III SA/Kr 417/11

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Maria Zawadzka Sędziowie NSA Krystyna Kutzner WSA Halina Jakubiec (spr.) Protokolant Renata Nowak po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 16 grudnia 2011 r. sprawy ze skarg U. P. na decyzje Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 14 lutego 2011 r. nr [...] z dnia 14 lutego 2011 r. nr [...] w przedmiocie zasiłku celowego specjalnego skargi oddala Zaskarżoną przez U. P. decyzją z dnia 14 lutego 2011r. znak [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze utrzymało w mocy decyzję Prezydenta Miasta z [...] 2010r. znak [...] o odmowie przyznania U. P. zasiłku celowego specjalnego na zakup opału. Decyzją z tego samego dnia znak [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze utrzymało w mocy decyzję Prezydenta Miasta z [...] 2010r. znak [...] o odmowie przyznania U. P. zasiłku celowego specjalnego na uregulowanie opłat za energię elektryczną. Jako podstawa prawna decyzji wskazany został art. 11 ust. 2, 41 ustawy z dnia 12 marca 2004r. o pomocy społecznej (Dz.U. z 2009r., Nr 175, poz. 1362 ze zm.) oraz art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2000r., Nr 98, poz. 1071 ze zm.). Decyzje zapadły w następujących okolicznościach stanu faktycznego: U. P. wniosła w dniu 09.11.2010r. do Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej o przyznanie jej pomocy finansowej na zakup opału oraz na uregulowanie opłat za energię elektryczną. Prezydent Miasta decyzjami z dnia [...] 2010r. znak [...] oraz znak [...] wydanymi na podstawie art. 104, 107 kpa, art. 3 ust. 3 i 4, art. 4, 8, 14, 17 ust. 2 pkt 1, art. 41 pkt 1, 102, 104, 106 i 109 ustawy o pomocy społecznej odmówił U. P. przyznania zasiłku celowego specjalnego na zakup opału oraz na uregulowanie opłat za energię elektryczną. Organ przytoczył na wstępie ustalony na podstawie wywiadu środowiskowego stan faktyczny sprawy wskazujący na to, że U. P. mieszka z mężem R. P., córka A. i synem M. Od kilku lat prowadzi wspólne gospodarstwo z synem, natomiast odrębne od męża i córki. Posiada orzeczoną całkowitą niezdolność do pracy, okresowo do czerwca 2011r. Pobiera rentę z Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w wysokości 832,33 zł miesięcznie. Syn M. figuruje w ewidencji Grodzkiego Urzędu Pracy jako osoba bezrobotna bez prawa do zasiłku. Według oświadczenia skarżącej syn pracował dorywczo w październiku i zarobił ok. 250 zł. Łączny dochód rodziny w październiku 2010r. wyniósł 1082,33 zł i przekroczył ustawowe kryterium dochodowe warunkujące przyznanie zasiłku celowego. Organ wziął z tego względu pod uwagę spełnienie pozostałych przesłanek warunkujących przyznanie skarżącej pomocy finansowej, między innymi stopień współdziałania skarżącej i jej rodziny z rozwiązywaniu trudnej sytuacji życiowej. Uznał, że w sprawie brak było współdziałania i wyciągnął z tego względu negatywne konsekwencje w postaci odmowy przyznania pomocy, wyjaśniając, że syn skarżącej M. P. został w dniu 09.08.2010r. skierowany do udziału w Grupie Gospodarczej Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej. W dniu 23.08.2010r. zobowiązał się odebrać z Urzędu Pracy skierowanie do pracy oraz zgłosić się do Klubu Integracji Społecznej. Pracownik Urzędu kilkakrotnie podejmował nieudane próby telefonicznego kontaktu z synem skarżącej a w dniu 28.09.2010r. podjęta została również nieudana próba osobistego kontaktu pracownika w mieszkaniu syna skarżącej. Ostatnią próbą kontaktu było wysłanie listu poleconego z wezwaniem do stawienia się w celu odebrania skierowania do Grupy Gospodarczej MOPS – u. List odebrała skarżąca, mimo to jej syn nie zgłosił się do Grupy Gospodarczą MOPS-U. Podczas wywiadu środowiskowego złożył co prawda zapewnienie odbioru skierowania, niemniej do dnia wydania decyzji skierowania tego nie odebrał. W odwołaniu od w/w decyzji U. P. zakwestionowała ustalenia organu, że jej syn M. P. nie współpracował z organem, wskazując, że w dniu 09.12.2010r. stawił się w siedzibie Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej i wnosił o przedstawienie mu oferty w ramach Grupy Gospodarczej. Dodała, że oboje z synem znajdują się w bardzo trudnej sytuacji mieszkaniowej i ogólnie finansowej, w związku czym wniosła ponowne rozpoznanie sprawy przyznania jej zasiłków. Samorządowe Kolegium Odwoławcze po rozpoznaniu odwołań wydało opisane na wstępie decyzje, podzielając ustalenia faktyczne organu pierwszej instancji, zaznaczając przy tym, że w związku z przekroczeniem przez osobę w rodzinie skarżącej kwoty dochodu uprawniającego do zasiłku celowego (351 zł) pomoc finansowa skarżącej rozpoznawana jest jedynie w kontekście zasiłku celowego specjalnego. Przyznanie tego zasiłku, podobnie jak w przypadku zwykłego zasiłku celowego uzależnione jest od współdziałania osoby wnioskującej i jej rodziny w rozwiązywaniu trudnej sytuacji życiowej. Organ ten podzielił również w całości ocenę prawną zachowania syna skarżącej M. P. w związku z oferowanymi mu propozycjami reintegracji zawodowej przez Miejski Ośrodek Pomocy Społecznej, przypominając, że skarżąca w decyzjach wydanych w dniu [...] 2010r., przyznających jej zasiłek celowy specjalny na energię elektryczną i na żywność, była informowana, że dalsze niewywiązywanie się M. P. z uzgodnień z organem pierwszej instancji może spowodować odmowę przyznania kolejnych świadczeń. Miała zatem świadomość konsekwencji zachowania syna. Organ zaznaczył na koniec, że świadczenia z pomocy społecznej stanowią jedynie wsparcie i pomoc w wyjściu z trudnej sytuacji, nie mogą stanowić źródła dochodu czy też formy utrzymania. W skargach na w/w decyzje U. P. ponownie zakwestionowała ocenę organów braku współdziałania jej syna z pracownikami Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej, dodając, że organy nie wzięły pod uwagę leczenia psychiatrycznego jej syna. W odpowiedzi na skargi organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko w sprawie. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz.1269) kontrola sądowa zaskarżonych decyzji, postanowień bądź aktów wymienionych w art. 3 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270, z późn. zmianami dalej p.p.s.a.) sprawowana jest w oparciu o kryterium zgodności z prawem. W związku z tym, zgodnie z art. 145 § 1 tejże ustawy, aby wyeliminować z obrotu prawnego akt wydany przez organ administracyjny, konieczne jest stwierdzenie, że doszło w nim do naruszenia przepisów prawa materialnego, bądź przepisów postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy, albo też do naruszenia przepisów prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania, albo stwierdzenia nieważności decyzji. Przystępując do oceny legalności zaskarżonych decyzji sąd bada czy zaskarżona decyzja nie narusza prawa oraz czy została wydana w prawidłowo przeprowadzonym postępowaniu. Kierując się powyższymi kryteriami należy stwierdzić, że skargi U. P. nie podlegają uwzględnieniu, gdyż zaskarżone decyzje są zgodne z prawem. Na wstępie należy podkreślić, że w świetle przepisów art. 2 ust. 1, art. 3 ust. 1 i 2 oraz art. 4 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. Nr 64, poz. 593 ze zm.) – zwanej dalej ustawą - celem pomocy społecznej jest umożliwienie osobom i rodzinom przezwyciężanie trudnych sytuacji życiowych, których nie są w stanie pokonać, wykorzystując własne uprawnienia, zasoby i możliwości przez wspieranie tych osób w wysiłkach zmierzających do zaspokojenia niezbędnych potrzeb i umożliwienia życia w warunkach odpowiadających godności człowieka. Zarazem pomoc społeczna winna zapobiegać trudnym sytuacjom życiowym przez działania w celu usamodzielnienia życiowego osób i rodzin oraz ich integracji ze środowiskiem. Przepisy te wyrażają zasadę pomocniczości, inaczej rzecz ujmując zasadę subsydiarności pomocy społecznej. Wynika z niej zakaz wyręczania jednostki z zadań, które może ona zrealizować samodzielnie, zaś pomoc społeczna powinna zostać udzielona dopiero wtedy, gdy jednostka w sytuacji kryzysowej przestaje być samowystarczalna. Ustawa, określając uprawnienia osób do otrzymania świadczeń pomocowych jednocześnie wskazuje okoliczności stanowiące podstawę odmowy przyznania świadczeń przez organy pomocowe. I tak, w art. 4 nakłada na osoby i rodziny korzystające z pomocy społecznej obowiązek współdziałania z organami pomocy społecznej w rozwiązywaniu ich trudnej sytuacji życiowej. Spełnienie przewidzianego w art. 4 obowiązku współdziałania w rozwiązywaniu trudnej sytuacji życiowej ma o tyle doniosłość prawną, że w myśl przepisu art. 11 ust. 2 ustawy brak współdziałania osoby lub rodziny z pracownikiem socjalnym w rozwiązywaniu trudnej sytuacji życiowej, odmowa zawarcia kontraktu socjalnego, niedotrzymywanie jego postanowień, nieuzasadniona odmowa podjęcia zatrudnienia, innej pracy zarobkowej przez osobę bezrobotną lub wykonywania prac społecznie użytecznych o których mowa w przepisach o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy, lub nieuzasadniona odmowa podjęcia leczenia odwykowego w zakładzie lecznictwa odwykowego przez osobę uzależnioną mogą stanowić podstawę do odmowy przyznania świadczenia, uchylenia decyzji o przyznaniu świadczenia lub wstrzymania świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej. Odmowa przyznania pomocy społecznej może nastąpić w sytuacji stwierdzonych przez pracownika socjalnego dysproporcji między udokumentowaną wysokością dochodu a sytuacją majątkową osoby lub rodziny, wskazujących, że osoba ta lub rodzina jest w stanie przezwyciężyć trudną sytuację życiową, wykorzystując własne zasoby majątkowe, w szczególności w przypadku posiadania znacznych zasobów finansowych, wartościowych przedmiotów majątkowych lub nieruchomości, można odmówić przyznania świadczenia (art. 12). Z powyższych regulacji wynika, że celem pomocy społecznej nie jest obowiązek zaspakajania wszystkich potrzeb lecz tylko tych, które zaliczyć można do niezbędnych dla życia w warunkach odpowiadających godności człowieka. Nadto, krąg uprawnionych wyznaczony jest przez krąg tych osób, które chcą współdziałać z organami pomocy społecznej w rozwiązywaniu ich trudnej sytuacji życiowej. Ustawa wskazuje przykładowo okoliczności, które mogą stanowić podstawę udzielenia pomocy społecznej wymieniając m.in. ubóstwo, bezrobocie, niepełnosprawność, długotrwałą lub ciężką chorobę (art. 7). Zarazem przepisy ustawy określają (art. 36) zamknięty katalog świadczeń pomocy społecznej o charakterze pieniężnym i niepieniężnym. Generalnie świadczenie z pomocy społecznej przysługuje osobom, które osiągnęły określony ustawą poziom dochodu przypadającego na członka rodziny. Jest to kwota 477 zł w przypadku osoby samotnie gospodarującej oraz kwota 351 zł w przypadku osoby w rodzinie. Art. 41 ustawy o pomocy społecznej stanowi regulację szczególną, która przewiduje, że: w szczególnie uzasadnionych przypadkach osobie albo rodzinie o dochodach przekraczających kryterium dochodowe może być przyznany: 1) specjalny zasiłek celowy w wysokości nieprzekraczającej odpowiednio kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej lub rodziny, który nie podlega zwrotowi; 2) zasiłek okresowy, zasiłek celowy lub pomoc rzeczowa, pod warunkiem zwrotu części lub całości kwoty zasiłku lub wydatków na pomoc rzeczową. Stanowiące przedmiot rozpoznania niniejszych spraw zasiłki celowe na uregulowanie opłat za energię elektryczna oraz opał rozpatrywane były z punktu widzenia specjalnego zasiłku celowego, gdyż dochód w rodzinie U. P. przekroczył kryterium dochodowe osoby w rodzinie. Należy zauważyć przy tym, że zasiłek celowy jest świadczeniem przyznawanym w ramach uznania administracyjnego. Okoliczność ta nie oznacza automatycznego przyznania osobie zainteresowanej tego świadczenia i w wysokości zgodnej z jej oczekiwaniami. Z przepisów prawa regulujących tryb przyznawania zasiłku celowego wynika, że udzielając świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej organ kieruje się ogólną zasadą dostosowywania rodzaju, formy i rozmiaru świadczeń do okoliczności konkretnej sprawy, jak również uwzględniania potrzeb osób korzystających z pomocy, jeżeli potrzeby te odpowiadają celom i możliwościom pomocy społecznej . (wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z 10.12.2010r. sygn. akt I SA/Wa 1570/10, Lex nr 750691). Jak ujął to również Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z 11.02.2011r. sygn. akt I OSK 1789/10, Lex nr 950874 uznaniowy charakter decyzji w przedmiocie specjalnego zasiłku celowego powoduje, że nawet w przypadku spełnienia wszystkich ustawowych przesłanek organ pomocy społecznej może orzec o odmowie jego przyznania, bądź przyznać go w wysokości, jaką uzna za zasadną. W ocenie Sądu orzekające w sprawie organy wydały decyzję w ramach uznania administracyjnego, wszechstronnie analizując sytuację bytową skarżącej, a co ważne istotny z punktu widzenia przyznania pomocy społecznej stopień współdziałania jej rodziny z pracownikami Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej. Faktycznie, w sytuacji gdy syn skarżącej M. P. nie podejmował rzeczywistych działań we współpracy z jednostki pomocy społecznej mającymi na celu poprawę jego oraz całej rodziny sytuacji materialnej, należało uznać, że pomoc społeczna we wnioskowanym przez U. P. zakresie jej nie przysługuje. Okoliczność tę należy ocenić także z punktu tego, iż U. P. nie po raz pierwszy starała się o przyznanie jej zasiłków celowych, a w związku z tym powinna mieć świadomość zasad rządzących przyznaniem tego rodzaju pomocy ze środków budżetu gminy. Pomoc społeczna, jak zauważyły słusznie orzekające w sprawie organy, nie może stać się jedynym źródłem dochodu rodziny, przy zupełnej życiowej bierności jej beneficjentów. Wobec powyższego Sąd na podstawie art. 151 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi oddalił skargi U. P.