III SA/Kr 430/19

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Krystyna Kutzner Sędziowie WSA Ewa Michna WSA Maria Zawadzka (spr.) Protokolant sekretarz sądowy Renata Nowak po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 8 listopada 2019 r. sprawy ze skargi M. J. na decyzję Rektora Uniwersytetu z dnia 27 lutego 2019 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania stypendium rektora dla najlepszych studentów I. skargę oddala, II. przyznaje od Skarbu Państwa – Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie na rzecz adwokata P. M. - tytułem zwrotu kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu kwotę 240 ( dwieście czterdzieści) złotych podwyższoną o podatek od towarów i usług przewidziany dla tego rodzaju czynności. Zaskarżoną decyzją z 27 lutego 2019 r., nr [...] Rektor Uniwersytetu utrzymał w mocy decyzję własną z [...] 2018 r., nr [...] w sprawie odmowy przyznania M. J. (dalej: skarżący) stypendium rektora dla najlepszych studentów. Zaskarżona decyzja zapadła w następujących okolicznościach faktycznych i prawnych. W dniu 5 września 2018 r. skarżący złożył wniosek o przyznanie mu stypendium rektora dla najlepszych studentów na rok akademicki 2018/ 2019. Jako swoje osiągnięcie artystyczne skarżący wskazał książkę własnego autorstwa pt. "[...]". Z oceny umieszczonej na formularzu wniosku o przyznaniu stypendium wynikało, że skarżący otrzymał z tego tytułu 5 punktów. W dniu 16 października 2018 r. dokonano korekty punktacji i skorygowano liczbę przyznanych punktów za osiągniecia artystyczne z 5 na 0 uzasadniając, że publikacja książkowa "[...]" została wydana w 2016 r., a punktowane mogły być tylko osiągnięcia artystyczne dokonane w okresie studiów bezpośrednio poprzedzającym przyznane stypendium tj.: 2017/2018. W konsekwencji łączna liczba punktów uzyskanych przez skarżącego wyniosła 17,20. Decyzją z [...] 2018 r. Rektor Uniwersytetu odmówił przyznania skarżącemu stypendium rektora dla najlepszych studentów. W uzasadnieniu rozstrzygnięcia powołano się na treść § 20 regulaminu stypendialnego i stwierdzono, że uzyskana przez skarżącego liczba punków – 17,2 nie pozwoliła zakwalifikować skarżącego do stypendium, które było przyznawane od 18,4 punktów. Zaznaczono przy tym, że na stopniu, kierunku, formie i roku studiów skarżącego przyznawane było jedynie stypendium pierwszego stopnia. Od powyższej decyzji skarżący złożył wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy. Podniósł w nim, że jego zdaniem kwestię sporną stanowi przyznanie mu początkowo 5 za działalność artystyczną "za napisanie powieści", a potem odebranie mu tych punktów, przez co nie uzyskał stypendium rektora dla najlepszych studentów. Skarżący szczegółowo opisał regulaminowe kwestie wymogów związanych z udokumentowaniem działalności artystycznej oraz przytoczył historię powstania swojej książki. Podał, że pierwsze wydanie książki zostało przekazane jako egzemplarz obowiązkowy do Biblioteki w 2016 r. Następnie w 2017 r. skarżący dokonał korekty wydania pierwszego i drugie wydanie ma znacznie zmienioną treść w stosunku do wersji z 2016 r., jednak na skutek przeoczenia w drugim wydaniu książki z 2017 r. nie dokonał korekty daty wydania na karcie tytułowej i nowego numeru ISBN. Wskazał, że "przepisy nie podają dokładnie jak udokumentować moment wydania książki przez autora, który jest sam wydawcą swojej książki". W związku z tym skarżący wniósł o przyznanie mu stypendium rektora dla najlepszych studentów. Zaskarżoną decyzją z 27 lutego 2019 r. Rektor Uniwersytetu po ponownym rozpatrzeniu sprawy utrzymał w mocy swoją decyzję z 22 listopada 2018 r. W uzasadnieniu rozstrzygnięcia przywołano treść art. 181 ust. 1 i art. 186 ust. 1 ustawy o szkolnictwie wyższym oraz § 19 ust. 2 i 3, § 20 ust. 1 i 2 regulaminu stypendialnego i przedstawiono zasady przyznawania wnioskowanego przez skarżącego stypendium. Stwierdzono, że podana w treści decyzji pierwszej instancji liczba punktów skarżącego wynosząca 17,20 jest i była cały czas taka sama i żaden organ żadną inną decyzją nie zmienił podanej ilości punktów. Co prawda na wstępnym etapie analizowania dokumentów dołączonych do wniosku o stypendium przyznano skarżącemu 5 punktów za działalność artystyczną (za autorstwo książki "[...]", którą wydał sam skarżący), lecz następnie odjęto te punkty ponieważ ustalono, że w stopce ww. książki jest podany rok wydania - 2016. Końcowo uznano, że argumentacja, którą podnosi skarżący nie uzasadnia okoliczności do przyznania dodatkowych punktów, a tym samym podwyższenia pozycji w rankingu i przyznania stypendium rektora I stopnia. Na powyższą decyzję skarżący wniósł skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie. W skardze zarzucił naruszenie art. 7, art. 9, art. 10 § 1 i § 3, art. 11, art. 75, art. 77, art. 78, art. 84 § 1 oraz art. 104 § 1 i § 3 K.p.a. W ocenie skarżącego nieprzyznanie mu stypendium nastąpiło z przyczyn formalnych gdyż jego osiągnięcie artystyczne zostało uznane przez Wydział [...]. Skarżący zarzucił, że uczelnia nie wyjaśniła z nim kwestii błędu formalnego i nie pouczyła go o sposobie jego rozwiązania, a zatem nie został on stosownie pouczony o warunkach formalnych przyznania stypendium. Skarżący zarzucił, że nie została do końca wyjaśniona kwestia daty wydania książki. Stwierdził, że książka ma trzecie wydanie z maja 2018 r. Jej treść została w tak dużym stopniu zmieniona względem wydania z 2016 r., że zmienia sens przekazu. Ma też na karcie tytułowej adnotację o zmienionej treści książki, nazwę wydawcy, datę wydania, zmieniony ISBN. Książkę tę skarżący dołączył do skargi jako dowód. Skarżący stwierdził, że gdyby został prawidłowo pouczony o zasadach przyznawania stypendium przez organ mógłby przedstawić książkę w jej trzecim wydaniu jako osiągnięcie artystyczne. W odpowiedzi na skargę organ odniósł się do zarzutów skarżącego i wniósł o jej oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje. Stosownie do art. 1 ustawy Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U.2018.2107) sądy administracyjne powołane są do kontroli zgodności z prawem działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. W ramach swej kognicji sąd bada, czy przy wydaniu zaskarżonego aktu nie doszło do naruszenia prawa materialnego i przepisów postępowania administracyjnego, nie będąc przy tym związanym granicami skargi, stosownie do treści art. 134 §1 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U.2018.1302), dalej "P.p.s.a.". Orzekanie - w myśl art. 135 P.p.s.a. - następuje w granicach sprawy będącej przedmiotem kontrolowanego postępowania, w której został wydany zaskarżony akt lub czynność i odbywa się z uwzględnieniem wówczas obowiązujących przepisów prawa. Uwzględnienie skargi następuje w przypadkach naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy (art. 145 §1 pkt 1 lit. a) P.p.s.a.), naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego (art. 145 §1 pkt 1 lit. b) P.p.s.a.), oraz innego naruszenia przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 145 §1 pkt 1 lit. c) P.p.s.a.). W przypadkach, gdy zachodzą przyczyny określone w art. 156 K.p.a., sąd stwierdza nieważność decyzji lub postanowienia (art. 145 § 1 pkt 2 P.p.s.a.), jeżeli zachodzą przyczyny określone w innych przepisach, sąd stwierdza wydanie decyzji lub postanowienia z naruszeniem prawa. Kontrola sądowa przeprowadzona w niniejszej sprawie skutkowała uznaniem, że skarga nie jest uzasadniona i brak jest podstaw do wyeliminowania zaskarżonej decyzji z obrotu prawnego. Podstawę materialnoprawną zaskarżonej decyzji stanowi art. 181 i art. 186 ustawy z dnia 27 lipca 2005 r. Prawo o szkolnictwie wyższym (Dz.U.2017.2183), dalej: "u.p.s.w.", który reguluje zasady otrzymania przez studenta stypendium rektora dla najlepszych studentów. Normą zezwalającą organom uczelni wyższych i innych jednostek naukowych na dalsze stosowanie przepisów ustawy – Prawo o szkolnictwie wyższym, jest art. 270 ust. 1, art. 273 oraz art. 275 ust. 1 ustawy z dnia 3 lipca 2018 r. przepisy wprowadzające ustawę – Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce (Dz.U.2018.1669), dopuszczający możliwość przyznawania stypendiów rektora dla najlepszych studentów do dnia 30 kwietnia 2019 r. na zasadach dotychczasowych. Przepis art. 207 ust. 1 u.p.s.w. obliguje organy uczelni, aby do podejmowanych decyzji w indywidualnych sprawach studentów, stosować odpowiednio przepisy k.p.a. Odpowiednie stosowanie przepisów k.p.a. oznacza konieczność zachowania przez organ minimum procedury administracyjnej, niezbędnej do załatwienia sprawy i zagwarantowania ustawowych uprawnień strony. Chociaż w świetle wyrażonej w art. 77 ust. 5 Konstytucji RP zasady autonomii szkół wyższych decyzje organów uczelni nie muszą spełniać tak surowych kryteriów jak decyzje organów administracji publicznej, to jednak, skoro zostały poddane kontroli prowadzonej przez sądy administracyjne pod względem zgodności z prawem (art. 207 ust. 1 Prawa o szkolnictwie wyższym), muszą one spełniać wymogi umożliwiające przeprowadzenie takiej kontroli. Oznacza to, że organy uczelni w postępowaniu w sprawie przyznania stypendium doktoranckiego winny przestrzegać ogólnych zasad postępowania administracyjnego i respektować podstawowe założenia procedury administracyjnej. Powinny zatem poczynić ustalenia w oparciu o zgromadzony materiał dowodowy, zgodnie z art. 7 i art. 77 § 1 k.p.a., a następnie podjęte rozstrzygnięcie w przedmiocie przyznania bądź odmowy przyznania stypendium doktoranckiego uzasadnić zgodnie z art. 107 § 3 k.p.a. Decyzja w sprawie przyznania omawianego stypendium jest tzw. decyzją uznaniową, o czym świadczy brzmienie tego przepisu: "może otrzymywać". Korzystanie z uznania administracyjnego oznacza, że organ ma w sprawie prawo wyboru treści rozstrzygnięcia, jednakże wybór taki nie może być dowolny, a więc musi być poparty zebranym w sprawie materiałem dowodowym, a także zostać właściwie uzasadniony. Natomiast kontrola sądowa rozstrzygnięć podejmowanych w ramach uznania administracyjnego ogranicza się do tego, czy wydanie decyzji zostało poprzedzone prawidłowo prowadzonym postępowaniem z zachowaniem procedury administracyjnej, zwłaszcza szczegółowym ustaleniem stanu faktycznego. Ocena pod kątem kryteriów słuszności i celowości prowadzona jest wyłącznie w zakresie ustalenia, czy organy nie przekroczyły granic uznania administracyjnego, albowiem podejmowanie decyzji uznaniowej nie może oznaczać dowolności i arbitralności. Przenosząc powyższe uwagi na grunt rozpoznawanej sprawy wskazać należy, że przepis art. 181 ust. 1 ustawy Prawo o szkolnictwie wyższym stanowi, że stypendium rektora dla najlepszych studentów może otrzymywać student, który uzyskał za rok studiów wysoką średnią ocen lub posiada osiągnięcia naukowe, artystyczne lub wysokie wyniki sportowe we współzawodnictwie międzynarodowym lub krajowym. Analogiczny zapis znajduje się w § 19 Regulaminu ustalania wysokości, przyznawania i wypłacania świadczeń pomocy materialnej dla studentów Uniwersytetu. Dodatkowo w § 20 ust. 2 regulaminu stypendialnego stanowi, że liczba punktów uzyskana przez studenta jest sumą czterech składników (średniej ocen, osiągnięć naukowych, sportowych i artystycznych), przy czym punkty przyznaje się za osiągnięcia uzyskane w roku studiów bezpośrednio poprzedzającym przyznanie stypendium. Powyższe oznacza - jak słusznie zauważył rektor w swoje decyzji – że w przypadku skarżącego wydanie książki powinno nastąpić w ciągu roku akademickiego 2017/2018, tj. miedzy 1 października 2017 r., a 30 września 2018 r. Tymczasem – jak wskazuje materiał dowodowy sprawy - książka skarżącego pt. "[...]" była wydana wyroku 2016, a wiec organ zasadnie przyjął, że nie mogła być osiągnięciem w roku akademickim bezpośrednio poprzedzającym rok akademicki 2018/2019, w którym to skarżący ubiegał się o stypendium. Podkreślić należy, że Rektor ustalając termin wydania książki oparł się nie tylko na dacie umieszczonej na jej karcie tytułowej ale także zweryfikował tę okoliczność w katalogach Biblioteki Jagiellońskiej, gdzie również podany jest rok 2016, jako data wydania książki. W ocenie Sądu Rektor w zaskarżonej decyzji zbadał i precyzyjnie wyjaśnił skarżącemu kwestię "odebrania mu punktów" za osiągnięcia artystyczne (napisanie książki). Jak wynika z akt sprawy osoba upoważniona do przyznawania dodatkowych punktów za działalność artystyczną, tj. Dziekan Wydziału [...] na wstępnym etapie analizowania dokumentów dołączonych do wniosku o stypendium, pierwotnie przyznała skarżącemu 5 punktów za działalność artystyczną (za autorstwo książki "[...]", którą wydał sam skarżący), jednak następnie - działając w trybie autokontroli - zwróciła uwagę na fakt, iż w stopce książki autorstwa skarżącego pt. "[...]" jest podany rok wydania - jest to rok 2016. W związku z tą okolicznością skorygowano liczbę przyznanych punktów z pięciu na zero (pismo z dnia 16.10.2018 r. podpisane przez dr A. K. - Prodziekana Wydziału [...]). Korekta punktacji miała miejsce w toku postępowania - przed wydaniem decyzji przez organ pierwszej instancji. Sąd nie dopatrzył się w takim działaniu organów żadnych uchybień, wręcz przeciwnie – skrupulatności w przyznawaniu stypendium rektora dla najlepszych studentów zgodnie z ustalonymi zasadami. Zdaniem Sądu w kontrolowanym postępowaniu nie doszło też do zarzucanego naruszenia obowiązku informacyjnego, co w ocenie skarżącego doprowadziło do nie usunięcia przez niego "błędu formalnego", tj. przedłożenia omawianej książki, w wydaniu z 2018 r. Zasady przydzielania stypendium określone w regulaminie były powszechnie dostępne i skarżący mógł się z nimi swobodnie zapoznać. Reasumując w ocenie Sądu organ przeanalizował sytuację skarżącego i wyjaśnił, dlaczego w sprawie nie zachodzi przypadek uprawniający do przyznania stypendium rektora dla najlepszych studentów. Za wystarczające Sąd uznał zawarte w kontrolowanej decyzji wyjaśnienia dotyczące zasadności podjętego rozstrzygnięcia. W świetle powyższego zarzuty skargi nie zasługują na uwzględnienie. Określone wskazanymi przepisami wymogi do przyznania omawianego stypendium należy traktować jako warunek umożliwiający w ogóle ubieganie się o tego rodzaju świadczenie, a nie jako gwarancję jego otrzymania. Wynika to bowiem z istoty decyzji uznaniowej, która – jak już wskazano – pozwala nie przyznać określonego uprawnienia z uzasadnionych powodów nawet w sytuacji, gdy wnioskodawca spełnia wszystkie wymagane przesłanki. Za trafny natomiast Sąd uznaje zarzut niewystarczającego uzasadnienia decyzji Rektora z [...] 2018 r., nr [...]. Wykazana nieprawidłowość nie miała jednak wpływu na treść podjętego rozstrzygnięcia ponieważ decyzja drugoinstancyjną, wydana po ponownym rozpatrzeniu sprawy, w sposób precyzyjny i kompletny przedstawiła istotne elementy stanu faktycznego sprawy, podstawę prawną oraz motywy rozstrzygnięcia. Nie stwierdzając zatem uchybień postępowania mających wpływ na jego wynik, ani nieprawidłowej interpretacji norm prawa materialnego, na mocy art. 151 P.p.s.a. Sąd skargę oddalił.