III SA/Kr 418/07

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Halina Jakubiec Sędziowie NSA Grażyna Danielec NSA Piotr Lechowski spr. Protokolant Urszula Ogrodzińska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 17 lipca 2007 r. sprawy ze skargi małoletniego A. B. i M. B. działającego przez kuratora H. K. na decyzje Wojewodę [...] z dnia 12 października 2006 r. Nr [...] w przedmiocie wymeldowania l uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu pierwszej instancji, II orzeka , że uchylone decyzje nie mogą być wykonane , III zasądza od Wojewody [...] na rzecz M. B. i A. B. do rąk Kuratora H. K. kwotę [...] ([...] ) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego. Decyzją z dnia 12 października 2006r znak [...] Wojewoda [...] po rozpatrzeniu odwołania J. B. uchylił w całości zaskarżoną decyzję Burmistrza Miasta [...] z dnia [...] 2006r Nr [...], którą wymeldowano J. B. z pobytu stałego z lokalu Nr [...] przy ul. A w [...] i orzekł o odmowie jego wymeldowania z tego adresu. W podstawie prawnej decyzji Wojewody powołano przepisy art. 138 § 1 pkt 2 kpa w zw. z art. 15 ust. 2 z dnia 10 kwietnia 1974r o ewidencji ludności i dowodach osobistych (t. j. Dz. U. z 2006r Nr 139, poz. 993 z późn. zm.). Uzasadniając swoją decyzję Wojewoda [...] wskazał następujące okoliczności faktyczne i motywy prawne przyjęte za podstawę rozstrzygnięcia. B. B. w [...] 2006r wniosła o wymeldowanie z pobytu stałego z lokalu Nr [...] przy ul. A w [...] byłego męża J. B.. Wykazując wyrokiem Sądu Okręgowego z dnia [...] 2005r sygn. [...] fakt rozwiązania małżeństwa przez rozwód z winy męża, oraz oddalenie żądania eksmisji przy braku równocześnie orzeczenia o sposobie korzystania z lokalu przez rozwiedzionych małżonków podnosiła, że J. B. opuścił miejsce stałego zamieszkania w dniu [...] 2005r w związku z wyjazdem za granicę, a gdy przyjeżdża do Polski zatrzymuje się w mieszkaniu swoich rodziców. Decyzją z dnia [...] 2006r Burmistrz Miasta [...] z powołaniem na przepis art. 15 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych wymeldował J. B. z pobytu stałego z wyżej opisanego lokalu. Uzasadniając swoje rozstrzygnięcie Burmistrz odwołał się do przeprowadzonych dowodów z przesłuchania świadków wskazanych przez strony, oględzin przedmiotowego lokalu i oświadczeń stron. Nawiązując do wyników oględzin lokalu organ stwierdził, że J. B. posiada do niego klucze, niewielką ilość rzeczy osobistych w szafce okazaną przez wnioskodawczynię oraz wskazał miejsce w którym sypia gdy przyjeżdża z Anglii gdzie podjął pracę. Według wnioskodawczyni pobyty byłego męża w lokalu mają wyłącznie związek z kontaktami z dziećmi, gdyż w czasie gdy przyjeżdża do Polski sypia u rodziców. Wersja byłego męża była odmienna. Omawiając treść zeznań osób wskazanych przez strony do przesłuchania w charakterze świadków, oraz treść informacji społecznego kuratora sądowego sprawującego nadzór nad J. B. Burmistrz podkreślił, że nie jest w sprawie oczywistym czy J. B. na stałe opuścił miejsce stałego zameldowania. Wskazał, że w związku z pracą w Anglii J. B., przyjeżdża kilka razy w roku na pobyty kilkudniowe. Zdaniem Burmistrza analiza zebranych dowodów upoważnia do wniosku, że w czasie tych pobytów J. B. nie zamieszkuje w miejscu stałego zameldowania, a do miejsca zamieszkania przychodzi po dzieci w ramach kontaktów z nimi. Wskazując na zeznania R. B. – matki J. B., która podkreśliła przedwczesność wymeldowania z powodu nieuregulowania spraw majątkowych pomiędzy małżonkami po rozwodzie, organ I instancji uznał, że zachowanie zameldowania jest elementem przetargowym do uzyskania korzyści przy podziale majątku. Podkreślono, że z przedłożonego protokołu rozprawy rozwodowej, na której zapadł wyrok wynika, że do pół roku przed rozprawą J. B. już nie mieszkał w lokalu, w którym był zameldowany. W przekonaniu organu I instancji poczynione ustalenia dawały podstawy – przy podkreśleniu rejestracyjnego charakteru instytucji wymeldowania – do przyjęcia, że J. B. dobrowolnie i trwale opuścił lokal stałego zameldowania, co uzasadniało podjęte rozstrzygnięcie. W odwołaniu od tej decyzji, wniesionym przez pełnomocnika – ojca – J. B. zarzucał, że żądanie wymeldowania jest przedwczesne z uwagi na brak rozliczenia z dorobku, podniósł, że podjęcie pracy za granicą służy uzyskaniu środków na potrzeby dzieci, że mieszkanie wyremontował a żądanie wymeldowania zmierza do jego wyrzucenia z mieszkania. Rozpatrując sprawę w następstwie odwołania Wojewoda [...] w oparciu o materiał zgromadzony przed organem I instancji doszedł do ustaleń i wniosków odmiennych. Zdaniem organu odwoławczego, postępowanie dowodowe przed organem I instancji nie wykazało w "sposób bezsporny", że J. B. z własnej woli i trwale opuścił dotychczasowe miejsce pobytu stałego. Za okoliczność bezsporną ustaloną w toku oględzin, uznał organ odwoławczy, że "J. B. przebywa w miejscu pobytu stałego w lokalu przy ul. A i ponosi koszty związane z utrzymaniem domu". Zdaniem organu, ponieważ J. B. dysponuje kluczami do mieszkania, to ma nieograniczony dostęp do lokalu a przyjeżdża oraz przebywa w nim ewentualnie nocuje, kiedy chce. W tej sytuacji nie można mówić o trwałym opuszczeniu miejsca pobytu stałego, gdyż nie zerwał wszelkich kontaktów z lokalem. Według stanowiska Wojewody wymeldowanie mogło by nastąpić tylko w przypadku całkowitego, dobrowolnego i trwałego opuszczenia lokalu co w sprawie nie miało miejsca. Podkreślając rejestracyjną funkcję instytucji wymeldowania organ podkreślił, iż nie może być wykorzystywana jako środek wyprowadzania osoby z lokalu. W przekonaniu organu odwoławczego, organ meldunkowy zbędnie skupił działanie na ustalaniu miejsca faktycznego pobytu, zamiast skupić się na tym czy spełniona została przesłanka wymeldowania w postaci opuszczenia lokalu. Skargę na powyższą decyzję złożyła B. B. z wnioskiem o jej uchylenie i przekazanie sprawy organowi II instancji do ponownego rozpatrzenia. Nie wskazując naruszonego przepisu prawa, zarzuciła, że decyzja organu II instancji uchybia prawu procesowemu, gdyż postępowanie przed nim było stronnicze i oparto się tylko na zeznaniach byłego małżonka. W skardze skarżąca podniosła błąd w ustaleniu faktycznym stwierdzając, że były mąż od około roku nie posiadał dostępu do lokalu, gdyż wymieniła wkładkę do zamka, o czym przypomniała sobie po włamaniu przez J. B. w dniu [...].2006r do mieszkania, co potwierdza, że wcześniej nie miał dostępu. Podniosła, że obecność byłego męża w lokalu ograniczała się do kontaktów z dziećmi i zarzuciła wadliwość ustalenia, że J. B. przebywa w lokalu i nocuje wedle swego uznania. Wobec śmierci skarżącej B. B. po wniesieniu skargi, zarzuty skargi podtrzymała H. K. jako ustanowiony postanowieniem Sądu Rejonowego w [...] z dnia [...] 2007r sygn. [...], kurator do reprezentowania małoletnich synów zmarłej: M. B. i A. B. w sprawie o wymeldowanie J. B. Wojewoda [...] w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie podtrzymując dotychczasowe ustalenia i stanowisko. Na rozprawie w dniu [...] 2007r kurator małoletnich następców prawnych zmarłej B. B., wyjaśnił, że wymieniony w sentencji wyroku Sądu Okręgowego w [...] z dnia [...] 2005r sygn. [...], lokal przy ul. A w [...], co do którego orzeczono o oddaleniu powództwa w zakresie żądania eksmisji J. B., został zamieniony w 2004r za zgodą władz lokalowych na lokal przy ul. A, którego dotyczy postępowanie meldunkowe. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył: Zgodnie z przepisami art. 1 § 3 ustawy z dnia 25 lipca 2002r Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. 153, poz. 1269) w związku z art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 z późn. zm.), przedmiotem kognicji Sądu jest kontrola zaskarżonej decyzji pod względem jej zgodności z prawem. Sprawując tę kontrolę, stosownie do przepisu art. 134 § 1 powołanej ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – dalej ustawa ppsa – Sąd jest związany granicami sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Dokonana na powyższych zasadach kontrola zaskarżonej decyzji i poprzedzającej ją decyzji organu pierwszej instancji prowadzą do wniosku, że skarga jest uzasadniona aczkolwiek częściowo tylko z przyczyn w niej podniesionych. Podstawę prawną zaskarżonej decyzji Wojewody stanowił przepis art. 15 ust. 2 ustawy z dnia 10 kwietnia 1974r o ewidencji ludności i dowodach osobistych (t. j. Dz. U. z 2006r Nr 138, poz. 993 z późn. zm.), w myśl którego w brzmieniu obowiązującym w dacie wydania decyzji organ gminy wydaje na wniosek strony lub z urzędu decyzję w sprawie wymeldowania osoby, która opuściła miejsce pobytu stałego lub czasowego trwającego ponad 3 miesiące i nie dopełniła obowiązku wymeldowania się. Istotę obowiązku meldunkowego określa przepis art. 4 ustawy. Do obowiązku meldunkowego należy tak zameldowanie swego pobytu stałego lub czasowego pod określonym adresem, jak i wymeldowanie się z opuszczonego miejsca pobytu stałego i czasowego (art. 4 ust. 1 pkt 2). Przepis art. 15 ust. 1 nakłada na osobę opuszczającą miejsce pobytu stałego (lub czasowego trwającego ponad 3 miesiące) obowiązek wymeldowania się w organie gminy, najpóźniej w dniu opuszczenia tego miejsca. Wymeldowanie (jak i zameldowanie) ma obecnie, po uchyleniu art. 9 ust. 2 ustawy wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z dnia 27 maja 2002r, charakter rejestracyjny i ma odzwierciedlać fakt pobytu, z określonym zamiarem (pobyt stały, czasowy) pod wskazanym adresem lub opuszczenie tego miejsca, a nie jest związane z posiadaniem uprawnień do lokalu. Z tych względów w postępowaniu przed organami administracji doniosłość prawną miało ustalenie czy J. B. opuścił miejsce stałego zameldowania. Pobytem stałym w myśl art. 6 ust. 1 ustawy jest zamieszkanie w określonej miejscowości pod oznaczonym adresem z zamiarem stałego przebywania. Na tle tego przepisu wykształciło się w orzecznictwie sądów administracyjnych stanowisko, że pobyt stały pod oznaczonym adresem oznacza zamiar skoncentrowania stałego lub długotrwałego swoich spraw życiowych – stworzenia swoistego centrum aktywności życiowej. (Por. np. wyrok NSA z 2001 05.04 V S.A. 1496/06 – Lex Nr 54454). W świetle powyższego, opuszczenie miejsca pobytu stałego rodzące obowiązek wymeldowania się ma miejsce wówczas, gdy jest dobrowolne – a zatem zgodne z zamiarem, ma cechy trwałości i jest połączone z faktyczną utratą przez miejsce adresu stałego zameldowania przymiotu centrum życiowego. Zarazem nie każdy przypadek nieprzebywania pod adresem stałego zameldowania oznacza opuszczenie tego miejsca. Z tych względów, przy rozstrzyganiu sprawy o wymeldowanie na organach meldunkowych ciąży obowiązek dokładnego, ustalenia stanu faktycznego w zakresie niezbędnym do załatwienia sprawy przez wyczerpujące zebranie i rozpatrzenie materiału (art. 7, 77 kpa). Zgodnie bowiem z art.80 kpa, ocenę czy dana okoliczność została udowodniona, organ podejmuje na podstawie całokształtu materiału dowodowego, jaki mógł i powinien zebrać. Te zasady postępowania zostały w sprawie naruszone, co mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Wgląd w akta sprawy wskazuje, że organ I instancji w swej decyzji orzekającej o wymeldowaniu J. B. z pobytu stałego przy ul. K. w G., odwoływał się do zeznań świadków. Tymczasem stan protokołów przesłuchania osób wnioskowanych jako świadkowie wskazuje, iż żadna z nich nie została uprzedzona zgodnie z obowiązkiem nałożonym art. 83 § 3 kpa, o prawie odmowy zeznań i odpowiedzi na pytania oraz o odpowiedzialności za fałszywe zeznania. Brak tego pouczenia oznacza, iż wypowiedzi osób wnioskowanych jako świadkowie, nie mają charakteru zeznań świadków. Sam organ I instancji, powyższym uchybieniem osłabił wymowę takich dowodów. Ma to znaczenie w sytuacji, gdy osoby mające pełniejsze wiadomości, należą do kręgu osób, którym służyło prawo odmowy zeznań, (M. W. – siostra B. B., M. K. - ciotka, R. B. – matka J. B.). Przedmiotem żądania wymeldowania był adres przy ul. A Natomiast oddalenie żądania eksmisji wyrokiem Sądu Okręgowego w [...] z dnia [...] 2005r, dotyczyło lokalu przy ul. A. Nie zostało w sprawie ustalone, kiedy nastąpiła zamiana lokali, co może być także pomocne dla ustalenia czy zachodziły podstawy do wymeldowania J. B. Organ odwoławczy jest organem merytorycznym, który zgodnie z art. 138 § 1 pkt 2 rozpatrując odwołanie władny jest uchylić zaskarżoną decyzję i orzec co do istoty nową decyzję. Taka sytuacja ma miejsce w sprawie. Należy jednak zauważyć. iż podejmując odmienne co do istoty sprawy rozstrzygnięcie niż organu I instancji, Wojewoda odwołał się do tego samego materiału dowodowego, który zebrał organ I instancji. Dokonanie zatem odmiennej oceny wagi tych samych dowodów i wyciągnięcie odmiennych ustaleń wymagało wykazania w uzasadnieniu decyzji organu odwoławczego tych uchybień w ocenie dowodów, których dopuścił się organ I instancji. W szczególności należało wskazać dowody, które organ I instancji pominął lub ocenił z naruszeniem zasad doświadczenia życiowego czy logiki zdarzeń. W tym zakresie stanowisko organu odwoławczego jest ogólnikowe. Organ nie wskazał w oparciu o jakie dowody uznał, że "bezspornym w sprawie jest, że J. B. przebywa w miejscu stałego pobytu...". Samo bowiem twierdzenie J. B. że ma klucze do lokalu i wskazanie w toku oględzin jego rzeczy, jeszcze nie dowodzą, że "przebywa" w tym lokalu z zamiarem stałego pobytu, a rozumianym jako centrum spraw życiowych. Ocena zeznań świadków czy wyjaśnień stron musi być także dokonana przy świadomości, iż fakt zameldowania w przekonaniu stron miał znaczenie dla ewentualnych sporów majątkowych. Dopiero przesłuchanie wskazanych jako świadkowie osób, z zachowaniem wymogów art. 83 kpa, wyjaśnienie daty zamiany mieszkania i okoliczności w jakich to nastąpiło i ewentualne przeprowadzenie innych dowodów, powinno dać podstawy do ponownej oceny zebranego materiału dowodowego i oparcia na nich ustaleń, czy zachodzą czy też nie zachodzą przesłanki wymeldowania J. B. Z tych przyczyn na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c w zw. z art. 135 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 z późn. zm.) orzeczono jak w I punkcie sentencji wyroku. Mając na uwadze treść rozstrzygnięć uchylonych decyzji, na podstawie art. 152 powołanej ustawy orzeczono jak w punkcie II-gim. Orzeczenie w przedmiocie zwrotu kosztów oparto na przepisach art. 200, 205 § 1 i 209 w/w ustawy.