III SA/Kr 415/16

Kraków, dnia 13 marca 2017 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Janusz Bociąga po rozpoznaniu w dniu 13 marca 2017 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu Z. Ś. od postanowienia referendarza sądowego z dnia 21 listopada 2016 r. o oddaleniu wniosku o ustanowienie adwokata i umorzeniu postępowania w części obejmującej żądanie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi Z. Ś. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 17 lutego 2016 r. nr [...] w przedmiocie odmowy zwrotu pieniędzy za obiady postanawia: utrzymać w mocy postanowienie referendarza sądowego Postanowieniem z dnia 21 listopada 2016 r. referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie oddalił wniosek Z. Ś. o ustanowienie adwokata oraz umorzył postępowanie w części obejmującej żądanie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie z jego skargi na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 17 lutego 2016 r. nr [...] w przedmiocie odmowy zwrotu pieniędzy za obiady. W uzasadnieniu niniejszego postanowienia wskazano, że we wniosku o przyznanie profesjonalnego pełnomocnika wnioskodawca ograniczył się jedynie do podania, że pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z dwiema córkami, że należy do niego mieszkanie określane jako "nora" oraz że miesięczny dochód rodziny to 800 zł z "mops". Wobec powyższego zarządzeniem z dnia 18 października 2016 r. wezwano skarżącego do złożenia dodatkowych oświadczeń oraz dokumentów źródłowych w postaci m.in. przedłożenia kopii decyzji MOPS o przyznaniu świadczeń dla skarżącego oraz jego rodziny w wysokości 800 zł, udokumentowanie miesięcznych wydatków związanych z utrzymaniem rodziny, w tym wysokości czynszu, opłat ze energie elektryczną czy gaz, przedłożenia zaświadczenia z właściwego urzędu pracy o nadaniu skarżącemu statusu osoby bezrobotnej oraz oświadczenia czy wnioskodawca uzyskuje dochód z prac dorywczych lub zleconych, a jeśli tak to w jakiej wysokości. Niniejsze zarządzenie nie zostało wykonane, a zamiast wskazanych dokumentów Z. Ś. przedłożył jedyne kopie kilku decyzji MOPS w kwestii odmowy przyznania zasiłków celowych. Wobec powyższego referendarz sądowy oddalił wniosek o przyznanie wnioskodawcy prawa pomocy w zakresie ustanowienia adwokata oraz umorzył postępowanie w części obejmującej żądanie zwolnienia od kosztów sądowych. Sprzeciw od niniejszego postanowienia w ustawowym terminie złożył Z. Ś. W piśmie tym podniósł szereg zarzutów względem zaskarżonego orzeczenia, ograniczających się jednakże głównie do przytaczania przepisów Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Kodeksu postępowania administracyjnego czy Kodeksu postępowania cywilnego oraz okoliczności sprawy toczącej się przed organem administracyjnym. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje: Zaskarżone postanowienie referendarza sądowego odpowiada prawu i w związku z tym brak jest podstaw do jego uchylenia lub zmiany. Przepis art. 245 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. 2016, poz. 718 ze zm. zwanej dalej P.p.s.a.) stanowi, iż prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Zgodnie z treścią § 2 prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Artykuł art. 246 § 1 pkt 1 P.p.s.a. stanowi, że przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym, przysługuje osobie fizycznej, która wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Instytucja prawa pomocy jest wyjątkiem od generalnej zasady wyrażonej w art. 214 § 1 P.p.s.a., zgodnie z którą do uiszczenia kosztów sądowych obowiązany jest ten, kto wnosi do sądu pismo podlegające opłacie lub powodujące wydatki. Strona występująca na drogę postępowania sądowego winna mieć świadomość obowiązku ponoszenia kosztów tego postępowania i wnosząc o przyznanie prawa pomocy uprawdopodobnić w sposób wiarygodny i rzetelny, że zachodzą przesłanki do uwzględnienia wniosku. Jedynym kryterium oceny wniosku o przyznanie prawa pomocy jest kryterium majątkowe. Sąd nie kieruje się w tym zakresie zasadami słuszności, lecz bada stan majątkowy wnioskodawcy. Okoliczności przytoczone we wniosku o przyznanie prawa pomocy, jak również przedstawione dokumenty na ich poparcie, powinny uzasadniać wyjątkowe traktowanie, o jakim mowa w powołanym wyżej przepisie. Z treści art. 246 § 1 P.p.s.a. jednoznacznie wynika, że warunkiem przyznania stronie prawa pomocy jest wykazanie przez nią, że spełnia ustawowe przesłanki. W interesie strony leży, zatem przedstawienie wszelkich okoliczności, które wskazywałyby na fakt pozostawania w trudnej sytuacji materialnej. Ocena zdolności płatniczych nie sprowadza się bowiem tylko do stwierdzenia, że wnioskodawca uzyskuje lub nie uzyskuje dochodów, ale również polega na zbadaniu, czy posiada on majątek oraz czy posiada obiektywnie rozumianą zdolność do zdobycia potrzebnych środków finansowych. Udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest formą jej dofinansowania z budżetu państwa i przez to powinno się sprowadzać do wypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 6 października 2004 r. o sygn. akt GZ 71/04). Z treści art. 246 § 1 P.p.s.a. wynika, że to na stronie ubiegającej się o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar wykazania, że znajduje się w sytuacji, która uniemożliwia jej poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania lub poniesienie pełnych kosztów postępowania. Z zawartego w art. 246 § 1 P.p.s.a. określenia "gdy wykaże" wynika bowiem, że to strona ma przekonać sąd, że znajduje się w sytuacji, która została uznana przez ustawodawcę za usprawiedliwiającą przyznanie prawa pomocy (postanowienie NSA z dnia 4 września 2013 r., sygn. akt I FZ 378/13, LEX nr 1363532). W orzecznictwie podkreśla się, że właściwe przedstawienie przez stronę przyczyn uzasadniających zwolnienie od kosztów sądowych oraz dowodów na ich poparcie umożliwia sądowi rozpoznającemu wniosek dokonanie prawidłowej oceny sytuacji majątkowej wnioskodawcy. Strona ma w tym zakresie inicjatywę dowodową, a sąd na podstawie przedstawionych przez stronę dowodów dokonuje oceny, czy wystąpiły przesłanki przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie (postanowienie NSA z dnia 4 lipca 2013 r., sygn. akt II GZ 324/13, LEX nr 1335108). Sąd nie jest zobowiązany do prowadzenia dochodzenia w sytuacji, gdy dane umożliwiające pełną ocenę stanu majątkowego nie są znane, mimo istniejącego po stronie wnioskodawcy ciężaru wykazania przesłanek przyznania prawa pomocy (postanowienie NSA z dnia 4 czerwca 2013 r., sygn. akt II GZ 260/13, LEX nr 1320697). Zatem to wnioskodawca zobowiązany jest do dokładnego i zgodnego z prawdą przedstawienia własnej sytuacji majątkowej oraz wykazania, iż spełnia przesłanki do przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Wykazanie powyższych okoliczności, w myśl art. 252 § 1 P.p.s.a., powinno nastąpić poprzez złożenie stosownych wyjaśnień. Dopiero wyczerpujący opis stanu majątkowego, finansowego i rodzinnego oraz realnych możliwości płatniczych pozwala sądowi w pełni określić i ocenić sytuację strony, która ubiega się o to prawo"). W niniejszej sprawie wnioskodawca obowiązkowi temu ewidentnie nie sprostał. Na złożonym formularzu ograniczył się do wskazania osiąganego dochodu w wysokości 800 zł, faktu pozostawania we wspólnym gospodarstwie domowym z dwiema córkami oraz określenia zajmowanego przez niego mieszkania jako "nora". Nie wykonał on także zarządzenia referendarza o bardziej precyzyjne określenie jego sytuacji rodzinnej i majątkowej, pomimo wskazania jakie konkretnie dokumenty powinien przedłożyć. Z uwagi na powyższe zasadnie odmówiono Z. Ś. przyznania prawa pomocy poprzez ustanowienie adwokata z urzędu. Sąd w pełni podziela argumentację przedstawioną przez referendarza w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia. Jeszcze raz podkreślić należy, że skarżący nie nadesłał wymaganych przez dokumentów, w tym rachunków i faktur za media za ostatni okres rozliczeniowy. Niedostarczenie żądanych przez sąd danych, przedstawienie ich w sposób niekompletny, mało czytelny powoduje, że oświadczenie wnioskodawcy pozostaje niepełne, niewystarczające do wydania pozytywnego dla strony rozstrzygnięcia. Tym samym, w takiej sytuacji sąd uprawniony jest do sformułowania oceny, że wniosek o przyznanie prawa pomocy jest nieuzasadniony (postanowienie NSA z 14.01.2011 r. II OZ 1361/10, lex nr 743829). Należy zauważyć, że w swoim wniosku o przyznanie prawa pomocy skarżący wniósł również o zwolnienie od kosztów sądowych. W niniejszej sprawie skarżący jest zwolniony z obowiązku ponoszenia kosztów sądowych na podstawie art. 239 § 1 pkt 1 lit. a P.p.s.a., który stanowi, że nie ma obowiązku uiszczenia kosztów sądowych strona skarżąca działanie, bezczynność organu lub przewlekłe prowadzenie postępowania w sprawach z zakresu pomocy i opieki społecznej. W tym stanie rzeczy Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie orzekł jak w sentencji na podstawie art. 260 § 1 P.p.s.a.