyzji organu pierwszej instancji oraz zasądzenie na podstawie art. 200 p.p.s.a. kosztów postępowania administracyjnego, w tym kosztów zastępstwa prawnego. Skarżąca zarzuciła zaskarżonej decyzji: 1) błędną wykładnię art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. przez zaniechanie wykładni systemowej i celowościowej i w konsekwencji niewłaściwe przyjęcie, że brak jest związku między niepodejmowaniem zatrudnienia a sprawowaną opieką, podczas gdy związek taki istnieje, oraz, że zakres opieki nie wypełnia tego przepisu, podczas gdy w rozumieniu tego przepisu osoba niepełnosprawna w stopniu znacznym wymaga w zależności od rodzaju schorzenia oraz aktualnego stanu zdrowia opieki stałej lub długotrwałej, lecz niekoniecznie całodobowej; 2) naruszenie art. 6, art. 8, art. 9, art. 77 § 1, art. 7 w zw. z art. 80 k.p.a. przez niewyjaśnienie wszystkich okoliczności istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy, tj. faktycznego zakresu opieki w kontekście pogorszenia stanu zdrowia męża skarżącej, co skutkowało brakiem prawa do świadczenia pielęgnacyjnego i zwalnia organy z podejmowania działań zmierzających do wszechstronnego wyjaśnienia sprawy, pozwalającego na wydanie rozstrzygnięcia z uwzględnieniem słusznego interesu skarżącej. W uzasadnieniu skargi skarżąca przedstawiła argumentację na poparcie sformułowanych zarzutów i wniosków, podnosząc przy tym m.in., że mąż jest od niej całkowicie zależny, a kreowanie dodatkowych przesłanek uzyskania świadczenia (brak możliwości poruszania się przez osobę niepełnosprawną, korzystanie z pieluchomajtek, występowanie bądź nie określonych dolegliwości) jest niedopuszczalne. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Nowym Sączu wniosło o oddalenie skargi, podtrzymując swoje stanowisko zaprezentowane w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje. Stosownie do art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz. U. z 2022 r. poz. 2492) w zw. z art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2023 r. poz. 1634, dalej "p.p.s.a."), sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej, stosując środki określone w ustawie. Kontrola sądu polega na zbadaniu, czy przy wydawaniu zaskarżonego aktu nie doszło do rażącego naruszenia prawa dającego podstawę do stwierdzenia jego nieważności, naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania, naruszenia prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy oraz naruszenia przepisów postępowania administracyjnego w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Sąd nie jest przy tym związany zarzutami i wnioskami skargi ani powołaną podstawą prawną, zgodnie z dyspozycją art. 134 § 1 p.p.s.a. Sąd nie rozstrzyga sprawy administracyjnej merytorycznie, lecz ocenia zgodność aktu z prawem. Kontrolując zaskarżoną decyzję zgodnie ze wskazanymi wyżej kryteriami, należało uznać, że odpowiada ona prawu i nie ma podstaw do pozbawienia jej mocy wiążącej. Skarga okazała się niezasadna. Zgodnie z art. 17 ust. 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych w ówczesnym brzmieniu (t.j. Dz. U. z 2023 r. poz. 390, dalej "ustawa") świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje: 1) matce albo ojcu, 2) opiekunowi faktycznemu dziecka, 3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, 4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. – Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności – jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. Wedle art. 17 ust. 1a ustawy osobom, o których mowa w ust. 1 pkt 4, innym niż spokrewnione w pierwszym stopniu z osobą wymagającą opieki, przysługuje świadczenie pielęgnacyjne, w przypadku gdy spełnione są łącznie następujące warunki: 1) rodzice osoby wymagającej opieki nie żyją, zostali pozbawieni praw rodzicielskich, są małoletni lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności; 2) nie ma innych osób spokrewnionych w pierwszym stopniu, są małoletnie lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności; 3) nie ma osób, o których mowa w ust. 1 pkt 2 i 3, lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. W myśl art. 17 ust. 1b świadczenie pielęgnacyjne przysługuje, jeżeli niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała: 1) nie później niż do ukończenia 18. roku życia lub 2) w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25. roku życia. Z kolei art. 17 ust. 5 ustawy stanowi, że świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli: 1) osoba sprawująca opiekę: a) ma ustalone prawo do emerytury, renty, renty rodzinnej z tytułu śmierci małżonka przyznanej w przypadku zbiegu prawa do renty rodzinnej i innego świadczenia emerytalno-rentowego, renty socjalnej, zasiłku stałego, nauczycielskiego świadczenia kompensacyjnego, zasiłku przedemerytalnego, świadczenia przedemerytalnego lub rodzicielskiego świadczenia uzupełniającego, o którym mowa w ustawie z dnia 31 stycznia 2019 r. o rodzicielskim świadczeniu uzupełniającym, b) ma ustalone prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego, świadczenia pielęgnacyjnego lub zasiłku dla opiekuna, o którym mowa w ustawie z dnia 4 kwietnia 2014 r. o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów; 2) osoba wymagająca opieki: a) pozostaje w związku małżeńskim, chyba że współmałżonek legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, b) została umieszczona w rodzinie zastępczej, z wyjątkiem rodziny zastępczej spokrewnionej, rodzinnym domu dziecka albo, w związku z koniecznością kształcenia, rewalidacji lub rehabilitacji, w placówce zapewniającej całodobową opiekę, w tym w specjalnym ośrodku szkolno-wychowawczym, z wyjątkiem podmiotu wykonującego działalność leczniczą, i korzysta w niej z całodobowej opieki przez więcej niż 5 dni w tygodniu; 3) na osobę wymagającą opieki inna osoba ma ustalone prawo do wcześniejszej emerytury; (...) 5) na osobę wymagającą opieki jest ustalone prawo do dodatku do zasiłku rodzinnego, o którym mowa w art. 10, prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego, prawo do świadczenia pielęgnacyjnego lub prawo do zasiłku dla opiekuna, o którym mowa w ustawie z dnia 4 kwietnia 2014 r. o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów; 6) na osobę wymagającą opieki inna osoba jest uprawniona za granicą do świadczenia na pokrycie wydatków związanych z opieką, chyba że przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego lub dwustronne umowy o zabezpieczeniu społecznym stanowią inaczej. W niniejszej sprawie organ pierwszej instancji wskazał, jako jedną z przeszkód do przyznania skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego, powstanie niepełnosprawności u osoby, nad którą jest sprawowana opieka, po 25 roku życia (art. 17 ust. 1b ustawy). Tę przeszkodę trafnie zweryfikował organ odwoławczy, wskazując na wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r. (K 38/13, Dz. U. z 2014 r. poz. 1443). Organ odwoławczy prawidłowo wywiódł, że kryterium momentu powstania niepełnosprawności, jako uniemożliwiające uzyskanie świadczenia pielęgnacyjnego, utraciło przymiot konstytucyjności. Nie jest zatem dopuszczalne oparcie odmowy przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego na tej części przepisu art. 17 ust. 1b, która została uznana za niezgodną z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP. Organ odwoławczy zasadnie stwierdził również, iż to, że osoba wymagająca opieki jest mężem wnioskodawczyni – nie może być podstawą rozstrzygnięcia odmownego. W ocenie Sądu, organ odwoławczy poczynił prawidłowe i wyczerpujące ustalenia faktyczne co do okoliczności istotnych z punktu widzenia możliwości przyznania skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego. Sąd w pełni podziela zaprezentowane w niniejszej sprawie stanowisko organu odwoławczego, że nie została spełniona przesłanka pozytywna przyznania skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego w postaci bezpośredniego związku przyczynowego między brakiem zatrudnienia skarżącej Z. M. a pomocą świadczoną mężowi P. M., przy czym do takiego wniosku prowadzi całościowa ocena ogółu istotnych w tej mierze elementów stanu faktycznego, do których należą: okoliczności deklarowanego przez skarżącą zaprzestania pracy, zakres czynności opiekuńczych wykonywanych przez skarżącą w ramach pomocy mężowi, możliwość uzyskania wsparcia w postaci usług opiekuńczych oraz – w pewnym stopniu – powinność pomocy ojcu tudzież rodzicom spoczywająca na trojgu dorosłych dzieci. Gdy chodzi o pierwszy ze wspomnianych elementów, to skarżąca deklaruje sprawowanie opieki nad mężem od 1 sierpnia 2019 r. i – wedle twierdzeń skarżącej – wiązało się to z rezygnacją z pracy w Firmie [...] M. Spółka Jawna, niemniej jednak stosunek pracy został rozwiązany w wyniku wypowiedzenia z powodu likwidacji pracodawcy. Później – od 7 lutego 2020 r. – wchodziło w rachubę zatrudnienie skarżącej w Firmie L. Spółka z o.o. s.k. Zakład Ubezpieczeń Społecznych uznał, że skarżąca nie podlegała ubezpieczeniu społecznemu z tego tytułu, ale skarżąca tę ocenę wprawdzie nieskutecznie, ale jednak kwestionowała (a zatem twierdziła, że pozostawała w zatrudnieniu – stan faktyczny w tym zakresie jest szeroko opisany w decyzji ZUS nr 320 z dnia 1 października 2020 r., dokument nr 19 w aktach organu pierwszej instancji). W tych też okolicznościach skarżąca – jak twierdzi – zrezygnowała z dalszych poszukiwań pracy. Zdaniem Sądu, okoliczności te nie wskazują na bezpośredni związek przyczynowy między brakiem zatrudnienia skarżącej a sprawowaną opieką. W odniesieniu do zakresu czynności opiekuńczych wykonywanych przez skarżącą w ramach pomocy mężowi, należy przede wszystkim podkreślić, że: "O ile (...) konieczność stałej lub długotrwałej opieki nad osobą niepełnosprawną wynika z orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności, to dla ustalenia przesłanki związku przyczynowo-skutkowego w danym przypadku konieczne jest ustalenie, czy rodzaj bądź ilość czynności z zakresu faktycznie sprawowanej opieki nad osobą niepełnosprawną w stopniu znacznym, wykonywanych przez osobę ubiegającą się o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego, uniemożliwia tej osobie podjęcie zatrudnienia lub jest przyczyną rezygnacji z zatrudnienia (...). Legitymowanie się przez osobę wymagającą opieki orzeczeniem o stopniu niepełnosprawności nie może wykluczać możliwości wywodzenia braku związku przyczynowego z zakresu faktycznie sprawowanej opieki nad tą osobą" (wyrok NSA z 20 grudnia 2023 r., I OSK 2322/22, CBOSA). "W każdej sprawie właściwy organ musi dokonać dogłębnej oceny, czy w okolicznościach konkretnej sprawy istotnie osoba sprawująca opiekę nie ma możliwości podjęcia zatrudnienia lub zmuszona jest zrezygnować z zatrudnienia. Musi zatem ustalić rozmiar faktycznie sprawowanej opieki w kontekście braku możliwości podjęcia pracy. Legitymowanie się przez osobę wymagającą opieki orzeczeniem o stopniu niepełnosprawności, nie może wykluczać możliwości wywodzenia braku związku przyczynowego z zakresu faktycznie sprawowanej opieki nad tą osobą" (wyrok NSA z 11 kwietnia 2024 r., I OSK 708/23, CBOSA). Zdaniem Sądu, w niniejszej sprawie organ prawidłowo ustalił zakres czynności wykonywanych przez skarżącą w ramach pomocy mężowi i prawidłowo ocenił, że nie implikuje on konieczności rezygnacji z zatrudnienia. W tym kontekście warto w szczególności podkreślić, że mąż skarżącej nie jest osobą leżącą, obłożnie chorą, przez dłuższy czas, po śniadaniu, odpoczywa, oglądając telewizję – skarżąca deklaruje, że w tym czasie gotuje obiad, sprząta, pierze (niemniej jednak nie są czynności, które muszą być wykonywane codziennie, a poza tym można je wykonywać w innym czasie, przed lub po pracy). Skarżąca może też uzyskać wparcie w postaci usług opiekuńczych – o czym była informowana w toku postępowania. Zdaniem Sądu, na uwagę zasługują okoliczności opisane w notatce służbowej z dnia 8 lutego 2023 r. i w uzasadnieniu decyzji organu pierwszej instancji, a polegające na tym, że w lutym 2023 r. nie było możliwe przeprowadzenie wywiadu środowiskowego u skarżącej, ponieważ skarżąca i jej mąż przebywali u syna w T. (powrót był zaplanowany na początek marca 2023 r.). Okoliczności te świadczą o tym, że mąż skarżącej może odbywać podróż i przebywać przez dłuższy czas poza miejscem stałego zamieszkania, a także o tym, że syn P. M. może i de facto pomaga rodzicom, choćby przez podejmowanie ich u siebie przez dłuższy czas. Jakkolwiek przyjmuje się, że obowiązek alimentacyjny małżonka wyprzedza obowiązek alimentacyjny krewnych, w okolicznościach niniejszej sprawy nie jest całkowicie bez znaczenia to, że skarżąca oraz jej mąż P. M. mają troje dzieci (córkę i dwóch synów), które są obecnie osobami dorosłymi i nie mają obiektywnych przeszkód, by sprawować opiekę nad ojcem i służyć mu pomocą. Istnieją bowiem podstawy do przyjęcia, że w razie trudnej sytuacji obu rodziców – obowiązek alimentacyjny dzieci jest zaktualizowany. Obowiązkowi temu mogą czynić zadość nie tylko przez osobiste starania, ale także przez pokrywanie kosztów opieki. Zgodnie z art. 135 § 2 kodeksu rodzinnego i opiekuńczego wykonanie obowiązku alimentacyjnego względem osoby niepełnosprawnej może polegać w całości lub w części na osobistych staraniach o utrzymanie lub o wychowanie uprawnionego; w takim wypadku świadczenie alimentacyjne pozostałych zobowiązanych polega na pokrywaniu w całości lub w części kosztów utrzymania lub wychowania uprawnionego. "Pomoc społeczna ma charakter subsydiarny, ponieważ to na rodzinie ciąży obowiązek opieki nad osobą niepełnosprawną. Pomoc Państwa jest zatem możliwa jedynie wówczas, gdy wnioskujący o nią wykaże w sposób niebudzący wątpliwości, że wyczerpał wszystkie inne możliwości zapewnienia opieki osobie niezdolnej do samodzielnej egzystencji (w tym m.in. współdziałanie wszystkich dzieci w opiece, ew. zatrudnienie opiekuna, czy skorzystanie z usług opiekuńczych), a mimo to – ze względu na rzeczywisty zakres opieki, wynikający z potrzeb osoby niepełnosprawnej (a dokładniej, jej stanu zdrowia) – istnieje konieczność rezygnacji z zatrudnienia bądź ww. sytuacja uniemożliwia jego podjęcie" (wyrok WSA w Krakowie z 7 grudnia 2022 r., III SA/Kr 1104/22, CBOSA). Organ ocenił zebrany materiał dowodowy prawidłowo i prawidłowo ustalił stan faktyczny (nie doszło do naruszenia przepisów statuujących zasadę prawdy obiektywnej ani innych przepisów prawa procesowego, w tym art. 7 k.p.a., art. 8 § 1, art. 77, art. 78 § 1, art. 80, art. 107 § 3 k.p.a.), prawidłowo zinterpretował odnośne przepisy prawa materialnego (w tym art. 17 ust. 1 ustawy) i dokonał prawidłowej subsumcji stanu faktycznego pod hipotezę normy prawnej, konstatując konieczność wydania decyzji o odmowie przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Zaskarżona decyzja odpowiada prawu, a w szczególności nie narusza przepisów prawa powołanych w skardze. Mając powyższe na względzie, na podstawie art. 151 p.p.s.a., Sąd orzekł jak w sentencji wyroku.