III SA/Kr 423/11

Referendarz Sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie – Grzegorz Karcz po rozpoznaniu w dniu 1 lipca 2011 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku S. T. o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata w sprawie ze skargi S. T. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 24 lutego 2011 r. nr [...] w przedmiocie dodatku mieszkaniowego postanawia: I. umorzyć postępowanie w części obejmującej żądanie zwolnienia od kosztów sądowych, II. ustanowić dla skarżącej adwokata, którego wyznaczy Okręgowa Rada Adwokacka. Skarżąca w złożonym na urzędowym formularzu "PPF" wniosku o przyznanie prawa pomocy domagała się zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia adwokata. Oświadczyła, że nie zatrudnia i nie pozostaje w innym stosunku prawnym z jakimkolwiek kwalifikowanym pełnomocnikiem. Objaśniając swoją sytuację rodzinną podała, że pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z dorosłym synem i córką . Określając majątek swój i osób pozostających z nia we wspólnym gospodarstwie domowym uwidoczniła, że w jego skład wchodzi mieszkanie o powierzchni 47,80 m2. Nie posiadają zasobów pieniężnych ani przedmiotów wartościowych. Miesięczne dochody gospodarstwa domowego skarżąca oszacowała łącznie na kwotę 2270,39 zł netto wyjaśniając, że wchodzi w to jej renta inwalidzka wraz z dodatkiem pielęgnacyjnym, renta inwalidzka syna oraz renta inwalidzka córki. Uzasadniając swoje starania zaakcentowała, że jest inwalidką I grupy, porusza się na wózku, jest niedowidząca, ma 75 lat i nie jest w stanie być na rozprawie. Powiada, że razem z dziećmi mieszka w skrajnej nędzy gdyż płacą bardzo wysoki czynsz za mieszkanie. Są ciężko chorzy i dużo wydają na leki, tak że brakuje im na jedzenie, ubranie i na wykupienie innych leków. Poza tym spłacają kredyty i pożyczki. W oparciu o przedstawione przez organ wraz ze skargą akta administracyjne okolicznościami znanymi z urzędu postaje iż, łączną kwotę wydatków za mieszkanie szacować należy na około 429,79 zł (k. 5), za prąd skarżąca płaciła ostatnio po ok. 170 zł (k. 1). Skarżąca legitymuje orzeczeniem o stopniu niepełnosprawności zaliczającego ją do osób o znacznym stopniu niepełnosprawności, wymagającej zaopatrzenia w środki ortopedyczne, środki pomocnicze oraz pomoce techniczne, a także korzystania z systemu środowiskowego wsparcia w samodzielnej egzystencji i stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji (k. 2). Mając na uwadze powyższe zważyć należało co następuje: Zgodnie z art. 239 pkt 1 lit. a) ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, obowiązek uiszczenia kosztów sądowych nie ciąży na stronie skarżącej działanie lub bezczynność organu w sprawach z zakresu pomocy i opieki społecznej. Skoro zaś niniejsza sprawa ma za swój przedmiot "dodatek mieszkaniowy" to zgodnie z poglądem prezentowanym przez Naczelny Sąd Administracyjny przynależy ona do spraw z zakresu pomocy i opieki społecznej. W konsekwencji uznania, że skarżąca skorzysta z ustawowego zwolnienia od kosztów sądowych jej wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych należało więc uznać za bezprzedmiotowy a w związku z tym postanowiono jak w punkcie pierwszym sentencji działając na zasadzie art. 161 §1 pkt. 3 ppsa w związku z art. 258 §1 i §2 pkt. 7 ppsa. Bezprzedmiotowość wniosku o zwolnienie od kosztów pozostaje bez wpływu na drugie z żądań wnioskodawczyni a mianowicie ustanowienia adwokata. Zgodnie bowiem z aktualnymi poglądami doktryny sąd nie jest związany żądaniem strony zawartym we wniosku o przyznanie pomocy byleby tylko nie wyszedł ponad żądanie strony (por. komentarz J.P Tarno do art. 246 w : Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Warszawa 2004). Logiczną konsekwencją przedstawionego stanu rzecz jest więc, że w sytuacji gdy strona domaga się przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym, sąd może przyznać jej to prawo w zakresie częściowym obejmującym tylko ustanowienie profesjonalnego pełnomocnika (art. 245 §3 in fine ppsa) o ile wykaże, że nie jest wstanie ponieść opłat za jego czynności w postępowaniu przed sądami administracyjnymi bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 246 §1 pkt. 2 ppsa). Oświadczenie to zgodnie z wolą ustawodawcy ma być "dokładne" (art. 252 ppsa) a owa dokładność stopniowana jest przekonaniem sądu i referendarza, że strona podnoszone przez siebie okoliczności "wykazała". Zgodnie natomiast z art. 255 ppsa jeżeli oświadczenie strony okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych względnie wzbudzi wątpliwości można zażądać od strony dodatkowych oświadczeń oraz przedłożenia dokumentów źródłowych. Zestawienie tych przepisów pozwala dojrzeć przyjętą przez ustawodawcę konstrukcję prawną, która opiera się na założeniu, że jeżeli oświadczenie strony pozwala na zorientowanie się w sytuacji strony to tym samym nie ma obowiązku wzywania strony o składanie dodatkowych oświadczeń i przedkładanie dokumentów źródłowych. Konkludując należy stwierdzić, że jeżeli na podstawie przyjętego oświadczenia sąd dojdzie do przekonania, że ma do czynienia z osobą "biedną" w potocznym tego słowa znaczeniu lub jeśli stwierdzi, że wymagane koszty pozostają w takiej dysproporcji z deklarowanym przez nią stanem majątkowym, że strony nie będzie stać na ich poniesienie to może wydać rozstrzygniecie bez konieczności prowadzenia dalszych czynności. W realiach niniejszej sprawy skarżąca złożyła oświadczenie o jakim mowa w art. 252 ppsa. Oświadczenie to uzupełnione informacjami znanymi z urzędu jest wystarczające do oceny sytuacji życiowej i aktualnych możliwości płatniczych strony. Rodzina skarżącej nie należy do osób zamożnych. Tak bowiem należy postrzegać osoby utrzymujące się ze stosunkowo niskich świadczeń, borykające się z problemami zdrowotnymi, obarczone zobowiązaniami. Z zasad doświadczenia życiowego wynika, że po opłaceniu mieszkania i prądu - przy obecnym poziomie cen produktów i usług - środki jakie pozostają do dyspozycji osobom tworzącym to gospodarstwo domowe wystarczają na opędzenie podstawowych potrzeb życiowych. Sprzedaż bądź obciążenie mieszkania, które zabezpiecza potrzeby bytowe tych ludzi celem zdobycia środków na wynagrodzenie dla pełnomocnika z wyboru godziłaby w podstawę ich egzystencji. W takiej sytuacji konieczność wygospodarowania środków na opłacenie kwalifikowanego pełnomocnika jest problematyczne a zarazem uzasadnia twierdzenie, że skarżąca nie jest w stanie ponieść tych kosztów bez uszczerbku dla koniecznego utrzymania jej rodziny. Chociaż bowiem obiektywnie są to kwoty niewielkie to jednak relatywnie przekraczają możliwości płatnicze strony. W efekcie należało więc udzielić jej pomocy o którym to prawie traktują przepisy oddziału 2 rozdziału III działu V ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi i zgodnie z wnioskiem ustanowić adwokata, którego wyznaczy właściwy organ samorządu zawodowego. Z tych względów orzeczono jak w punkcie drugim sentencji na podstawie art. 246 §1 pkt. 2 ppsa w związku z art. 245 §3 ppsa.