III SA/Kr 417/19

|Sygn. akt III SA/Kr 417/19 | [pic] W Y R O K W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 12 czerwca 2019 r., Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie, w składzie następującym:, Przewodniczący Sędzia: WSA Halina Jakubiec, Sędziowie: WSA Janusz Kasprzycki, WSA Ewa Michna (spr.), po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym, w dniu 12 czerwca 2019 r. skargi A. P., na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego, z dnia 24 listopada 2017 r., znak [...], w przedmiocie odmowy zwolnienia z kosztów postępowania rozgraniczeniowego, , , 1.uchyla zaskarżone postanowienie,, 2.przyznaje od Skarbu Państwa – Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie na rzecz adwokata R. S. - Kancelaria Adwokacka [..], K., tytułem zwrotu kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu, kwotę 360 zł (słownie: trzysta sześćdziesiąt) podwyższoną o, podatek od towarów i usług przewidziany dla tego rodzaju czynności, , Postanowieniem z dnia 30 października 2017 r., Wójt Gminy L odmówił A. P. zwolnienia z kosztów postępowania rozgraniczeniowego. W uzasadnieniu organ wskazał, że A. P. jako właściciel działki rozgraniczanej i jako strona postępowania o rozgraniczenie brał udział w tym postępowaniu i ustalenie granicy leżało w jego interesie. W związku z tym zasadnym było rozdzielenie kosztów postępowania pomiędzy właścicieli rozgraniczanych działek. Organ zauważył, że stały miesięczny dochód A. P. wynosił 916,89 zł (renta), a po odliczeniu średnich miesięcznych wydatków w wysokości 475,48 zł (energia elektryczna, gaz, podatek od nieruchomości, opłata za gospodarowanie odpadami komunalnymi, ubezpieczenia, koszty leczenia, rata kredytu) pozostawała mu z renty kwota 441,41 zł. Zdaniem organu sytuacja A. P. była trudna, lecz był on właścicielem dwóch samochodów oraz ciągnika, a także gospodarstwa rolnego o łącznej pow. 4,55 ha w tym 1,26 ha lasu, z którego możliwe było pozyskanie ok. 80 m3 drewna. Pomimo tego że, to od woli wnioskodawcy zależy, które składniki swojego majątku chce zatrzymać, a jakie są mu zbędne, przy ocenie zdolności do poniesienia kosztów postępowania administracyjnego organ miał obowiązek wziąć pod uwagę posiadany przez stronę majątek oraz oszacować zdolności do wygenerowania z tego majątku dodatkowych przychodów. Zdaniem organu sytuacja majątkowa A. P. nie pozwala na stwierdzenie, że niewątpliwe niemożliwe było poniesienie przez niego kosztów postępowania rozgraniczeniowego. Samorządowe Kolegium Odwoławcze postanowieniem z 24 listopada 2017r., utrzymało w mocy powyższe postanowienie. W uzasadnieniu organ II instancji wskazał, że przesłanką zwolnienia z kosztów, jest stwierdzenie, że strona nie jest w stanie ze względu na swój stan materialny, ponieść opłat, kosztów i należności. Użyte w art. 267 k.p.a. określenie "może zwolnić" wskazywało, że rozstrzygnięcie dotyczące zwolnienia z kosztów należało to do tzw. uznania administracyjnego. Organ zaznaczał jednak, że rozstrzygnięcie to nie mogło mieć charakteru dowolnego, a powinno być dokonane po wyjaśnieniu stanu faktycznego sprawy, w oparciu o wszechstronne zebrany oraz rozpatrzony w sposób wyczerpujący materiał dowodowy. W ocenie organu dochody A. P. były niewielkie, jednak brak było przesłanek do uwzględnienia wniosku o zwolnienie z kosztów postępowania. Organ I instancji prawidłowo przeprowadził postępowanie zmierzające do ustalenia stanu faktycznego sprawy, wskazując jednocześnie, że wprawdzie koszty postępowania są wysokie, to jednak ich uiszczenie nie było niemożliwe. Skarżący posiadał stałe źródło dochodów, a ponadto wydzierżawiał grunty rolne i posiadał las, z którego mógł czerpać korzyści. Posiadał oprócz tego dwa samochody (marki Volkswagen oraz Skoda), a także ciągnik Ursus. Był również właścicielem lasu o powierzchni 1,26 ha, z którego możliwe było pozyskiwanie ok. 80 m3 drewna. Pomimo twierdzeń A. P., że nie korzysta z takiej możliwości, w ocenie organu okoliczności tej nie można było nie uwzględnić przy ustalaniu zdolności do poniesienia kosztów postępowania administracyjnego. W skierowanej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie skardze skarżący domagał się uchylenia zaskarżonego postanowienia oraz zobowiązania organu odwoławczego do uchylenia postanowienia organu pierwszej instancji i jego zmiany poprzez zwolnienie skarżącego z kosztów postępowania rozgraniczeniowego. Zaskarżonemu postanowieniu A. P. zarzucił naruszenie art. 7, art. 77 § 1 oraz art. 80 kpa poprzez nieuwzględnienie przy ocenie, wbrew zasadom logiki, dostępnej wiedzy i doświadczenia życiowego, okoliczności, że skarżący oprócz comiesięcznych wydatków w postaci spłaty zobowiązań, podatków i opłat związanych z utrzymaniem, zmuszony jest dla zapewnienia minimum egzystencjalnego do pokrycia kosztu żywności, odzieży i obuwia w zależności od pory roku, a także środków higieny osobistej oraz leków. Ponadto organ odwoławczy nie odniósł się do wszystkich zarzutów zawartych w treści zażaleń, w tym do zarzutu, że pozostawała skarżącemu (po uiszczeniu wszystkich opłat i zobowiązań) część renty otrzymywanej z KRUS i renta ta, w niektórych miesiącach, nie wystarczała na zaspokojenie podstawowych potrzeb życiowych skarżącego, takich jak wyżywienie, ubranie i podstawowe artykuły sanitarne. Oprócz tego Samorządowe Kolegium Odwoławcze pominęło przy rozpoznawaniu sprawy na etapie postępowania odwoławczego brak rozważenia przez organ I instancji tego, czy zgromadzony materiał w sprawie nie dawał podstaw do częściowego zwolnienia skarżącego z obowiązku uiszczenia kosztów postępowania administracyjnego, a nadto brak rozważenia przedmiotowych okoliczności przez organ II instancji w trakcie rozpoznawania wniesionego zażalenia. Ponadto skarżący zarzucił naruszenie art. 267 k.p.a. poprzez przekroczenie granic uznania administracyjnego zakreślonych treścią tego przepisu, gdyż prawidłowa i wszechstronna ocena materiału dowodowego zebranego w sprawie, w tym wyjaśnień skarżącego, winna doprowadzić organ do oceny, że przesłanka "niewątpliwej niemożności", o której mowa w art. 267 k.p.a. została spełniona. Skarżący podkreślił, że ze zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego jednoznacznie wynikało, iż nie jest w stanie wygospodarować środków na pokrycie kosztów postępowania rozgraniczeniowego bez uszczerbku w pokryciu jego podstawowych potrzeb życiowych. Oświadczył, że co miesiąc otrzymuje rentę rolniczą w wysokości 916,89 zł, która stanowi jego jedyny dochód. Zgodnie z ustaleniami organu I instancji, po opłaceniu miesięcznych wydatków i opłat skarżącemu pozostawała kwota 441,41 zł. Skarżący wskazał jednak, że organy obu instancji w zupełności pominęły okoliczność, iż oprócz udokumentowanych przez niego zobowiązań i wydatków, konieczne było jeszcze pokrycie comiesięcznych usprawiedliwionych potrzeb egzystencjalnych skarżącego, takich jak: odzienie, wyżywienie, artykuły higieny osobistej, podstawowe leki, przejazd komunikacją miejską. W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł odrzucenie, ewentualnie oddalenie skargi, podtrzymując argumenty zawarte w zaskarżonym postanowieniu. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje. Skarga zasługuje na uwzględnienie w całości. Zgodnie z art. 267 k.p.a, w razie niewątpliwej niemożności poniesienia przez stronę opłat, kosztów i należności związanych z tokiem postępowania organ administracji publicznej może ją zwolnić w całości lub części od ponoszenia tych opłat, kosztów i należności. Sąd przyznaje, że użycie w powołanym przepisie sformułowania "może" wskazuje, że rozstrzygnięcie należy do uznania organu administracyjnego. Słusznie jednak strona skarżąca podniosła w skardze, że uznanie administracyjne nie oznacza dowolności organu administracji w podejmowaniu decyzji, lecz daje organowi większą swobodę co do treści rozstrzygnięcia. Wydanie decyzji bądź postanowienia o charakterze uznaniowym w dalszym ciągu powinno być poprzedzone rzetelnym zebraniem materiału dowodowego oraz ustaleniem prawidłowego stanu faktycznego. Dodatkowo ocena zebranego w sprawie materiału dowodowego powinna być zgodna z zasadami logiki i doświadczenia życiowego. W niniejszej sprawie organy obu instancji nie wyjaśniły w sposób wyczerpujący stanu faktycznego, co stanowiło naruszenie art. 7 oraz art. 80 k.p.a. Przede wszystkim nie ustalono wysokości wydatków poniesionych przez skarżącego na zakup żywności, odzieży oraz środków higieny osobistej. Z akt sprawy wynika, iż organy obu instancji ustaliły wysokość dochodu A. P. oraz poniesionych przez niego kosztów utrzymania mieszkania, samochodów i ciągnika, a także kosztów leczenia oraz spłaty. Organy I i II instancji ustaliły w ten sposób, że skarżącemu z uzyskiwanego dochodu po odliczeniu średnich miesięcznych wydatków pozostaje kwota 441,41 zł. Od tej kwoty, czego nie uczyniły organy administracji publicznej, należy jednak odliczyć wydatki na żywność, odzież oraz środki higieny osobistej. Pominięcie to doprowadziło w konsekwencji do błędnego ustalenia stanu faktycznego poprzez przyjęcie, że skarżącemu comiesięcznie z renty pozostawała kwota wolnych środków w wysokości ok. 440 zł oraz że w związku z tym był stanie ponieść koszty postępowania administracyjnego w całości. Ponadto organy administracji przy ustalaniu możliwości zarobkowych skarżącego nie dokonały rzetelnej analizy posiadanego przez niego majątku. Nie oceniły w szczególności tego, jaka ilość drewna, potencjalnie możliwa do uzyskania z posiadanego przez niego lasu, jest w wieku rębnym oraz jaki jest rodzaj i gatunek tego drewna. Organy nie ustaliły również wartości posiadanego przez A. P. majątku ruchomego w postaci dwóch samochodów oraz ciągnika. Istotne jest bowiem czy posiadane pojazdy z uwagi na rok produkcji i stan techniczny, są potencjalnym źródłem dochodu, czy też raczej generują koszty (naprawy, ubezpieczenie OC). Sam fakt posiadania przez skarżącego tego typu majątku nie może przesądzać o tym, że jest on stanie ponieść koszty postępowania rozgraniczeniowego. Trzeba oprócz tego ustalić ich wartość oraz łatwość ich zbycia. Na uznanie zasługuje również zarzut nieodniesienia się przez organ II instancji do wszystkich zarzutów zawartych w treści zażalenia. Z akt sprawy wynika, że uzasadnienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego ogranicza się do przedstawienia stanu faktycznego sprawy oraz w gruncie rzeczy powielenia argumentacji organu I instancji. Brakuje w nim odniesienia m.in. do zarzutu strony, iż otrzymywana przez niego renta KRUS nie zawsze wystarcza na zaspokojenie jego podstawowych potrzeb życiowych. Uwzględnić należało także zarzut pominięcia przez organy obu instancji rozważenia możliwości chociażby częściowego zwolnienia skarżącego z kosztów postępowania administracyjnego, co przewiduje art. 267 k.p.a. Słusznie zauważył Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach w wyroku z dnia 10 stycznia 2018 r., II SA/Ke 826/17, że "należy jednak mieć na względzie, że postępowanie w sprawie zwolnienia strony z opłat i kosztów postępowania może być prowadzone zarówno na wniosek strony, jak również z urzędu, ponieważ art. 267 k.p.a. nie zawiera w tej sprawie szczegółowej regulacji. W konsekwencji, organ nawet w przypadku żądania zwolnienia od kosztów w całości, powinien z urzędu rozważyć, czy sytuacja materialna i rodzinna strony nie uzasadnia zwolnienia częściowego". Reasumując, w ocenie Sądu, organy dopuściły się naruszenia przepisów postępowania administracyjnego, a to art. 7 oraz art. 80 k.p.a., co mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, w postaci uznania, że skarżący jest w stanie ponieść koszty postępowania administracyjnego. Przy ponownym rozpoznaniu sprawy organ administracji winien ponownie ustalić możliwość poniesienia przez skarżącego kosztów postępowania administracyjnego, mając na uwadze wskazówki poczynione w uzasadnieniu. Wobec powyższego Sąd działając na podstawie art.145 § 1 pkt 1 lit. c ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2018 r. poz. 1302 z późn. zm.) orzekł jak w sentencji. Sąd zasądził wynagrodzenie na rzecz pełnomocnika z urzędu w kwocie 360 zł netto powiększonej o należny podatek od towarów i usług na podstawie rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 3 października 2016 r. w sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez adwokata z urzędu (t.j. Dz. U. z 2019 r. poz. 18). Wynagrodzenie zostało obliczone zgodnie z § 21 ust.1 pkt 1 lit. c i pkt 2 lit. d oraz §4 ust. 3 powołanego rozporządzenia jako suma wynagrodzenia za skargę od postanowienia w przedmiocie odmowy zwolnienia z kosztów oraz wynagrodzenia w postępowaniu zażaleniowym (240 zł + 120 zł).