III SA/Kr 407/10

Referendarz Sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie Grzegorz Karcz po rozpoznaniu w dniu 6 lipca 2012 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku radcy prawnego A. R. o przyznanie wynagrodzenia za zastępstwo prawne wykonane na zasadzie prawa pomocy w związku ze sporządzeniem opinii o braku podstaw do wniesienia skargi kasacyjnej od postanowienia Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 15 czerwca 2010 r. sygn. akt. III SA/Kr 407/10 w sprawie ze skargi J. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 4 września 2009 r. nr [...] w przedmiocie cofnięcia uprawnień do kierowania pojazdami mechanicznymi postanawia: I. przyznać od Skarbu Państwa - Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie radcy prawnemu A. R. wykonującemu zawód w "A" Kancelaria Radców Prawnych i Adwokatów Spółka jawna przy ul. [...] w K, kwotę 180 zł (słownie: sto osiemdziesiąt złotych) tytułem wynagrodzenia za zastępstwo prawne wykonane na zasadzie prawa pomocy w związku ze sporządzeniem opinii o braku podstaw do wniesienia skargi kasacyjnej od postanowienia Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 15 czerwca 2010 r. sygn. akt. III SA/Kr 407/10, II. podwyższyć kwotę ustalonego w punkcie I wynagrodzenia o obowiązującą stawkę podatku od towarów i usług. Postanowieniem z dnia 3 września 2010 r. ustanowiono dla skarżącego radcę prawnego (k. 36 i n.), którego Rada Okręgowej Izby Radców Prawnych wyznaczyła w osobie mecenasa A. R. (k. 47). Wyznaczony radca prawny sporządził opinię o braku podstaw do wniesienia skargi kasacyjnej (k. 53 i n.) od postanowienia Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 15 czerwca 2010 r. odrzucającego skargę strony(k. 14). W dniu 22 czerwca 2012 r. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie wpłynął wniosek r.pr. A. R. o przyznanie kosztów pomocy prawnej z urzędu z żądaniem wypłacenia kwoty 270 zł powiększonej o obowiązującą stawkę podatku od towarów i usług. Jednocześnie wyznaczony radca prawny oświadczył, że w niniejszej sprawie koszty pomocy prawnej z urzędu nie zostały opłacone ani w całości ani w części. Uzasadniając swoje żądanie podniósł, że §15 pkt. 1 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego ustanowionego z urzędu (Dz. U. 02/163/1348 ze zm.) przewiduje, iż koszty nieopłaconej pomocy prawnej obejmują opłatę w wysokości nie wyższej niż 150 % stawki minimalnej określonej dla danej kategorii spraw. Przepis §14 ust. 2 pkt. 2 lit. b) cyt. rozporządzenia stanowi zaś, że stawka minimalna za sporządzenie opinii o braku podstaw do wniesienia skargi kasacyjnej wynosi 75 % stawki minimalnej określonej dla jednej z kategorii spraw wymienionych w §14 ust. 2 pkt. 1. Wobec zaś tego, że przedmiotowa sprawa podpadała pod regulację §14 ust. 2 pkt. 11 lit. c), który przewiduje jako stawkę minimalną kwotę 240 zł to tym samym radcy prawnemu ustanowionemu z urzędu przysługuje za sporządzenie opinii o braku podstaw do wniesienia skargi kasacyjnej wynagrodzenie ze środków Skarbu Państwa w maksymalnej kwocie 270 zł z wyliczenia ([240x75%]x150%). Przyznanie w przedmiotowej sprawie stawki maksymalnej za świadczenie pomocy prawnej z urzędu jest w ocenie radcy prawnego uzasadnione nakładem pracy, który został włożony w opracowanie opinii. Po pierwsze badanie akt sprawy obejmowało nie tylko akta sądowe ale również akta postępowania administracyjnego. A po drugie analiza prawna zawarta w opinii nie ograniczała się tylko do zachowanie przez skaranego terminu do wniesienia skargi ale również dotyczyła możliwości złożenia wniosku o przywrócenie terminu do wniesienia skargi oraz merytorycznych podstaw zaskarżenia decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego. Kończąc radca prawny podniósł, że niezgłoszenie przez niego wniosku o przyznanie kosztów pomocy prawnej oraz niezłożenie oświadczenia o ich nieopłaceniu w samej opinii nie ma wpływu na możliwość ich przyznania w chwili obecnej. Wynika to bowiem z treści art. 210 ppsa, który nie znajduje zastosowania w sprawie oraz z praktyki orzeczniczej sądów administracyjnych. Mając na uwadze powyższe zważyć należało co następuje: Stosownie do treści art. 250 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. 02/153/1270 ze zm.) wyznaczony radca prawny otrzymuje wynagrodzenie odpowiednio według zasad określonych w przepisach o opłatach za czynności radców prawnych w zakresie ponoszenia kosztów nieopłaconej pomocy prawnej oraz zwrotu niezbędnych i udokumentowanych wydatków. Zasady te precyzuje rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego z urzędu (Dz. U. 02/163/1349 ze zm.) określając czynności, stawki minimalne i szczegółowe zasady ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej, udzielnej przez radcę prawnego ustanowionego z urzędu (§1 rozp.) Wskazując na powyższe regulacje zacząć należy od stwierdzenia, iż brak wniosku radcy prawnego o przyznanie kosztów pomocy prawnej oraz niezłożenie oświadczenia o ich nieopłaceniu w treści samej opinii jest prawnie nierelewantna. W świetle obowiązujących przepisów nie budzi bowiem żadnych wątpliwości ani skuteczność złożonego obecnie przez radcę prawnego wniosku ani też to, że wraz z nim wyznaczony radca złożył oświadczenie o jakim mowa w §16 powołanego rozporządzenia. Równocześnie wobec faktu, że skarżący przedłożył sądowi (vide: pismo strony z 6.12.2012 r. w kopercie k. 56) sporządzoną przez wyznaczonego radcę prawnego opinię o braku podstaw do wniesienia skargi kasacyjnej (k. 53-55) uzasadnia stwierdzenie, że wyznaczony radca prawy udzielił skarżącemu pomocy prawnej w tej formie (por. sygn. OZ 720/04 ONSAiWSA 05/5/93 a także postan. NSA z 12.07.2004 r. II FSK 1187/04). W konsekwencji zachodzą więc warunki do przyznania radcy prawnemu należnego wynagrodzenia, co jednak nie oznacza automatycznie zasadności całości zgłoszonego roszczenia. Jakkolwiek bowiem zgodzić należy się z radcą prawnym co do tego, że wykazany nakład pracy obejmujący nie tylko sporządzenie samej opinii o braku podstaw do wniesienia skargi kasacyjnej ale również poddanie analizie kwestii ewentualnego złożenia przez stronę wniosku o przywrócenie terminu do wniesienia skargi oraz merytorycznych podstaw zaskarżenia decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego uzasadnia przyznanie podwyższonego do 150% wynagrodzenia w oparciu o przepis §15 pkt. 1 rozporządzenia, to jednak podnieść należy, że liczyć je trzeba nie tak jak tego chce radca prawny od ¾ stawki minimalnej lecz od jej połowy. Nie można bowiem tracić z pola widzenia tego, że przepis § 14 ust. 2 pkt. 2 lit. b) stanowiąc, iż "stawka minimalna wynosi w postępowaniu przed sądami administracyjnymi w drugiej instancji za sporządzenie i wniesienia skargi kasacyjnej albo za sporządzenie opinii o braku podstaw do wniesienia skargi kasacyjnej - 50% stawki minimalnej określonej w pkt 1, a jeżeli nie prowadził sprawy ten sam radca prawny w drugiej instancji -75% tej stawki, w obu przypadkach nie mniej niż 120 zł", nie stwarza wystarczających podstaw normatywnych do przyjmowania tezy, że jeśli radca prawny nie reprezentował strony w postępowaniu przed wojewódzkim sądem administracyjnym, a jedynie po wydaniu przez ten sąd postanowienia o odrzuceniu skargi strony, to tym samym "nie prowadził sprawy ten sam radca prawny w drugiej instancji" i w związku z tym przyznając mu wynagrodzenie należy stosować podwyższony wskaźnik obowiązującej stawki minimalnej. Z faktu bowiem, że omawiane rozporządzenie precyzuje zasady ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielnej z urzędu nie wynika, aby mogło ono wpływać i na ustrój sądownictwa administracyjnego i na zasady rządzące tokiem postępowania sądowoadministracyjnego. Założeniu zaś, że rozporządzenie zawiera regulację autonomiczną sprzeciwia się kontekst, w którym przepis ten funkcjonuje i do którego się odnosi. Prozaicznie źródłem problemów jest to, że prawodawca, redagując wzmiankowany przepis poprzestał niemal na prostej transpozycji przepisu § 12 ust. 4 pkt 2 powołanego rozporządzenia bez jakiegokolwiek oglądu na specyfikę postępowania sądowoadministracyjnego. W konsekwencji w obu przepisach mowa jest o radcy prawnym, który nie prowadził sprawy w drugiej instancji. Równocześnie umknęło uwagi prawodawcy, że sformułowanie takie zachowuje sens wyłącznie w odniesieniu do postępowania cywilnego. Nie można bowiem tracić z pola widzenia, że mimo zbieżności terminologicznej pomiędzy skargą kasacyjną regulowaną przepisami kodeksu postępowania cywilnego a skargą kasacyjną, dla której właściwa jest ustawa Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi zachodzą różnice zasadnicze. O ile skarga kasacyjna w postępowaniu cywilnym jest nadzwyczajnym środkiem zaskarżenia przysługującym od wymienionych w art. 398 1 k.p.c. prawomocnych orzeczeń sądu drugiej instancji, o tyle skarga kasacyjna w postępowaniu sądowoadministracyjnym jest zwykłym środkiem odwoławczym, który przysługuje stronom od orzeczeń wojewódzkiego sądu administracyjnego, a z racji umiejscowienia tego sądu w strukturze sądownictwa administracyjnego jest rozstrzygnięciem sądu pierwszej instancji. Wyraźnego zaakcentowania wymaga także to, co jest wyczuwalne intuicyjnie. Mianowicie, że "prowadzenie sprawy w drugiej instancji" wymaga zainicjowania tej instancji. Wskazując na powyższe wypada zaś zauważyć, że choć prawdą jest, iż postanowienie wojewódzkiego sądu administracyjnego o odrzuceniu skargi kończy postępowanie w pierwszej instancji, to równocześnie z faktu tego nie wynika, aby samo orzeczenie miało wystarczającą moc sprawczą dla automatycznego uruchomienia postępowania w drugiej instancji. Na przeszkodzie utożsamianiu obu tych momentów procesowych staje bowiem przejęta przez ustawę zasada skargowości, w myśl której wszczęcie postępowania przed sądem - zarówno w jego nurcie głównym, jak i etapowym - następuje tylko na żądanie uprawnionego podmiotu. Przedstawienie żądania wymaga jednak od uczestnika postępowania uzewnętrznienia swej woli. Tylko bowiem w ten sposób może zostać zakomunikowana organowi procesowemu chęć wywołania skutku procesowego. Innymi słowy przedstawienie żądania wymaga przedsięwzięcia czynności procesowej. Taką czynnością z całą pewnością jest sporządzenie i wniesienie skargi kasacyjnej. Czy jednak przymiot ten posiada sporządzenie przez radcę prawnego opinii o braku podstaw do wniesienia skargi kasacyjnej, należy powątpiewać. Pominąwszy, że przy opracowywanej opinii o braku podstaw do złożenia skargi kasacyjnej radca prawny przedstawia racje i powody, dla których nie może, a równocześnie nie chce wdrożyć tego postępowania, zaakcentować należy, że choć sporządzenie opinii o braku podstaw do wniesienia skargi kasacyjnej jest niewątpliwie czynnością, to jednak czynnością o specyficznym charakterze prawnym. Bowiem mimo tego, że odnosi się do postępowania przed sądem, nie jest ona podejmowana w jego zakresie, lecz w ramach udzielanej stronie przez radcę prawnego pomocy prawnej. Okoliczność, że radca prawny wciela się w postać pełnomocnika procesowego strony nie oznacza również, aby czynność ta dokonywana była przez podmiot uczestniczący w postępowaniu. W przedstawianym kontekście ma to wręcz znaczenie drugorzędne. Z tego względu nie jest też przypadkowe dokonanie w rozporządzeniu wyróżnienia terminologicznego. Tutaj na plan pierwszy wysuwa się nie rola procesowa radcy prawnego będącego pełnomocnikiem strony, ile wykonywanie przezeń zawodu. Zawodu, który polega na świadczeniu pomocy prawnej. Potwierdzeniem takiego stanu rzeczy jest zresztą przepis art. 223 ust. 1 ustawy z dnia 6 lipca 1982 r. o radcach prawnych (Dz.U. 2002.123.1059 j.t. z późn. zm.), leżący u podstaw omawianego rozporządzenia. Zauważyć trzeba, że mowa w nim nie o kosztach zastępstwa procesowego spełnionego "z urzędu", lecz o zasadzie ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu. Pomoc ta w myśl art. 6 ust. 1 powołanej ustawy polega zaś nie tylko na występowaniu przed sądami, ale również - a może przede wszystkim - "na udzielaniu porad prawnych i sporządzaniu opinii prawnych". Przy opinii o braku podstaw do wniesienia skargi kasacyjnej charakterystyczne jest także i to, że adresatem tej czynności jest strona, a nie sąd. Żaden z przepisów nie przewiduje bowiem dla radcy prawnego obowiązku przedkładania sporządzonej przezeń opinii sądowi. Podejmowanych starań sądu dla ustalenia, czy pomoc prawna w tej formie została stronie rzeczywiście udzielona, nie można zaś utożsamiać w żadnym razie z czynnościami podejmowanymi w ramach wstępnej kontroli skargi kasacyjnej. Czynności te związane są tylko z odpowiedzialnością sądu jako dysponenta środków publicznych za zasadność i legalność ich wydatkowania. O ile bowiem w przypadku sporządzenia skargi kasacyjnej fakt udzielenia pomocy prawnej przez radcę prawnego wynika z wniesienia tej skargi, o tyle w przypadku opinii o braku podstaw do wniesienia skargi kasacyjnej radca prawny sporządza ją dla strony. Wreszcie, pomijając wykazaną powyżej bezpodstawność twierdzenia, tak co do tego, że postępowanie przed wojewódzkim sądem administracyjnym jest postępowaniem w drugiej instancji, oraz że sporządzenie opinii o braku podstaw do wniesienia skargi kasacyjnej uruchamia ex machina postępowanie kasacyjne, zwrócenia uwagi wymaga, także i to, że ze zwrotu "ten sam radca prawny" wynika, że w postępowaniu przed wojewódzkim sądem administracyjnym działał jednak jakiś pełnomocnik, przydany stronie do pomocy z urzędu. Wskazują bowiem na to reguły znaczeniowe języka polskiego odnoszące się do użytych przez prawodawcę zaimków "ten" i "sam" (por. Słownik języka polskiego PWN, opracowany autorsko przez Redakcję Słowników języka Polskiego PWN, wydany w latach 1978-1981 pod redakcją naukową prof. Mieczysława Szymczaka). Skoro jednak w realiach konkretnie rozstrzyganego przypadku nie ulega wątpliwości, że strona takiego pełnomocnika wcześniej nie miała, albowiem został on dla niej ustanowiony dopiero po postanowieniu wojewódzkiego sądu administracyjnego o odrzuceniu skargi, trudno więc mówić o jakimkolwiek innym radcy prawnym, w sytuacji gdy ten, z którym mamy do czynienia jest pierwszym. W konsekwencji wszystkiego co zostało do tej pory powiedziane wysokość wynagrodzenia dla radcy prawnego A. R. za sporządzenie opinii o braku podstaw do wniesienia skargi kasacyjnej, ustalona w oparciu o przepis §14 ust. 2 pkt. 2 lit. b) i przepis §15 pkt. 1 powołanego rozporządzenia zamknąć się musi kwotą 180 zł. Kwota ta odpowiada bowiem 150% połowy stawki minimalnej określonej w §14 ust. 2 pkt. 1 lit. c). Na mocy §2 ust. 3 cytowanego rozporządzenia ustaloną opłatę podwyższa się o obowiązującą stawkę podatku od towarów i usług. Mając powyższe na uwadze orzeczono jak w sentencji.