III SA/Kr 414/24

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Jakub Makuch (spr.) Sędzia WSA Elżbieta Czarny-Drożdżejko Asesor WSA Ewelina Dziuban po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 28 maja 2024 r. sprawy ze skargi K. O. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Nowym Sączu z dnia 21 grudnia 2023 r., znak SKO-NP-4115-336/23 w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego oddala skargę. K. O. (dalej: "skarżący") wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie skargę na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Nowym Sączu z 21.12.2023 r. (SKO-NP-4115-336/23) utrzymującą w mocy decyzję Wójta Gminy L. z 31.07.2023 r. (GOPS/5231/001017/07/2023) o odmowie przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Decyzja ta zapadła w następujących okolicznościach faktycznych i prawnych: 1. W dniu 27.06.2023 r. skarżący złożył do organu I instancji wniosek o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką sprawowaną nad ojcem, S. O. Osoba ta legitymuje się orzeczeniem Powiatowego Zespołu Do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w L. z 21.03.2022 r. o znacznym stopniu niepełnosprawności wydanym na stałe ze stwierdzeniem, że stopień ten istnieje od 25.01.2022 r. Przyczyna niepełnosprawności określona została symbolem 10-N, tj. choroby neurologiczne. 2. Do wniosku skarżący załączył wykaz czynności opiekuńczych z podziałem na pory dania. Czynności te przedstawiają się następująco: - od 7 do 9: pobudka, pomoc w ubraniu ogoleniu się, śniadanie, podanie leków; - od 9 do 11: oglądanie telewizji; - od 11 do 13: "deserek", wyjście na spacer, siedzenie na trawie, rozmowy, toaleta; - od 13 do 15: skarżący przygotowuje obiad, a ojciec ogląda TV lub rozmawia przez telefon; - od 15 do 17: ojciec przyjmuje kolegów, pije z nimi herbatę; - od 17 do 19: kąpiel, mycie zębów, przebranie w piżamę; - od 19 do 21: kolacja przy telewizorze lub rozmowie, podanie leków, pomoc w położeniu do łóżka; - od 21 do 23: "sprawdzenie czy wszystko jest dobrze". Nadto skarżący przedłożył dokumentację medyczną ojca z lat: 2013, 2017, 2018 r. oraz z 2022 r. dokument przydzielenia ojcu przez NFZ terminu leczenia uzdrowiskowego, kartę informacyjną oddziału uzdrowiskowego z maja 2023 r. 3. W toku wywiadu środowiskowego pracownik socjalny ustalił między innymi, że skarżący mieszka z ojcem, żoną i dziećmi, jak też opiekuje się ojcem i – jak zapisał – z powodu tej opieki, skarżący nie pracuje zawodowo, ani dorywczo. Niepełnosprawny jest osobą chodzącą ale wymaga nadzoru przy przemieszczaniu się na zewnątrz i wewnątrz budynku, bo ma zawroty głowy i omdlenia. Pracownik socjalny zapisał, że ojciec skarżącego potrzebuje pomocy w toalecie, przy ubieraniu się, przy przygotowaniu posiłków, robieniu zakupów, podaniu leków (3 x dziennie), pomiarze ciśnienia, załatwianiu spraw urzędowych oraz usług medycznych. Niepełnosprawny leczy się na serce, nadciśnienie, schorzenia kręgosłupa, przepuklinę pachwinową, nosi pas uciskający. Zapisano w wywiadzie także, iż niepełnosprawny ma mieć stany depresyjne, zamyka się w sobie. Pracownik socjalny odnotował, iż skarżący ma czwórkę rodzeństwa (dwóch braci i dwie siostry). W oświadczeniu z 10.07.2023 r. skarżący podał, że "pomaga ojcu we wszystkim i praktycznie nie zostawia go samego". Zwrócił uwagę na zawroty głowy występujące u ojca, co powoduje, że "nie może spuścić go z oka". 4. Decyzją z 31.07.2023 r. organ I instancji odmówił przyznania skarżącemu świadczenia pielęgnacyjnego. W motywach rozstrzygnięcia opisał ustalenia wywiadu środowiskowego. Wskazał, że niepełnosprawny ma czworo dzieci i po stronie żadnej z tych osób nie ma obiektywnych przeszkód do wywiązywania się z obowiązku alimentacyjnego. Podkreślił, że zakres opieki skarżącego nad ojcem nie jest taki, aby uniemożliwiał podjęcie aktywności zawodowej. Czynności typowo opiekuńcze to pomoc w higienie oraz w ubieraniu i są one ograniczone od określonych pór dnia. Z kolei przygotowanie posiłków i utrzymanie czystości, załatwienie spraw medycznych i urzędowych – to czynności dnia codziennego, które wykonują osoby pracujące. Końcowo organ stwierdził, że nie został spełniony warunek, o którym mowa w art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych. W ocenie organu, niepełnosprawność ojca skarżącego nie powstała w okresie wskazanym w tym przepisie 5. W odwołaniu od opisanej decyzji skarżący zarzucił naruszenie: a) art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych (dalej "ustawa") poprzez brak uwzględnienia, iż na skutek wyroku Trybunału Konstytucyjnego z 21.10.2014 r. (sygn. akt K38/13) doszło do uznania niekonstytucyjności części normy prawnej w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną ze względu na datę powstania niepełnosprawności osoby wymagającej opieki; b) art. 17 ust. 1 pkt 4 ustawy poprzez uznanie, że stan zdrowia osoby niepełnosprawnej oraz zakres sprawowanej nad nią opieki nie wymaga rezygnacji z zatrudnienia przez wnioskodawcę; c) art. 17 ust.1 pkt 4 ustawy poprzez jego błędną wykładnię i uznanie, że skarżącemu nie przysługuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego z uwagi na fakt, że żyją jeszcze inne osoby na których ciąży obowiązek alimentacyjny względem niepełnosprawnego. 6. SKO w Nowym Sączu decyzją z 21.12.2023 r. utrzymało w mocy decyzję organu I instancji. Organ przywołując powołany wyrok TK stwierdził, że sam okres czasu, w którym powstała niepełnosprawność osoby podlegającej opiece, nie może stanowić przesłanki do odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Organ odwoławczy przywołał ustalenia wywiadu środowiskowego (por. punkt 3 uzasadnienia) oraz wykaz czynności opiekuńczych (por. punkt 2 uzasadnienia) i uznał, że zakres opieki nie zmusza skarżącego do rezygnacji z aktywności zawodowej. Takie czynności jak pomoc w higienie, podanie leków, przygotowanie posiłków, organizowanie wizyt lekarskich, zakupy – nie wymagają ciągłej dyspozycyjności skarżonego. Są to typowe czynności dnia codziennego, wykonywane też przez osoby zatrudnione. Kolegium Odwoławcze uwypukliło, że ojciec skarżącego nie jest osobą obłożnie chorą, leżącą, samodzielnie się przemieszcza po mieszkaniu, a z dokumentacji medycznej nie wynika, aby jego schorzenia wymagały ciągłego nadzoru. Osoba ta większość czasu spędza przed telewizorem, jest w stanie samodzielnie załatwić potrzeby fizjologiczne, z akt nie wynika, aby była nie kontaktowa. Ten stan zdrowia pozwala przyjąć, że ojciec skarżącego jest w stanie samodzielnie funkcjonować przez część dnia, a niezależnie od tego istnieje możliwość zorganizowania mu opieki przy współuczestnictwie pozostałych osób zobowiązanych do alimentacji lub przy wsparciu w ramach usług opiekuńczych. Kolegium wskazało, że z ustaleń poczynionych w sprawie wynika, że rodzeństwo skarżącego, na którym także spoczywa obowiązek alimentacyjny nie może uczestniczyć w opiece nad ojcem z tego względu, iż obywaj synowie mieszkają i pracują w Irlandii, jedna z córek mieszka poza miejscem zamieszkania ojca i pracuje, a druga córka mieszka w tej samej miejscowości co ojciec ale również pracuje. Wskazano, że skarżący nie przekazał żadnych dokumentów z których wynikałoby, że jego rodzeństwo legitymuje się orzeczeniem o niepełnosprawności lub, że sami wymagają opieki i pomocy i z tego względu nie są w stanie wspomóc ojca lub, że ich sytuacja życiowa, ekonomiczna nie pozwala na zorganizowanie opieki nad ojcem w sposób pośredni. Podkreśliło SKO, że ustawodawca nie zagwarantował w odniesieniu do osób równolegle zobowiązanych do świadczenia alimentacyjnego prawa do wyboru przez nich samych tej osoby, która będzie się opiekować osobą niepełnosprawną i pobierać świadczenie pielęgnacyjne. W sytuacji więc, gdy obowiązek alimentacyjny obciąża kilka osób, każda z nich ma obowiązek opieki i osoby te powinny się stosowanie podzielić wykonywaniem tych obowiązków, w sposób aby nie tylko jedna była obciążana nim. 6. W skardze na opisaną wyżej decyzję skarżący zarzucił naruszenie: 1) art. 17 ust.1 ustawy przez uznanie, że stan zdrowia niepełnosprawnego i zakres sprawowanej opieki nie wymaga rezygnacji z zatrudnienia przez skarżącego; 2) art. 17 ust. 1 pkt 4 ustawy przez uznanie, że skarżącemu nie przysługuje świadczenie pielęgnacyjne bo żyją inne osoby obciążone obowiązkiem alimentacyjnym, które jednak są nie dają rękojmi należytej opieki nad niepełnosprawnym oraz żaden przepis nie przewiduje kryteriów wyboru opiekuna z grupy osób na których ciąży obowiązek alimentacyjny. Skarżący domagała się uchylenia obu zaskarżonych decyzji oraz zasądzenia kosztów postępowania. 7. W odpowiedzi na skargę organ domagał się jej oddalenia. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje: Skarga podlegała oddaleniu. Na wstępie należy podkreślić, że SKO w Nowym Sączu w wydanej w tej sprawie decyzji trafnie zweryfikowało błędny pogląd organu I instancji przyjmujący, jako przeszkodę do przyznania skarżącej żądanego świadczenia pielęgnacyjnego okoliczność powstania niepełnosprawności u osoby, nad którą jest sprawowana opieka, po 25. roku życia (art. 17 ust. 1b ustawy z dnia 28.11.2003 r. o świadczeniach rodzinnych; Dz. U. 2022 r., poz. 615; dalej u.ś.r.). Kolegium Odwoławcze wskazując bowiem na wyrok Trybunału Konstytucyjnego z 21.10.2014 r. (sygn. akt K 38/13) prawidłowo wywiodło, że kryterium momentu powstania niepełnosprawności, jako uniemożliwiające uzyskanie świadczenia pielęgnacyjnego, utraciło przymiot konstytucyjności, co skutkować winno aktualnie tym, że nie jest dopuszczalne oparcie odmowy przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego na tej części przepisu art. 17 ust. 1b u.ś.r., która została uznana za niezgodną z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP. Materialnoprawną podstawę zaskarżonej decyzji stanowił art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. Przepis ten, w stanie prawnym właściwym dla kontrolowanej decyzji mówił, że świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje także innym – niż wymienione w poprzednich punktach tego ustępu – osobom, na których zgodnie z przepisami Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności, jeżeli osoby te nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji. W celu uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego należy zatem wykazać, że osoba ubiegająca się o to świadczenie, nie tylko należy do kręgu osób w nim wskazanych, ale także - stale i osobiście opiekuje się bliską (tj. objętą ustawowym obowiązkiem alimentacyjnym) osobą niepełnosprawną. Fundamentalną jest tu natomiast kwestia, czy taka opieka stanowi przeszkodę do wykonywania pracy zawodowej, a tym samym, czy w istocie zachodzi bezpośredni związek przyczynowy pomiędzy rezygnacją (niepodejmowaniem) zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, a sprawowaną opieką. Innymi słowy, zaniechanie aktywności zawodowej opiekuna musi nastąpić w celu sprawowania opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny. Związek między rezygnacją z zatrudnienia (albo jego niepodejmowaniem), a sprawowaną opieką, musi być bezpośredni i ścisły. Podkreślić trzeba, że świadczenie pielęgnacyjne nie jest przyznawane za sam tylko fakt opieki nad niepełnosprawnym, lecz za rzeczywisty brak możliwości podjęcia zatrudnienia przez opiekuna (lub jego rezygnację z zatrudnienia) – wynikający właśnie z konieczności sprawowania tej opieki. Przedstawione wyżej, ustawowe przesłanki przyznania świadczenia pielęgnacyjnego wskazują, że nieuprawnione jest więc utożsamianie dopuszczalności nabycia prawa do tego świadczenia tylko od stwierdzenia faktu sprawowania opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny, bez uwzględniania przesłanki konieczności rezygnacji z zatrudnienia (niepodejmowania pracy) – spowodowanej tą opieką. Jak przy tym akcentuje się w orzecznictwie sądowoadministracyjnym, przepis art. 17 ust. 1 u.ś.r. należy stosować wyłącznie do takich stanów faktycznych, w których zakres opieki wyklucza możliwość podjęcia jakiejkolwiek pracy zarobkowej (por. wyrok NSA z 17 października 2020 r., sygn. akt I OSK 1148/20). Zasadnie wskazał WSA w Warszawie w wyroku z 7.10.2011 r. (sygn. I SA/Wa 1265/11), że wymóg opieki nad osobą niepełnosprawną związany jest z całkowitą zależnością tej osoby od otoczenia. Trafnie też zauważył NSA w wyroku z 12.10.2021 r. (sygn. akt I OSK 493/21), że o tym, czy istnieje związek przyczynowy w rozumieniu wyżej wskazanym, decydować winien zakres wymaganych czynności opiekuńczych i konieczny na to czas wykluczający - zgodnie z zasadami doświadczenia życiowego - aktywność zarobkową i zawodową opiekuna. Analiza kontrolowanej decyzji SKO w Nowym Sączu wskazuje, że zasadnicza motywacja tego organu przemawiająca za uznaniem braku spełnienia przesłanek normatywnych do przyznania skarżącemu świadczenia pielęgnacyjnego sprowadzała się do przyjęcia, iż zakres opieki świadczonej przez skarżącego ojcu nie jest tego rodzaju, aby nieodzowna była całkowita absencja zawodowa skarżącego warunkowana tą opieką. Stanowisko powyższe, Sąd orzekający w tej sprawie podziela. Jak wynika z przeprowadzonego w sprawie wywiadu środowiskowego oraz z treści oświadczenia skarżącego z 10.07.2023 r., jak też z prezentowanego "dziennego rozkładu czynności opiekuńczych" i częstotliwości tych czynności – pomoc udzielana przez skarżącego ojcu zasadniczo obejmuje: wsparcie w toalecie i higienie osobistej, w ubieraniu się, przygotowaniu posiłków, organizacji wizyt lekarskich, pomiarze ciśnienia, załatwianiu spraw urzędowych, wyjściu na spacery i zrobieniu zakupów. Dostrzec należy, że częstotliwość prowadzenia to toalety i podmywania określona została przez skarżącego na "dwa razy dziennie", co wskazuje, że wsparcie w tym istotnym obszarze życia nie jest szczególnie intensywne i obciążające opiekuna. Założyć można, iż do wskazanych czynności dochodzi najprawdopodobniej w porze porannej i wieczornej, a więc poza zasadniczo określonymi godzinami pracy osób zatrudnionych. Także przygotowanie ojcu odzieży wymaga od skarżącego aktywności jedynie dwa raz dziennie. Taka sama też intensywność (dwa razy dziennie) dotyczy pomiaru ciśnienia i podania leków. W oparciu o przedstawione informacje stwierdzić należy, że zadbanie o wskazaną wyżej sferę życia niepełnosprawnego (czynności pomocowe w toalecie, w tym higieniczne, leki, odzież, pomiar ciśnienia) nie są wyjątkowo obciążające i trafnie w tym aspekcie przyjęło orzekające Kolegium Odwoławcze, że nie wymagają one rezygnacji z podejmowania zatrudnienia przez opiekuna, skoro ograniczają się do czynności wykonywanych dwa razy dziennie (rano i wieczorem). Z kolei wykup leków (recept) dla ojca ma miejsce jedynie raz w miesiącu, co – w ocenie Sądu pozwala zapewnić ojcu leki także bez uszczerbku dla aktywności zawodowej. Ocena skali tych czynności i ich ograniczenie do określonych pór dnia wskazuje, że nie odznaczają się takim stopniem zaabsorbowania, który uniemożliwiałby jakiekolwiek zatrudnienie opiekuna. Uwzględniając przy tym ustalenia poczynione w sprawie podkreślić trzeba, że ojciec skarżącego, samodzielnie się porusza, wychodzi na spacery, spędza czas na świeżym powietrzu. Nie jest to zatem osoba leżąca, długoterminowo zależna od innych i zdana na ich wsparcie i pomoc w elementarnych czynnościach życiowych. Jak wynika przy tym z pisma NFZ z 30.03.2022 r. – ojcu skarżącego przydzielono pobyt w szpitalu uzdrowiskowym (od 21.06 do 12.07.2022 r.), co niewątpliwie świadczy o tym, że jest on zdolny pod względem fizycznym do odbycia podróży z miejsca zamieszkania (M.) do miejsca leczenia (I. - tj. ok. 120 km) i uczestnictwa w takim turnusie leczniczym. Gdyby kondycja zdrowotna ojca skarżącego wskazywała na jego całkowitą niesamodzielność i zależność od innych osób, to niewątpliwie wskazany wyjazd uzdrowiskowy nie wchodziłby w ogóle w rachubę. Stwierdzony więc rodzaj sprawności (z akt wynika pobyt ojca skarżącego w szpitalu uzdrowiskowym – pismo z 27.05.2023 r.) niewątpliwie wpływa też na postrzeganie samodzielności ojca skarżącego w codziennym funkcjonowaniu. Uwzględniając więc przedstawiony wyżej stan zdrowia ojca, podzielić należało stwierdzenie Kolegium Odwoławczego, że osoba ta jest w stanie samodzielnie funkcjonować przez pewną część dnia i obecność opiekuna w tym czasie nie jest nieodzowna. Jak wynika bowiem z dziennego rozkładu czynności opiekuńczych (por. punkt 2 uzasadnienia) istotną część dnia spędza ojciec skarżącego – albo oglądając telewizję, albo siedząc na trawie lub przyjmując kolegów (godz. 9-17). Z zaoferowanego przez skarżącego opisu rozkładu dnia jego ojca nie wynikają zaś takie potrzeby opiekuńcze niepełnosprawnego, które determinowałyby konieczność zaniechania pracy celem roztoczenia opieki nad ojcem, który – co należy podkreślić – jest zdolny (pod względem fizycznym i mentalnym) samodzielnie funkcjonować. Stanowisko organu odwoławczego o braku spełnienia przesłanek z art. 17 ust. 1 u.ś.r. warunkujących przyznanie skarżącemu świadczenia pielęgnacyjnego – nie było więc wadliwe. Końcowo, zwrócić należy uwagę na dokument karty szpitalnej z 30.06.2023 r. Zawarta jest tam informacja o stawieniu się ojca skarżącego na izbie przyjęć oddziału ratunkowego szpitala z otwartą raną stopy. W wywiadzie z pacjentem stwierdzono, że "tydzień temu wbił gwoździa w okolicy lewej stopy – widoczne w tym miejscu lekkie zaczerwienienie i obrzęk". Z karty leczenia szpitalnego z 19.07.2023 r. wynika, że ojciec skarżącego – we wskazanej dacie – kolejny raz stawił się do placówki medycznej w dniu 19.07.2023 r. z bólem miejscowym stopy będącym następstwem wcześniej opisanego urazu (ten dokument nawiązuje do karty z 30.06.2023 r.). Mając na uwadze powyższe okoliczności, jak też informację, że przed przyjazdem do sanatorium u ojca skarżącego miało miejsce stłuczenie klatki piersiowej (dokument z dnia 27.05.2023 r.) - nie sposób nie dostrzec, że zaniechanie przez skarżącego pracy celem obecności przy ojcu i roztaczania nad nim opieki, nie uchroniło niepełnosprawnego od wystąpienia wskazanych wyżej zdarzeń. Inaczej mówiąc, opieka zapewniana ojcu przez skarżącego (a w celu właśnie świadczenia tej opieki skarżący miał zrezygnować z pracy) - nie okazała się na tyle skuteczna, aby ustrzec ojca przed opisanymi wypadkami. Nie sposób więc w przedstawionych uwarunkowaniach podzielić słów skarżącego, iż "opiekuje się tatą bardzo skrupulatnie" i "praktycznie nie spuszcza go z oczu". Z przywołanego wyżej dokumentu medycznego z 30.06.2023 r. wynika przy tym, że reakcja na uraz stopy (wbicie gwoździa) w postaci udania się do szpitala celem uzyskania wsparcia medycznego – miała miejsce dopiero po tygodniu od daty tego zdarzenia (w aktach, na podstawie których orzeka Sąd, brak informacji o wcześniejszych wizytach z uwagi na ten uraz). Abstrahując więc nawet od dopuszczenia opiekuna do wystąpienia takich zdarzeń u podopiecznego stwierdzić trzeba, że opieszałość w udaniu się do szpitala celem uzyskania pomocy medycznej z uwagi na doznany przez ojca uraz – świadczy o braku adekwatnej reakcji opiekuna na występujące potrzeby niepełnosprawnego. Jak trafnie stwierdził WSA w Krakowie w wyroku z 12.10.2023 r. (sygn. akt III SA/Kr 404/23) zanegowanie przedstawionego na wstępie uzasadnienia związku przyczynowo-skutkowego może się zasadzać w szczególności na stwierdzeniu, że osoba ubiegająca się o świadczenie pielęgnacyjne w ogóle nie sprawuje opieki nad niepełnosprawną lub sprawuje tę opiekę nienależycie. W ocenie Sądu orzekającego w tej sprawie, przedstawione wyżej, wynikające z akt okoliczności, pozwalają zakwestionować prawidłowość opieki realizowanej przez skarżącego względem ojca, skoro sposób realizacji tej opieki nie zapewnia bezpieczeństwa podopiecznemu, naraża go na występowanie kolejnych zdarzeń (wbicie gwoździa w stopę, stłuczenie klatki piersiowej), a nadto, brak było w przypadku urazu stopy, adekwatnej czasowo reakcji opiekuna w celu uzyskania przez niepełnosprawnego pomocy medycznej, skoro udanie się ojca do szpitala nastąpiła dopiero tydzień po doznanym urazie nogi. Mając na uwadze ogół przedstawionych rozważań, Sąd uznał za trafne stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji organu odwoławczego o braku spełnienia przesłanek ustawowych do przyznania skarżącemu świadczenia pielęgnacyjnego. Zarzutów sformułowanych w skardze zwróconych przeciw temu stanowisku – Sąd nie podzielił. Zarzuty te przy tym miały ogólny charakter i nie prezentowały bliższych związków z uwarunkowaniami ocenianego obecnie przypadku. Z uwagi na stwierdzony wyżej zakres opieki i przywołane okoliczności wpływającej na zakwestionowanie związku przyczynowego, brak było już potrzeby rozważania kwestii możliwości partycypacji rodzeństwa skarżącego w opiece nad ojcem, albowiem okoliczność ta nie rzutowała na kierunek rozstrzygnięcia tej sprawy. W ocenie Sądu organ prawidłowo ustalił stan faktyczny i prawidłowo ocenił zebrany materiał dowodowy. Brak też było przesłanek do przyjęcia naruszenia przepisów statuujących zasadę prawdy obiektywnej oraz innych przepisów prawa procesowego, w tym art. 7 k.p.a., art. 77 k.p.a., art. 80 k.p.a. Z uwagi na powyższe, Sąd skargę oddalił, a podstawą prawną tego rozstrzygnięcia był art. 151 ustawy z 30.08.2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. 2023 r., poz. 1634).