III SA/Kr 424/11

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Maria Zawadzka Sędziowie NSA Krystyna Kutzner (spr.) WSA Halina Jakubiec Protokolant Renata Nowak po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 16 grudnia 2011 r. sprawy ze skarg G. P. na decyzje Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 17 stycznia 2011 r. nr [...] z dnia 2 lutego 2011 r. nr [...] w przedmiocie zasiłku okresowego I. uchyla zaskarżone decyzje oraz poprzedzające je decyzje organu pierwszej instancji, II. przyznaje od Skarbu Państwa – Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie na rzecz adwokata A. G. - Kancelaria Adwokacka K ul. [...] tytułem zwrotu kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu kwotę 480 zł (czterysta osiemdziesiąt złotych) podwyższoną o podatek od towarów i usług przewidziany dla tego rodzaju czynności. Prezydent Miasta działając na podstawie: - art. 104, art. 107 kodeksu postępowania administracyjnego (tj.: Dz. U. z 2000 r. Nr 98 poz. 1071 ze. zm.) - art. 3 ust. 3 i 4, art. 4, art. 8, art. 14, art. 17 ust. 1 pkt 4, art. 38, art. 104, art. 106, art. 109 ustawy z dnia 12 marca 2004 roku o pomocy społecznej (t. j.: Dz. U. z 2009 r.. Nr 175, poz. 1362 ze zm.) - § 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 29 lipca 2009 r. w sprawie zweryfikowanych kryteriów dochodowych oraz kwot świadczeń z pieniężnych z pomocy społecznej (Dz. U. Nr 127 poz. 1055) - decyzją z dnia [...] 2010 r. nr [...] odmówił skarżącemu – G. P. przyznania świadczenia w formie zasiłku okresowego. Z kolei Prezydent Miasta, działając na podstawie: - art. 104, art. 107 kodeksu postępowania administracyjnego; - art. 3 ust. 3 i 4, art. 4, art. 8, art. 14, art. 17 ust. 1 pkt 4, art. 38, art. 104, art. 106, art. 109 ustawy z dnia 12 marca 2004 roku o pomocy społecznej; - § 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 29 lipca 2009 r. w sprawie zweryfikowanych kryteriów dochodowych oraz kwot świadczeń z pieniężnych z pomocy społecznej - decyzją z dnia [...] 2010 r. nr [...] odmówił skarżącemu przyznania świadczenia w formie zasiłku okresowego od dnia 1 listopada 2010r. Powyższe decyzje zostały wydane w oparciu o ustalony przez ten organ stan faktyczny : skarżący prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe, jest osobą niepełnosprawną w stopniu umiarkowanym na stałe, jednak zgodnie z orzeczeniem Wojewódzkiego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności jest zdolny do pracy w warunkach chronionych; jego dochód nie przekracza kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej , czyli kwoty 477 zł. W ocenie organu , na dochód skarżącego składa się zasiłek stały w wysokości 417,00 zł oraz kwota 60,00 zł . Organ ustalił , że skarżący jest właścicielem trzech lokali w L przy ul. A, z których jedno wynajmuje M. B., otrzymując z tego tytułu czynsz w wysokości 160 zł, z czego kwotę 100 zł przekazuje komornikowi tytułem ciążących na skarżącym alimentach, a kwotę 60 zł na fundusz remontowy. Przedmiotem sporu w niniejszej sprawie jest kwota 60 zł, którą organ doliczył skarżącemu do dochodu w rozumieniu art. 8 ust. 3 ww. ustawy, natomiast w ocenie skarżącego, sporna kwota nie stanowi jego dochodu, gdyż, jak twierdzi, nie jest zobowiązany do jej ponoszenia na fundusz remontowy. W wydanych decyzjach organ powołał się na ustalenia , z których wynika , że J. K. była administratorem ww. nieruchomości i która poinformowała, że wszyscy prywatni właściciele mieszkań tego budynku decydują o kwocie wpłacanej na poczet remontu ; od dnia 1 maja 2008 roku za jeden z lokali skarżącego wydatki na remonty w kwocie 60 zł miesięcznie pokrywa M. B. J. K. od 15.02.2010r już nie jest administratorem tej nieruchomości , co potwierdza pismo z dnia 03.03.2010r Urzędu Miasta – Wydział Geodezji i Katastru . W ocenie organu , sporna kwota pomniejsza zobowiązania z tytułu kosztów remontowych i jest dochodem skarżącego w rozumieniu art. 8 ust. 3 ustawy o pomocy społecznej. Skarżący jako właściciel lokalu mieszkalnego jest podmiotem zobowiązanym do opłacania funduszu remontowego, a zatem wpłata najemcy z tego tytułu oznacza przychód po jego stronie, gdyż w tej sytuacji nie powstaje zadłużenie wobec wspólnoty mieszkaniowej. Zgodnie z art. 38 ww. ustawy zasiłek okresowy ustala się do wysokości różnicy pomiędzy kryterium dochodowym osoby samotnie gospodarującej , a dochodem tej osoby , z tym że kwota zasiłku nie może być wyższa niż 418 zł miesięcznie. W tej sytuacji, w ocenie organu, odmowa przyznania zasiłków okresowych jest zasadna. W odwołania od powyższych decyzji skarżący zakwestionował zasadność odmowy przyznania mu wnioskowanych świadczeń z powodu doliczenia do jego dochodu kwoty 60,00 zł , która nie może być uznana – jego zdaniem – za przychód. Samorządowe Kolegium Odwoławcze działając na podstawie : - art. 4, art. 8 ust. 1 i ust. 3, art. 11 ust. 2, art. 38 ustawy o pomocy społecznej; - art. 138 § 1 kodeksu postępowania administracyjnego - decyzją z dnia 17 stycznia 2011 r., znak: [...] oraz decyzją z dnia 2 lutego 2011 r., znak: [...] utrzymało w mocy zaskarżone rozstrzygnięcia. Odnosząc się do kwestii spornej – kwoty 60,00 zł , Samorządowe Kolegium Odwoławcze stwierdziło, że składka na fundusz remontowy jest zobowiązaniem właściciela lokalu. W sytuacji , gdyby skarżący uiszczał sam składkę na ten fundusz, nie byłoby mowy o doliczaniu tej kwoty do jego dochodu. Jednakże w niniejszym sprawie osoba trzecia uiszcza dług obciążający właściciela lokalu, tj. skarżącego. Zwolnienie skarżącego z zobowiązania, a także opłacanie jego zobowiązań jest de facto darowizną, którą – zdaniem organu odwoławczego - należy doliczyć do dochodu osoby zobowiązanej, tj. skarżącego. Organ podniósł , iż dochód skarżącego wyniósł 477,00 zł (417 zł + 60 zł). Różnica pomiędzy kryterium dochodowym osoby samotnie gospodarującej, tj. 477,00 zł, a dochodem skarżącego wynosi 0 zł, a zatem nie jest możliwe, zgodnie z bezwzględnie wiążącą normą wskazanego wyżej przepisu ustawy o pomocy społecznej, przyznanie skarżącemu zasiłku okresowego, skoro brak jest różnicy pomiędzy kryterium dochodowym osoby prowadzącej jednoosobowe gospodarstwo domowe, a ustalonym dochodem skarżącego. Na powyższe decyzje wpłynęły skargi do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie , w których skarżący zarzucił naruszenie art.3 ust.3 oraz art.39 ww. ustawy o pomocy społecznej oraz art.7, art.77 Kodeksu postępowania administracyjnego. Skarżący nie zgodził się z ustaleniem faktycznym dokonanym przez organy, że kwota 60,00 zł płatana co miesiąc na fundusz remontowy jest jego dochodem. Podkreślił, iż nie wpływa ona na jego konto i nie otrzymuje jej do rąk własnych. Zapłata na rzecz funduszu remontowego jest wprost przekazywana na rzecz spółdzielni i – w ocenie skarżącego – nie może być traktowana jako dochód. Skarżący podkreślił swoją bardzo trudną sytuację życiową oraz niemożność samodzielnego jej przezwyciężenia. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o oddalenie skarg i podtrzymało swoje dotychczasowe stanowisko w obu sprawach. W piśmie procesowym z dnia 30 maja 2011r skarżący oświadczył, że wspólnota mieszkaniowa nie poinformowała go o podjętej uchwale dotyczącej funduszu remontowego i nie ma wiedzy , że taki fundusz istnieje. Z kolei w piśmie procesowym z dnia 01 czerwca 2011r skarżący zarzucił, że jako członek wspólnoty mieszkaniowej nie ma obowiązku ustawowego ponoszenia składki na fundusz remontowy, a wspólnota mieszkaniowa przedmiotowej nieruchomości nie podjęła decyzji o utworzeniu takiego funduszu. W kolejnym piśmie procesowym , z dnia 13 lipca 2011r skarżący zarzucił , że jak wynika z pisma Urzędu Miasta – Wydziału Geodezji , Kartografii i Katastru , organ ten " nie posiada informacji dotyczącej zarządcy bądź administratora budynku położonego przy ul. A". Na poparcie swojego stanowiska skarżący na rozprawie w dniu 16 grudnia 2011r. przedłożył umowę najmu lokalu z M. B., z której nie wynika obowiązek uiszczania przez najemcę opłaty na fundusz remontowy. Ponadto skarżący oświadczył , że nie ma wiedzy na okoliczność, czy najemca faktycznie dokonuje wpłat na fundusz remontowy. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje. Stosownie do art.1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz.1269 ) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Oznacza to, że przedmiotem kontroli Sądu jest zgodność z prawem zaskarżonej decyzji. Usunięcie z obrotu prawnego decyzji może nastąpić tylko wtedy, gdy postępowanie sądowe dostarczy podstaw do uznania, że przy wydawaniu zaskarżonej decyzji organy administracji publicznej naruszyły prawo w zakresie wskazanym w art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. 2002 r. Nr 153, poz.1270). Dokonując kontroli zaskarżonych decyzji pod kątem ich zgodności z prawem, Sąd badał, czy organ administracyjny ustalił stan faktyczny zgodnie z obowiązującymi przepisami, a następnie, czy do tak ustalonego stanu faktycznego zastosował właściwe przepisy oraz, czy przepisy te prawidłowo zinterpretował. Kontrola zaskarżonych decyzji doprowadziła do wniosku, że skargi zasługują na uwzględnienie. Okolicznością bezsporną w sprawie jest, to że skarżący jest w trudnej sytuacji materialnej i nie jest w stanie samodzielnie zaspokoić niezbędnych potrzeb życiowych. Bezspornym również w sprawie jest fakt, iż skarżący objęty jest opieką Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej. Kwestą sporną jest , czy kwota 60 zł wpłacana na fundusz remontowy przez osobę wynajmująca od skarżącego lokal mieszkalny w L jest dochodem skarżącego , czy też nie. W niniejszej sprawie podstawę materialnoprawną decyzji stanowią przepisy ww. ustawy z dnia 12 marca 2004 roku o pomocy społecznej . Zgodnie z artykułem 36 ust. 1 pkt b ustawy, świadczeniem z pomocy społecznej jest świadczenia pieniężne w formie zasiłku okresowego . Z kolei art. 38 ust. 1 pkt 1 tej ustawy określa, iż zasiłek okresowy przysługuje w szczególności ze względu na długotrwałą chorobę, niepełnosprawność, bezrobocie, możliwość utrzymania lub nabycia uprawnień do świadczeń z innych systemów zabezpieczenia społecznego osobie samotnie gospodarującej, której dochód jest niższy od kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej. Ustęp 2 pkt 1 precyzuje, iż zasiłek okresowy ustala się w przypadku osoby samotnie gospodarującej - do wysokości różnicy między kryterium dochodowym osoby samotnie gospodarującej a dochodem tej osoby, z tym że kwota zasiłku nie może być wyższa niż 418 zł miesięcznie. Kwota zasiłku okresowego nie może być niższa niż 20 zł miesięcznie (ust. 4). Ponadto okres, na jaki jest przyznawany zasiłek okresowy, ustala ośrodek pomocy społecznej na podstawie okoliczności sprawy (Ust. 5). Rozstrzygnięcia oparte o powyższe przepisy wydawane zostały w ramach tzw. uznania administracyjnego, a Sąd badał czy zakres uznania administracyjnego w rozpoznawanej sprawie nie został przez organy przekroczony, a także, czy w sposób należyty uzasadniono orzeczenia o odmowie przyznania skarżącemu zasiłków okresowych. Odnośnie przyznania zasiłku okresowego na podstawie art. 38 ustawy, to decyzja ta ma charakter częściowo uznaniowy. Tzn. organ zobowiązany jest przyznać zasiłek okresowy w przypadku spełnienia przez wnioskodawcę kryteriów ustawowych. Natomiast decyzja w zakresie wysokości oraz okresu na jaki zostanie przyznany zasiłek okresowy ma charakter uznaniowy. Uznaniowość nie oznacza jednak dowolności, a organ związany jest przepisami ustawy Kodeks postępowania administracyjnego, w szczególności art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a., jak również przywołanymi przepisami ustawy o pomocy społecznej. Działanie organu w ramach uznania administracyjnego oznacza - zgodnie z art. 7 k.p.a. - załatwienie sprawy, o ile nie stoi temu na przeszkodzie interes społeczny i słuszny interes obywateli. Doprecyzowaniem tej zasady jest przepis art. 2 ust. 1 ustawy, zgodnie z którymi pomoc społeczna jest instytucją polityki społecznej państwa, mającą na celu umożliwienie osobom i rodzinom przezwyciężanie trudnych sytuacji życiowych, których nie są one w stanie pokonać, wykorzystując własne uprawnienia, zasoby i możliwości, oraz art. 3 ust. 4 ustawy stanowiący, iż potrzeby osób i rodzin korzystających z pomocy powinny zostać uwzględnione, jeżeli odpowiadają celom i mieszczą się w możliwościach pomocy społecznej. Podnieść należy, że stosownie do przepisów ustawy o pomocy społecznej, organ przy udzielaniu wnioskowanej pomocy kieruje się ogólnymi zasadami wyrażonymi na gruncie tej ustawy, dotyczącymi wymogu dostosowania rodzaju, formy i rozmiaru świadczeń do okoliczności konkretnej sprawy (art. 3 ust. 3). Zabezpieczeniem realizacji opisanych powyższych zasad jest szereg przepisów o postępowaniu dowodowym, spośród których zasadnicze znaczenie ma art. 77 § 1 k.p.a. i art. 80 k.p.a., ustanawiające dla organów administracji publicznej obowiązek zebrania i rozpatrzenia w wyczerpujący sposób całego materiału dowodowego oraz właściwej jego oceny. Zgodnie z art. 8 ust. 3 ustawy za dochód uważa się sumę miesięcznych przychodów z miesiąca poprzedzającego złożenie wniosku lub w przypadku utraty dochodu z miesiąca, w którym wniosek został złożony, bez względu na tytuł i źródło ich uzyskania, jeżeli ustawa nie stanowi inaczej, pomniejszoną o: 1) miesięczne obciążenie podatkiem dochodowym od osób fizycznych; 2) składki na ubezpieczenie zdrowotne określone w przepisach o powszechnym ubezpieczeniu w Narodowym Funduszu Zdrowia oraz ubezpieczenia społeczne określone w odrębnych przepisach; 3) kwotę alimentów świadczonych na rzecz innych osób. Ustęp 4 precyzuje, że do dochodu ustalonego zgodnie z ust. 3 nie wlicza się: 1) jednorazowego pieniężnego świadczenia socjalnego; 2) zasiłku celowego; 3) pomocy materialnej mającej charakter socjalny albo motywacyjny, przyznawanej na podstawie przepisów o systemie oświaty; 4) wartości świadczenia w naturze; 5) świadczenia przysługującego osobie bezrobotnej na podstawie przepisów o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy z tytułu wykonywania prac społecznie użytecznych. Jak wynika z akt sprawy, skarżący otrzymuje zasiłek stały w kwocie 417 zł. i jest okoliczność bezsporna . Ponadto okolicznością również bezsporną jest , że skarżący posiada trzy lokale mieszkalne położone w budynku w L przy ul. A, z których jedno wynajmuje M. B. Z tytułu wynajmu skarżący otrzymuje kwotę 100,00zł. Okolicznością sporną jest , czy najemca – M. B. uiszcza kwotę 60,00 zł na fundusz remontowy tej nieruchomości, zgodnie z uchwałą współwłaścicieli, jak przyjęły to organy w swoich rozstrzygnięciach. W ocenie Sądu , w niniejszej sprawie organy naruszyły przepisy art. 7 k.p.a. oraz 77 k.p.a. poprzez nie ustalenie w sposób prawidłowy stanu faktycznego. Istota sporu – wpłaty na fundusz remontowy najemcy lokalu , którego właścicielem jest skarżący – nie została w dostateczny wyjaśniona . Okoliczność ta ma istotny wpływ na wynik sprawy , a zatem ustalenia organów w tym zakresie nie mogą budzić wątpliwości. W pierwszej kolejności należy zwrócić uwagę na okoliczność , że wnioski skarżącego zostały złożone w dniu 17 września i 5 listopada 2010r. Zgodnie z art.8 ust.3 za dochód uważa się sumę miesięcznych przychodów z miesiąca poprzedzającego złożenie wniosku (...). Analiza akt administracyjnych w żaden sposób nie potwierdziła, aby sporna kwota 60,00zł w ogóle była wpłacana na fundusz remontowy , a w szczególności czy wpłaty takie miały miejsce w miesiącach sierpień i październik 2010r tj. poprzedzających złożenie wniosków o przyznanie wnioskowanych świadczeń. Ustalenie organów w tym zakresie budzą uzasadnione wątpliwości , biorąc pod uwagę , że organy te oparły się na niepotwierdzonej informacji uzyskanej od J. K., która od 15.02.2010r już nie była administratorem tej nieruchomości , co w sposób jednoznaczny potwierdza pismo z dnia 03.03.2010r Urzędu Miasta – Wydział Geodezji i Katastru . W tych okolicznościach faktycznych sprawy, doliczenie do dochodu skarżącego kwoty 60,00 zł czyni zarzuty skarg uzasadnionymi, a w konsekwencji zaistniały podstawy do uchylenia zaskarżonych decyzji oraz poprzedzających je rozstrzygnięć organu pierwszej instancji. Reasumując należy stwierdzić, że organy administracji nie prawidłowo ustaliły stan faktyczny i przekroczyły granice uznania administracyjnego. Uznając, że uchylone rozstrzygnięcia zostały wydane z naruszeniem przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik spraw, działając na podstawie art. 145 § 1 pkt.1 c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz.1270) – Sąd orzekł jak w punkcie pierwszym sentencji wyroku. O kosztach orzeczono na podstawie art. 200 ww. ustawy.