III SA/Kr 413/09

Referendarz Sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie Grzegorz Karcz po rozpoznaniu w dniu 11 stycznia 2013 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku adwokata M. W. o przyznanie wynagrodzenia za zastępstwo prawne wykonane na zasadzie prawa pomocy w związku ze sporządzeniem opinii o braku podstaw do wniesienia skargi kasacyjnej od postanowienia Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 19 czerwca 2009 r. sygn. akt. III SA/Kr 413/09 w sprawie ze skargi M. P. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 9 lutego 2009 r. nr [...] w przedmiocie zasiłku celowego postanawia: I. przyznać od Skarbu Państwa - Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie adwokatowi M. W. wykonującemu zawód w Kancelarii Adwokackiej przy ul. [...] w K, kwotę 180 zł (słownie: sto osiemdziesiąt złotych) tytułem wynagrodzenia za zastępstwo prawne wykonane na zasadzie prawa pomocy w związku ze sporządzeniem opinii o braku podstaw do wniesienia skargi kasacyjnej od postanowienia Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 19 czerwca 2009 r. sygn. akt. III SA/Kr 412/09, II. podwyższyć kwotę ustalonego w punkcie I wynagrodzenia o obowiązującą stawkę podatku od towarów i usług. Postanowieniem z dnia 16 października 2009 r. stanowiono dla skarżącego adwokata (k. 30), którego Okręgowej Rada Adwokacka wyznaczyła ostatecznie w osobie mecenasa M. W. (k. 58). W dniu 13 grudnia 2012 r. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie wpłynął wniosek rzeczonego adwokata o przyznanie kosztów pomocy prawnej z urzędu z żądaniem wypłacenia kwoty 270 zł powiększonej o obowiązującą stawkę podatku od towarów i usług z tytułu sporządzenia opinii o braku podstaw do wniesienia skargi kasacyjnej do Naczelnego Sądu Administracyjnego na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 19 czerwca 2009 r. sygn. akt. III SA/Kr 413/09 w przedmiocie odrzucenia skargi strony. Jednocześnie wyznaczony adwokat oświadczył, że w niniejszej sprawie koszty pomocy prawnej z urzędu nie zostały opłacone ani w całości ani w części. Uzasadniając swoje żądanie podniósł, że §19 pkt. 1 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. (Dz. U. 02/163/1348 ze zm.) przewiduje, iż koszty nieopłaconej pomocy prawnej obejmują opłatę w wysokości nie wyższej niż 150 % stawki minimalnej określonej dla danej kategorii spraw. Przepis §18 ust. 1 pkt. 2 lit. b) cyt. rozporządzenia stanowi zaś, że stawka minimalna za sporządzenie opinii o braku podstaw do wniesienia skargi kasacyjnej wynosi 50% stawki minimalnej określonej dla jednej z kategorii spraw wymienionych w §18 ust. 1 pkt. 1 a jeżeli nie prowadził sprawy ten sam adwokat w drugiej instancji – 75% tej stawki, w obu przypadkach nie mniej niż 120 zł. Wobec zaś tego, że przedmiotowa sprawa podpadała pod regulację §18 ust. 1 pkt. 1 lit. c), który przewiduje jako stawkę minimalną kwotę 240 zł to tym samym adwokatowi ustanowionemu dla strony po zakończeniu sprawy w I instancji przysługuje za sporządzenie opinii o braku podstaw do wniesienia skargi kasacyjnej wynagrodzenie ze środków Skarbu Państwa w maksymalnej kwocie 270 zł z wyliczenia ([240x75%]x150%). Przyznanie w przedmiotowej sprawie stawki maksymalnej za świadczenie pomocy prawnej z urzędu jest w ocenie adwokata uzasadnione nakładem pracy, który został włożony w opracowanie opinii. Po pierwsze badanie akt sprawy obejmowało nie tylko akta sądowe ale również akta postępowania administracyjnego. A po drugie analiza prawna zawarta w opinii nie ograniczała się tylko do zachowanie przez skaranego terminu do wniesienia skargi ale również dotyczyła możliwości złożenia wniosku o przywrócenie terminu do wniesienia skargi oraz merytorycznych podstaw zaskarżenia decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego. Kończąc adwokat podniósł, że niezgłoszenie przez niego wniosku o przyznanie kosztów pomocy prawnej oraz niezłożenie oświadczenia o ich nieopłaceniu w samej opinii nie ma wpływu na możliwość ich przyznania w chwili obecnej. Wynika to bowiem z treści art. 210 ppsa, który nie znajduje zastosowania w sprawie oraz z praktyki orzeczniczej sądów administracyjnych. Mając na uwadze powyższe zważyć należało co następuje: Stosownie do treści art. 250 ppsa wyznaczony adwokat otrzymuje wynagrodzenie odpowiednio według zasad określonych w przepisach o opłatach za czynności adwokatów w zakresie ponoszenia kosztów nieopłaconej pomocy prawnej oraz zwrotu niezbędnych i udokumentowanych wydatków. Zasady te precyzuje rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu (Dz. U. 02/163/1348 ze zm.) określając czynności, stawki minimalne i szczegółowe zasady ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej, udzielnej przez adwokata ustanowionego z urzędu (§1 rozp.). Zgodnie z rozwiązaniami przyjętymi w §20 powołanego rozporządzenia wniosek o przyznanie kosztów nieopłaconej pomocy prawnej powinien zawierać oświadczenie, że opłaty te nie zostały zapłacone w całości lub części. W realiach niniejszej sprawy oświadczenie o jakim mowa w §20 powołanego rozporządzenia zostało złożone przez adwokata. Z kolei zwrócenia uwagi wymaga, że zgodnie ze stanowiskiem Naczelnego Sądu Administracyjnego wyrażonym w postanowieniu z dnia 22 grudnia 2004 r. w przypadku gdy pomoc prawna udzielona przez pełnomocnika ustanowionego w ramach przyznanego prawa pomocy polega na sporządzeniu dla strony opinii o braku podstaw do wniesienia skargi kasacyjnej powinien on wykazać, że opinia ta została sporządzona i przekazana stronie. Sąd ustalając czy pomoc prawna w tej formie została rzeczywiście udzielona stronie może jednak poprzestać na oświadczeniu pełnomocnika (sygn. OZ 720/04 ONSAiWSA 05/5/93). Mając to na uwadze należy stwierdzić, że jeśli w okolicznościach rozstrzyganego przypadku adwokat oświadczył, że sporządzona przez niego opinia została przesłana do skarżącego oraz do Dziekana ORA a równocześnie z akt sprawy nie wynika by strona zakwestionowała fakt udzielenia jej pomocy prawnej w tej formie, to zachodzą warunki by przyznać adwokatowi należne wynagrodzenie (por. także postan. NSA z 12.07.2004 r. II FSK 1187/04), co jednak nie oznacza automatycznie zasadności całości zgłoszonego roszczenia. Jakkolwiek bowiem można zgodzić się z adwokatem co do tego, że wykazany nakład pracy obejmujący nie tylko sporządzenie samej opinii o braku podstaw do wniesienia skargi kasacyjnej ale również poddanie analizie kwestii ewentualnego złożenia przez stronę wniosku o przywrócenie terminu do wniesienia skargi oraz merytorycznych podstaw zaskarżenia decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego uzasadnia przyznanie podwyższonego do 150% wynagrodzenia w oparciu o przepis §19 pkt. 1 rozporządzenia, to jednak podnieść należy, że liczyć je trzeba nie tak jak tego chce adwokat od ¾ stawki minimalnej lecz od jej połowy. Orzekającemu znana jest treść postanowienia NSA z dnia 14 września 2009 r. sygn. I FZ 364/2009 na które powołuje się adwokat. Skłania ono jednak do krytycznej refleksji. Przeciwstawić mu bowiem można argumenty prowadzące do zgoła odmiennych wniosków w kwestii odnoszącej się do unormowania, a w konsekwencji także i stosowania przepisu § 18 ust. 1 pkt 2 lit. b powołanego rozporządzenia. Nie można bowiem tracić z pola widzenia tego, że przepis § 18 ust. 1 pkt 2 lit. b stanowiąc, iż "stawka minimalna wynosi w postępowaniu przed sądami administracyjnymi w drugiej instancji za sporządzenie i wniesienia skargi kasacyjnej albo za sporządzenie opinii o braku podstaw do wniesienia skargi kasacyjnej - 50% stawki minimalnej określonej w pkt 1, a jeżeli nie prowadził sprawy ten sam adwokat w drugiej instancji -75% tej stawki, w obu przypadkach nie mniej niż 120 zł", nie stwarza wystarczających podstaw normatywnych do przyjmowania tezy, że jeśli adwokat nie reprezentował strony w postępowaniu przed wojewódzkim sądem administracyjnym, a jedynie po wydaniu przez ten sąd postanowienia o odrzuceniu skargi strony, to w związku z tym przyznając mu wynagrodzenie należy stosować podwyższony wskaźnik obowiązującej stawki minimalnej. Z faktu bowiem, że omawiane rozporządzenie precyzuje zasady ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielnej z urzędu nie wynika, aby mogło ono wpływać i na ustrój sądownictwa administracyjnego i na zasady rządzące tokiem postępowania sądowoadministracyjnego. Założeniu zaś, że rozporządzenie zawiera regulację autonomiczną sprzeciwia się kontekst, w którym przepis ten funkcjonuje i do którego się odnosi. Prozaicznie źródłem problemów jest to, że prawodawca, redagując wzmiankowany przepis poprzestał niemal na prostej transpozycji przepisu § 13 ust. 4 pkt 2 powołanego rozporządzenia bez jakiegokolwiek oglądu na specyfikę postępowania sądowoadministracyjnego. W konsekwencji w obu przepisach mowa jest o adwokacie, który nie prowadził sprawy w drugiej instancji. Równocześnie umknęło uwagi prawodawcy, że sformułowanie takie zachowuje sens wyłącznie w odniesieniu do postępowania cywilnego. Nie można bowiem tracić z pola widzenia, że mimo zbieżności terminologicznej pomiędzy skargą kasacyjną regulowaną przepisami kodeksu postępowania cywilnego a skargą kasacyjną, dla której właściwa jest ustawa Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi zachodzą różnice zasadnicze. O ile skarga kasacyjna w postępowaniu cywilnym jest nadzwyczajnym środkiem zaskarżenia przysługującym od wymienionych w art. 398 1 k.p.c. prawomocnych orzeczeń sądu drugiej instancji, o tyle skarga kasacyjna w postępowaniu sądowoadministracyjnym jest zwykłym środkiem odwoławczym, który przysługuje stronom od orzeczeń wojewódzkiego sądu administracyjnego, a z racji umiejscowienia tego sądu w strukturze sądownictwa administracyjnego jest rozstrzygnięciem sądu pierwszej instancji. Wyraźnego zaakcentowania wymaga także to, co jest wyczuwalne intuicyjnie. Mianowicie, że "prowadzenie sprawy w drugiej instancji" wymaga zainicjowania tej instancji. Wskazując na powyższe wypada zaś zauważyć, że choć prawdą jest, iż postanowienie wojewódzkiego sądu administracyjnego o odrzuceniu skargi kończy postępowanie w pierwszej instancji, to równocześnie z faktu tego nie wynika, aby samo orzeczenie miało wystarczającą moc sprawczą dla automatycznego uruchomienia postępowania w drugiej instancji. Na przeszkodzie utożsamianiu obu tych momentów procesowych staje bowiem przejęta przez ustawę zasada skargowości, w myśl której wszczęcie postępowania przed sądem - zarówno w jego nurcie głównym, jak i etapowym - następuje tylko na żądanie uprawnionego podmiotu. Przedstawienie żądania wymaga jednak od uczestnika postępowania uzewnętrznienia swej woli. Tylko bowiem w ten sposób może zostać zakomunikowana organowi procesowemu chęć wywołania skutku procesowego. Innymi słowy przedstawienie żądania wymaga przedsięwzięcia czynności procesowej. Taką czynnością z całą pewnością jest sporządzenie i wniesienie skargi kasacyjnej. Czy jednak przymiot ten posiada sporządzenie przez adwokata opinii o braku podstaw do wniesienia skargi kasacyjnej, należy powątpiewać. Pominąwszy, że przy opracowywanej opinii o braku podstaw do złożenia skargi kasacyjnej adwokat przedstawia racje i powody, dla których nie może, a równocześnie nie chce wdrożyć tego postępowania, zaakcentować należy, że choć sporządzenie opinii o braku podstaw do wniesienia skargi kasacyjnej jest niewątpliwie czynnością, to jednak czynnością o specyficznym charakterze prawnym. Bowiem mimo tego, że odnosi się do postępowania przed sądem, nie jest ona podejmowana w jego zakresie, lecz w ramach udzielanej stronie przez adwokata pomocy prawnej. Okoliczność, że adwokat wciela się w postać pełnomocnika procesowego strony nie oznacza również, aby czynność ta dokonywana była przez podmiot uczestniczący w postępowaniu. W przedstawianym kontekście ma to wręcz znaczenie drugorzędne. Z tego względu nie jest też przypadkowe dokonanie w rozporządzeniu wyróżnienia terminologicznego. Tutaj na plan pierwszy wysuwa się nie rola procesowa adwokata będącego pełnomocnikiem strony, ile wykonywanie przezeń zawodu. Zawodu, który polega na świadczeniu pomocy prawnej. Potwierdzeniem takiego stanu rzeczy jest zresztą przepis art. 29 ust. 1 prawa o adwokaturze, leżący u podstaw omawianego rozporządzenia. Zauważyć trzeba, że mowa w nim nie o kosztach zastępstwa procesowego spełnionego "z urzędu", lecz o zasadzie ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu. Pomoc ta w myśl art. 4 powołanej ustawy polega zaś nie tylko na występowaniu przed sądami, ale również - a może przede wszystkim - "na udzielaniu porad prawnych i sporządzaniu opinii prawnych". Przy opinii o braku podstaw do wniesienia skargi kasacyjnej charakterystyczne jest także i to, że adresatem tej czynności jest strona, a nie sąd. Żaden z przepisów nie przewiduje bowiem dla adwokata obowiązku przedkładania sporządzonej przezeń opinii sądowi. Podejmowanych starań sądu dla ustalenia, czy pomoc prawna w tej formie została stronie rzeczywiście udzielona, nie można zaś utożsamiać w żadnym razie z czynnościami podejmowanymi w ramach wstępnej kontroli skargi kasacyjnej. Czynności te związane są tylko z odpowiedzialnością sądu jako dysponenta środków publicznych za zasadność i legalność ich wydatkowania. O ile bowiem w przypadku sporządzenia skargi kasacyjnej fakt udzielenia pomocy prawnej przez adwokata wynika z wniesienia tej skargi, o tyle w przypadku opinii o braku podstaw do wniesienia skargi kasacyjnej adwokat sporządza ją dla strony. Wreszcie, pomijając wykazaną powyżej bezpodstawność twierdzenia, tak co do tego, że postępowanie przed wojewódzkim sądem administracyjnym jest postępowaniem w drugiej instancji, oraz że sporządzenie opinii o braku podstaw do wniesienia skargi kasacyjnej uruchamia ex machina postępowanie kasacyjne, zwrócenia uwagi wymaga, także i to, że ze zwrotu "ten sam adwokat" wynika, że w postępowaniu przed wojewódzkim sądem administracyjnym działał jednak jakiś pełnomocnik, przydany stronie do pomocy z urzędu. Wskazują bowiem na to reguły znaczeniowe języka polskiego odnoszące się do użytych przez prawodawcę zaimków "ten" i "sam" (por. Słownik języka polskiego PWN, opracowany autorsko przez Redakcję Słowników języka Polskiego PWN, wydany w latach 1978-1981 pod redakcją naukową prof. Mieczysława Szymczaka). Skoro jednak w realiach konkretnie rozstrzyganego przypadku nie ulega wątpliwości, że strona takiego pełnomocnika wcześniej nie miała, albowiem został on dla niej ustanowiony dopiero po postanowieniu wojewódzkiego sądu administracyjnego o odrzuceniu skargi, trudno więc mówić o jakimkolwiek innym adwokacie, w sytuacji gdy ten, z którym mamy do czynienia jest pierwszym. W konsekwencji wszystkiego co zostało do tej pory powiedziane wysokość wynagrodzenia dla adwokata M. W. za sporządzenie opinii o braku podstaw do wniesienia skargi kasacyjnej, ustalona w oparciu o przepis §18 ust. 1 pkt. 2 lit. b) i przepis §19 pkt. 1 powołanego rozporządzenia zamknąć się musi kwotą 180 zł. Kwota ta odpowiada bowiem 150% połowy stawki minimalnej określonej w §18 ust. 1 pkt. 1 lit. c). Na mocy § 2 ust. 3 cytowanego rozporządzenia ustaloną opłatę podwyższa się o obowiązującą stawkę podatku od towarów i usług. Mając powyższe na uwadze orzeczono jak w sentencji.