III SA/Kr 432/26

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Maria Zawadzka (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Ewa Michna Sędzia WSA Bogusław Wolas Protokolant specjalista Renata Nowak po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 2 czerwca 2026 r. sprawy ze skargi I. M. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 28 stycznia 2026 r., nr 010070/684/15944/2025 w przedmiocie przyznania świadczenia "aktywni rodzice w pracy" uchyla zaskarżoną decyzję. Zaskarżoną decyzją z dnia 28 stycznia 2026 r. znak: 010070/648/15944/2025 Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych utrzymał w mocy decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (ZUS) z dnia 22 września 2025 r. przyznającą prawo do świadczenia "aktywni rodzice w pracy" na okres od 01.03.2025r. do 31.05.2025 r. na dziecko – M. M. Powyższa decyzja została wydana w następującym stanie sprawy. Organ wyjaśnił, że po rozpatrzeniu wniosku I. M. (dalej: skarżąca) ustalił prawo świadczenia "aktywni rodzice w pracy" na okres od 1 marca 2025 r. do 31 maja 2025r. w wysokości 1500 zł miesięcznie, jednocześnie nie ustalił tego prawa na miesiące styczeń 2025 r. oraz luty 2025 r. ponieważ drugi rodzic dziecka w miesiącach tych nie osiągnął aktywności zawodowej w myśl ustawy z dnia 15 maja 2024 r. o wspieraniu rodziców w aktywności zawodowej oraz w wychowaniu dziecka - "Aktywny rodzic" (Dz.U. z 2026 poz. 532). Skarżąca wniosła odwołanie od ww. decyzji podnosząc, że decyzja została oparta wyłącznie na danych z konta ubezpieczeniowego w ZUS jej męża, tj. na informacji o wpłaconych składkach, z pominięciem dostarczonych oświadczeń pracodawcy potwierdzających wysokość podstawy wymiaru składek. Skarżąca uważa, że zgodnie z art. 10 ust. 1 ustawy z dnia 15 maja 2024 r. o wspieraniu rodziców w aktywności zawodowej oraz w wychowaniu dziecka ("Aktywny Rodzic"), świadczenie przysługuje, jeżeli osoba podlega ubezpieczeniom emerytalnemu i rentowym od podstawy, której wysokość nie jest niższa niż określona w ustawie. Przepis ten nie uzależnia spełnienia warunku od faktycznego opłacenia składek, lecz od istnienia tytułu do ubezpieczenia i odpowiedniej podstawy wymiaru składek. Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych nie znalazł podstaw do uwzględnienia odwołania i opisaną na wstępie decyzją orzekł o utrzymaniu w mocy decyzji wydanej w pierwszej instancji. W uzasadnieniu decyzji organ odwoławczy powołał art. 10 ustawy z dnia 15 maja 2024 r. o wspieraniu rodziców w aktywności zawodowej oraz w wychowaniu dziecka - "Aktywny rodzic" (Dz. U. z 2024r. poz. 858) oraz wskazał, że w miesiącach styczeń 2025r. i luty 2025 r. podstawa wymiaru składek na ubezpieczenia emerytalne i rentowe za męża skarżącej faktycznie odpowiadała zeru, podczas gdy warunkiem otrzymania prawa do świadczenia "aktywni rodzice w pracy" jest łączna kwota zgłoszenia podstawy emerytalno-rentowej rodziców/opiekunów dziecka w wysokości 100% minimalnego wynagrodzenia, przy czym każdy z rodziców co najmniej 50% minimalnej podstawy. Tymczasem małżonek skarżącej nie opłacał składek na ubezpieczenia społeczne ponieważ płatnik składek M. sp. z o.o. NIP [...] za styczeń 2025 r. oraz luty 2025 r. wykazał w raportach ZUS RCA podstawy zero, a wówczas ZUS składek nie dochodzi, ponieważ podstawa zerowa nie daje podstaw do ich naliczenia. W nadesłanym przez skarżącą zaświadczeniu z dnia 24.07.2025 r. ww. płatnik wyjaśnił, że wynika to z przejściowych trudności finansowych firmy i dlatego zarówno wynagrodzenia pracowników jak i podstawy wymiaru składek na ubezpieczenia społeczne i składki społeczne za ww. miesiące wynoszą zero. Odnosząc się do argumentacji odwołania wyjaśniono, że zarówno zasoby ZUS jak też wyjaśnienia pracodawcy są spójne i potwierdzają, że w miesiącach styczeń/luty 2025 r. brak jest aktywności zawodowej w rozumieniu art. art. 10 ustawy z dnia 15 maja 2024 r. o wspieraniu rodziców w aktywności zawodowej oraz w wychowaniu dziecka - "Aktywny rodzic". Jednak w myśl art. 77 § 1 k.p.a. organ administracji publicznej jest obowiązany w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy, zatem Prezes ZUS pismem z dnia 28.10.2025 r. wezwał skarżącą do usunięcia przeszkód do nabycia prawa do świadczenia "aktywni rodzice w pracy" poprzez kontakt męża skarżącej z płatnikiem składek, w celu uzgodnienia terminu dokonania korekty dokumentów rozliczeniowych za styczeń/luty 2025 r. i wykazanie w nich podstawy wymiaru składek odpowiadającej kwocie uposażenia zgodnie z zawartą umową o pracę. W piśmie skarżąca została pouczona, że do powyższego należy się zastosować najpóźniej w terminie 30 dni od daty doręczenia pisma, pod rygorem załatwienia sprawy w oparciu o dotychczasowe dowody. W dniu 28.01.2026 r. dokonano weryfikacji danych zgromadzonych na koncie ubezpieczonego męża skarżącej w kontekście aktywności zawodowej za miesiące styczeń 2025 oraz luty 2025 r. Po ponownej analizie potwierdzono, że w miesiącach tych mąż skarżącej nie był aktywny zawodowo w rozumieniu ustawy o wspieraniu rodziców w aktywności zawodowej oraz w wychowaniu dziecka "Aktywny rodzic". Po ponownym zbadaniu zgromadzonego w aktach sprawy materiału stwierdzono, że nie zostały spełnione warunki do przyznania skarżącej ww. świadczenia za okres od 01.01.2025 r. do 28.02.2025 r. W związku z powyższym organ odwoławczy stwierdził, że decyzja wydana w pierwszej instancji jest prawidłowa i zasługuje na utrzymanie w mocy. W skardze wniesionej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie skarżąca zarzuciła: 1. naruszenie prawa materialnego, tj. art. 10 ust 1 w zw. z art. 7 pkt 2 lit a. ustawy z dnia 15 maja 2024 r. o wspieraniu rodziców w aktywności zawodowej oraz w wychowaniu dziecka - "Aktywny rodzic", poprzez błędną wykładnię polegającą na utożsamieniu przez organ dwóch odrębnych warunków zawartych w art. 10 ust. 1, tj.: - warunku podlegania ubezpieczeniom emerytalnemu i rentowym od podstawy (status prawny wynikający ze stosunku pracy) - który był spełniony, jej mąż w okresie styczeń - luty 2025 r. pozostawał w stosunku pracy z M. sp. z o.o. na podstawie ważnej umowy o pracę, - warunku kwotowego dotyczącego podstawy, od której są opłacane składki - który nie został spełniony wyłącznie z powodu bezprawnego działania pracodawcy (niewypłacenie wynagrodzenia i wykazanie w raportach ZUS RCA podstawy 0 zł), a w konsekwencji błędne uznanie, że niespełnienie warunku kwotowego (z przyczyn leżących wyłącznie po stronie pracodawcy) oznacza brak aktywności zawodowej pracownika w rozumieniu art. 7 pkt 2 lit. a ustawy. 2. naruszenie prawa materialnego, tj. art. 6 ust. 1 pkt 1, art. 11 ust. 1, art. 12 ust. 1 oraz art. 13 pkt 1 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (tj. Dz.U. z 2024 r. poz. 497) poprzez pominięcie faktu, że pracownik zatrudniony na podstawie umowy o pracę podlega obowiązkowo ubezpieczeniom emerytalnemu, rentowym, chorobowemu i wypadkowemu od dnia nawiązania do dnia ustania stosunku pracy (ex lege), niezależnie od tego, czy pracodawca płacił wynagrodzenie, opłacił składki, czy jaką kwotę wykazał w raportach rozliczeniowych. 3. naruszenie przepisów postępowania, tj. art. 7 k.p.a. poprzez dokonanie wykładni art. 10 ustawy "Aktywny rodzic" wyłącznie na niekorzyść skarżącej, bez uwzględnienia faktu, że zerowa podstawa wymiaru składek wynikała z okoliczności, na które ani skarżąca, ani jej małżonek nie mieli żadnego wpływu. 4. art. 7a § 1 k.p.a. poprzez nierozstrzygnięcie na korzyść strony wątpliwości co do interpretacji pojęcia "aktywność zawodowa" i "podstawa, od której są opłacane składki" w kontekście sytuacji, gdy pracownik pozostaje w stosunku pracy, lecz pracodawca nie wypłacił wynagrodzenia z powodu własnych trudności finansowych. Sprawa dotyczy odebrania uprawnienia, zatem organ miał obowiązek zastosować zasadę in dubio pro cive. 5. naruszenie art. 77 § 1 k.p.a. poprzez ograniczenie ustaleń faktycznych wyłącznie do danych z konta ubezpieczonego (zerowa podstawa w raportach ZUS RCA), bez zbadania: czy umowa o pracę obowiązywała w spornym okresie; jakie wynagrodzenie wynika z umowy o pracę; jaka jest należna podstawa wymiaru składek; jaka była przyczyna zerowej podstawy; czy pracownik był gotów do świadczenia pracy i faktycznie ją wykonywał, pomimo że organ dysponował zaświadczeniem pracodawcy z dnia 24.07.2025 r. zawierającym odpowiedzi na wszystkie te pytania. 6. naruszenie art. 80 k.p.a. poprzez bezkrytyczne przyjęcie zerowej podstawy wymiaru składek z raportów ZUS RCA jako dowodu braku aktywności zawodowej, z jednoczesnym pominięciem treści zaświadczenia pracodawcy z dnia 24.07.2025 r., z którego wynika, że: stosunek pracy trwał nieprzerwanie, pracownik wykonywał pracę w sposób ciągły, należna podstawa wymiaru składek za styczeń 2025 wynosiła 23 852,50 zł, a za luty 2025 - 17 889,38 zł, zerowa podstawa jest wyłącznie skutkiem przejściowych trudności finansowych firmy. 7. naruszenie art. 77 § 1 k.p.a. w zw. z art. 17 ust. 1 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych poprzez przerzucenie na skarżącą obowiązku doprowadzenia do korekty raportów rozliczeniowych pracodawcy (pismo Prezesa ZUS z dnia 28.10.2025 r.), podczas gdy: obowiązek sporządzania i korygowania dokumentów rozliczeniowych spoczywa na płatniku składek (pracodawcy) na mocy art. 17 ust 1, art. 41 i art. 47 ustawy systemowej; skarżąca ani jej małżonek nie dysponują prawnym narzędziem do wymuszenia korekty na pracodawcy; organ mógł samodzielnie wszcząć postępowanie wobec płatnika składek w trybie art. 83 ust. 1 pkt 3 ustawy systemowej lub przeprowadzić kontrolę płatnika. Jednocześnie wezwanie to stanowi dowód, że organ wiedział o rozbieżności między raportami RCA, a rzeczywistą sytuacją pracowniczą - skoro wzywał do korekty raportów tak, by wykazywały "podstawę wymiaru składek odpowiadającą kwocie uposażenia zgodnie z zawartą umową o pracę". W oparciu o powyższe zarzuty skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji organu I instancji. W uzasadnieniu skargi skarżąca podniosła, że organ utożsamił "podstawę, od której są opłacane składki" z kwotę faktycznie wykazaną w raportach ZUS RCA przez pracodawcę. Są to jednak dwie różne kategorie prawne: - podstawa wymiaru składek - wynika z art. 18 ust. 1 ustawy systemowej i jest równa przychodowi pracownika. Przychód wynika z umowy o pracę i przysługuje pracownikowi niezależnie od faktycznej wypłaty, - kwota wykazana w raporcie RCA - jest obowiązkiem pracodawcy jako płatnika składek (art. 17, art. 41 ustawy systemowej) i odzwierciedla jedynie to, co pracodawca zadeklarował. Prawidłowa wykładnia art. 10 ust 1 powinna prowadzić do wniosku, że chodzi o należną podstawę wymiaru składek wynikającą ze stosunku pracy, a nie o kwotę jednostronnie wpisaną przez pracodawcę w raporcie. W przeciwnym razie pracodawca - jednostronnym bezprawnym działaniem (niewypłacenie wynagrodzenia, wykazanie 0 zł) mógłby pozbawić swoich pracowników prawa do świadczenia, co byłoby sprzeczne z celem ustawy. Należna podstawa wymiaru składek jej męża za styczeń 2025 wynosiła 23 852,50 zł, a za luty 2025 - 17 889,38 zł. Próg ustawowy (50% minimalnego wynagrodzenia) to 2 333 zł. Należna podstawa przekraczała próg odpowiednio ponad 10-krotnie i 7-krotnie. Prezes ZUS pismem z 28.10.2025 r. sam wezwał skarżącą do kontaktu z pracodawcę w celu dokonania korekty raportów i wykazania w nich "podstawy wymiaru składek odpowiadającej kwocie uposażenia zgodnie z zawartą umową o pracę". Mimo to, po upływie terminu na korektę, organ utrzymał decyzję odmowną - nie podejmując żadnych własnych działań wobec płatnika składek. Przerzucenie obowiązku korekty na skarżącą (beneficjentkę - żonę pracownika) jest nieprawidłowe. Ani skarżąca, ani jej małżonek nie dysponują żadnym prawnym narzędziem do wymuszenia na pracodawcy korekty dokumentów rozliczeniowych. Na poparcie swojego stanowiska skarżąca powołała orzeczenia, które jak zaznaczyła dotyczą emerytur i rent, ale wyrażają uniwersalną zasadę ochrony pracownika przed skutkami bezprawnych działań pracodawcy: - wyrok SN z dnia 6.04.2007r. sygn. akt II UK 185/06, w który wskazano, że "dla uznania okresu zatrudnienia za okres składkowy nie jest wymagane wykazanie opłacania przez pracodawcę składek."; - wyrok SN z dnia 27.04.2022 r. sygn. akt II USKP 91/21, gdzie stwierdzono, że "okresy składkowe uwzględnia się jako okresy ubezpieczenia bez względu na to, czy płatnik niebędący ubezpieczonym opłacił należne za ubezpieczonego składki." - wyrok SA w Łodzi z dnia 2.01.2019 r. sygn. akt III AUa 332/18 zgodnie z którym "stanowisko, że skutki zaniechania opłacania składek przez płatników obarczałyby ubezpieczonych ryzykiem utraty składkowych okresów ubezpieczenia, byłoby zaprzeczeniem istoty i automatyzmu prawnego powstawania i podlegania obowiązkowym stosunkom ubezpieczeń społecznych." - wyrok WSA w Łodzi sygn. akt II SA/Łd 227/25, który uchylił decyzję ZUS o odmowie świadczenia "aktywni rodzice w pracy" z powodu błędnej interpretacji pojęcia aktywności zawodowej. W odpowiedzi na skargę Zakład Ubezpieczeń Społecznych - Oddział w Krakowie wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko zaprezentowane w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył co następuje: Materialnoprawną podstawę zaskarżonej decyzji stanowiły przepisy ustawy o wspieraniu rodziców w aktywności zawodowej (dalej również: ustawa). W myśl art. 1 ustawy określa ona warunki nabywania prawa do świadczeń wspierających rodziców w aktywności zawodowej oraz w wychowaniu dziecka, a także zasady przyznawania i wypłacania tych świadczeń. Celem świadczeń "aktywny rodzic w pracy" jest ułatwienie rodzicom i innym osobom wypełniającym funkcje rodzicielskie pogodzenia zadań związanych z rodzicielstwem z aktywizacją zawodową (art. 2 ust. 2 ustawy). Katalog przewidzianych ustawą świadczeń zawarto w art. 2 ust. 1 ustawy, który w pkt 1 wymienia wnioskowane przez skarżącą świadczenie "aktywni rodzice w pracy". Świadczenie "aktywni rodzice w pracy" przysługuje obywatelom polskim (art. 8 ust. 1 pkt 1 ustawy), jak i cudzoziemcom, spełniającym określone prawem warunki (art. 8 ust. 1 pkt 8 ustawy). Prawo do ww. świadczenia przysługuje osobom, o których mowa w ust. 1, jeżeli zamieszkują na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej przez okres, w jakim mają otrzymywać świadczenie "aktywni rodzice w pracy", chyba że przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego lub dwustronne umowy międzynarodowe o zabezpieczeniu społecznym stanowią inaczej (art. 8 ust. 2 ustawy). Zgodnie z art. 9 ust. 1 ustawy świadczenie "aktywni rodzice w pracy" przysługuje na nieobjęte opieką w żłobku, klubie dziecięcym, przedszkolu albo przez dziennego opiekuna dziecko aktywnym zawodowo: 1) matce albo ojcu, jeżeli dziecko wspólnie zamieszkuje i pozostaje na utrzymaniu matki albo ojca, z uwzględnieniem art. 11 ust. 3, albo 2) opiekunowi faktycznemu dziecka, albo 3) osobie pełniącej funkcję rodziny zastępczej albo osobie prowadzącej rodzinny dom dziecka, o których mowa w ustawie z dnia 9 czerwca 2011 r.o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej (Dz. U. z 2024 r. poz. 177, 742 i 743). Kolejno, w przypadku osoby ubiegającej się o świadczenie "aktywni rodzice w pracy" lub otrzymującej to świadczenie, która wspólnie z małżonkiem lub wspólnie z rodzicem dziecka wychowuje dziecko albo zgodnie z oświadczeniem wspólnie z inną osobą zamieszkuje i wychowuje dziecko, świadczenie "aktywni rodzice w pracy" przysługuje, jeżeli zarówno osoba ubiegająca się o świadczenie "aktywni rodzice w pracy" lub otrzymująca to świadczenie, jak i osoba wspólnie z nią wychowująca dziecko, z tytułu aktywności zawodowej podlegają ubezpieczeniom emerytalnemu i rentowym od podstawy, której łączna wysokość wynosi nie mniej niż 100% minimalnego wynagrodzenia za pracę, przy czym podstawa, od której są opłacane składki na ubezpieczenia emerytalne i rentowe każdego z nich nie może być niższa niż: 1) 50% minimalnego wynagrodzenia za pracę obowiązującego w danym okresie, na który jest ustalane prawo do świadczenia "aktywni rodzice w pracy"; 2) 30% minimalnego wynagrodzenia za pracę obowiązującego w danym okresie, na który jest ustalane prawo do świadczenia "aktywni rodzice w pracy" – w przypadku osób prowadzących pozarolniczą działalność gospodarczą, o których mowa w ust. 4 lub w art. 18a i art. 18c ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych. Kluczowe znaczenie dla niniejszej sprawy ma definicja pojęcia "aktywności zawodowej". Zgodnie z art. 7 pkt 2 ustawy "aktywność zawodowa" oznacza: a) podleganie obowiązkowo ubezpieczeniom emerytalnemu i rentowym na podstawie art. 6 ust. 1 pkt 1-8, 10 i 23 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2024 r. poz. 497), b) pobieranie zasiłku macierzyńskiego, zasiłku chorobowego, zasiłku opiekuńczego, zasiłku wyrównawczego albo świadczenia rehabilitacyjnego na podstawie ustawy z dnia 25 czerwca 1999 r. o świadczeniach pieniężnych z ubezpieczenia społecznego w razie choroby i macierzyństwa (Dz. U. z 2023 r. poz. 2780), zasiłku chorobowego, zasiłku wyrównawczego albo świadczenia rehabilitacyjnego na podstawie ustawy z dnia 30 października 2002 r. o ubezpieczeniu społecznym z tytułu wypadków przy pracy i chorób zawodowych (Dz. U. z 2022 r. poz. 2189), z wyjątkiem zasiłków i świadczeń przysługujących po ustaniu tytułu do ubezpieczenia chorobowego albo wypadkowego, oraz pobieranie wynagrodzenia za czas niezdolności do pracy na podstawie ustawy z dnia 26 czerwca 1974 r. - Kodeks pracy (Dz. U. z 2023 r. poz. 1465), c) podleganie obowiązkowo ubezpieczeniu zdrowotnemu na podstawie art. 66 ust. 1 pkt 4-15 i 36 ustawy z dnia 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych (Dz. U. z 2024 r. poz. 146) – w stosunku do osób, których zgłoszenie do ubezpieczenia zdrowotnego jest dokonywane za pośrednictwem Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, d) podleganie, na podstawie ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników (Dz. U. z 2024 r. poz. 90), ubezpieczeniu emerytalno-rentowemu rolników z mocy ustawy albo przez nieprzerwany okres co najmniej 12 miesięcy ubezpieczeniu emerytalno-rentowemu rolników na wniosek. Świadczenie "aktywni rodzice w pracy" przysługuje od pierwszego dnia miesiąca, w którym dziecko ukończyło 12. miesiąc życia, do ostatniego dnia miesiąca poprzedzającego miesiąc, w którym dziecko ukończy 36. miesiąc życia. Świadczenie przysługuje w wysokości 1.500 zł miesięcznie na dziecko, a w przypadku dziecka legitymującego się orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji w wysokości 1900 zł miesięcznie (art. 11 ust. 1 – 2 ustawy). (14 stycznia 2026 r. II SA/Po 79/26). Przenosząc powyższe rozważania na grunt rozpoznawanej sprawy bezsporne jest, że skarżąca spełniła wymóg "aktywności zawodowej", jednak zdaniem organów powyższego wymogu nie spełnił jej mąż, ponieważ w miesiącach od stycznia do lutego 2025 r. nie osiągnął aktywności zawodowej w myśl ustawy z dnia 15 maja 2024 r. o wspieraniu rodziców w aktywności zawodowej oraz w wychowaniu dziecka - "Aktywny rodzic". Z tym twierdzeniem słusznie nie zgodziła się skarżąca, podnosząc, że w okresie styczeń - luty 2025 r. jej mąż podlegał ubezpieczeniom emerytalnemu i rentowym (status prawny wynikający ze stosunku pracy) ponieważ pozostawał w stosunku pracy z M. sp. z o.o. na podstawie ważnej umowy o pracę, natomiast brak wypłaty wynagrodzenia przez pracodawcę (oraz odprowadzenia stosownych składek) za ten okres - nie może pozbawiać rodzica prawa do świadczenia z ustawy o wspieraniu rodziców w aktywności zawodowej oraz w wychowaniu dziecka "Aktywny rodzic". Sąd w całości podzielił stanowisko skarżącej, ponieważ z akt sprawy oraz zaświadczenia wystawionego przez pracodawcę męża skarżącej M. sp. z o.o. wynika, że P. M. w styczniu i lutym 2025 r. pozostawał w stosunku pracy, faktycznie świadczył pracę, był zgłoszony do ubezpieczeń społecznych i w tym okresie nie doszło do rozwiązania umowy o pracę. Sam fakt niewypłacenia przez pracodawcę wynagrodzenia, a w konsekwencji nieopłacenia przez pracodawcę składek na ubezpieczenie społeczne za ten okres nie oznacza jeszcze, że mąż skarżącej utracił status osoby aktywnej zawodowo. Zgodnie z przepisami systemu ubezpieczeń społecznych pracownik podlega obowiązkowym ubezpieczeniom społecznym z mocy prawa od dnia nawiązania stosunku pracy do dnia jego ustania. Nie jest to uzależnione od terminowego wypłacenia wynagrodzenia ani od wykonania przez pracodawcę obowiązków płatnika składek. W praktyce zatem raport RCA z podstawą "0" może odzwierciedlać fakt niewypłacenia wynagrodzenia w danym miesiącu (w systemie ubezpieczeń społecznych składki pracowników są naliczane od przychodu faktycznie wypłaconego), ale nie oznacza automatycznie, że pracownik przestał podlegać ubezpieczeniom społecznym. Organ błędnie utożsamił brak podstawy wymiaru składek w okresie od stycznia do lutego 2025 r. z brakiem aktywności zawodowej lub brakiem podlegania ubezpieczeniom społecznym. Należy zwrócić także uwagę na konstytucyjną zasadę ochrony pracownika i zasadę zaufania obywatela do państwa. Pracownik nie ma wpływu na to, czy pracodawca terminowo wypłaci wynagrodzenie oraz prawidłowo rozliczy składki. Przerzucanie negatywnych skutków niewypłacalności lub przejściowych problemów finansowych pracodawcy na rodzinę pracownika mogłoby prowadzić do skutków trudnych do pogodzenia z celem ustawy "Aktywny rodzic", której zadaniem jest wspieranie rodzin aktywnych zawodowo. Sam fakt wykazania przez płatnika składek w raportach imiennych ZUS RCA za styczeń i luty 2025 r. zerowej podstawy wymiaru składek, będący konsekwencją niewypłacenia pracownikowi należnego wynagrodzenia z uwagi na przejściowe trudności finansowe pracodawcy, nie stanowi wystarczającej podstawy do przyjęcia, że pracownik nie wykonywał aktywności zawodowej ani nie podlegał obowiązkowym ubezpieczeniom społecznym. Odmienne stanowisko prowadziłoby do obciążenia pracownika oraz jego rodziny negatywnymi skutkami naruszenia obowiązków przez pracodawcę, na które pracownik nie miał wpływu. Skoro organ powołał się na art. 10 ustawy", to nie twierdzi on w istocie, że mąż skarżącej nie był aktywny zawodowo, lecz że nie został spełniony ustawowy warunek osiągnięcia odpowiedniej podstawy wymiaru składek emerytalno-rentowych. ZUS dokonał wykładni literalnej powołanego art. 10 ww. ustawy. Skoro w styczniu i lutym 2025 r. podstawa wymiaru składek wynosiła 0 zł, to nie osiągnięto wymaganych 50% minimalnego wynagrodzenia dla każdego rodzica, a w konsekwencji warunek z art. 10 ustawy nie został spełniony. Zdaniem Sądu taka interpretacja jest sprzeczna z celem ustawy. Podkreślić bowiem należy, że mąż skarżącej wykonywał pracę i przysługiwało mu wynagrodzenie za pracę, które odpowiednio wynosiło odpowiednio 23 852,50 zł w styczniu oraz 17 889,38 zł w lutym. Zatem brak podstawy składek nie wynikał z braku aktywności zawodowej ani z braku prawa do wynagrodzenia, lecz wyłącznie z niewypłacenia tego wynagrodzenia przez pracodawcę znajdującego się w przejściowych trudnościach finansowych. W konsekwencji z całą stanowczością stwierdzić należy, że rodzina skarżącej spełniała ekonomiczny cel ustawy – oboje rodzice byli aktywni zawodowo, a dochody rodziny wielokrotnie przekraczały ustawowe minimum. W ocenie Sądu w przedmiotowej sprawie należy dokonać wykładni celowościowej. W myśl tej wykładni ustawodawca chciał wspierać rodziców aktywnych zawodowo, a nie uzależniać prawo do świadczenia od tego, czy pracodawca terminowo wykonał swoje obowiązki wobec pracownika i ZUS. W przeciwnym razie rodzina ponosiłaby negatywne konsekwencje zachowania osoby trzeciej, na które nie miała żadnego wpływu. Ustawa posługuje się pojęciem "podstawy wymiaru składek", ale nie reguluje sytuacji wyjątkowej, gdy pracownik świadczy pracę, nabywa prawo do wynagrodzenia, lecz pracodawca nie dokonuje wypłaty. Powstaje więc luka aksjologiczna, której organ nie może automatycznie rozstrzygać na niekorzyść strony. Nie można utożsamiać niewypłacenia wynagrodzenia przez pracodawcę z brakiem aktywności zawodowej pracownika. W rozpoznawanej sprawie bezsporne jest, że mąż skarżącej pozostawał w stosunku pracy i wykonywał pracę, za którą przysługiwało mu wynagrodzenie znacznie przekraczające próg określony w art. 10 ustawy. Okoliczność, że pracodawca z przyczyn finansowych nie dokonał wypłaty wynagrodzenia w miesiącach objętych wnioskiem, nie była zależna od pracownika i nie może automatycznie prowadzić do pozbawienia rodziny świadczenia przewidzianego dla rodziców aktywnych zawodowo. Argumenty ZUS sprowadzają się do stwierdzenia, że w systemie ubezpieczeń społecznych podstawa wymiaru składek pracownika jest co do zasady powiązana z przychodem faktycznie wypłaconym lub postawionym do dyspozycji pracownika. Jeżeli wynagrodzenie nie zostało wypłacone, to zgodnie z przepisami składkowymi podstawa wymiaru składek rzeczywiście może wynosić 0 zł. Dlatego zasadnicze pytanie brzmi nie "czy podstawa składek wynosiła 0 zł", bo zapewne wynosiła, lecz: "czy art. 10 ustawy należy interpretować wyłącznie formalnie, czy też z uwzględnieniem celu ustawy i sytuacji pracownika, który pracował, lecz nie otrzymał wynagrodzenia z przyczyn leżących wyłącznie po stronie pracodawcy". ZUS przyjął, że przesłanka z art. 10 nie została spełniona, ponieważ podstawa wymiaru składek wynosiła 0 zł. Tymczasem organ nie odpowiedział na pytanie, dlaczego wynosiła 0 zł. A przyczyna ma tutaj zasadnicze znaczenie. Inna jest bowiem sytuacja, gdy rodzic nie pracuje, nie uzyskuje wynagrodzenia, nie podlega ubezpieczeniom z tytułu aktywności zawodowej, a inna gdy pracuje, nabył prawo do wynagrodzenia, wynagrodzenie jest wymagalne, jedynie pracodawca nie wykonuje swojego obowiązku płatniczego. W obu przypadkach raport RCA może wykazywać "0", ale stan faktyczny jest całkowicie odmienny. Dlatego Zdaniem Sądu organ błędnie poprzestał jedynie na ustaleniu skutku (zerowej podstawy składek), nie analizując jego przyczyny, mimo że od tej przyczyny zależy ocena zgodności decyzji z celem ustawy. Tymczasem z uwagi na treść art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. organ nie powinien ograniczać się do odczytania danych z systemu ZUS, lecz powinien wszechstronnie wyjaśnić stan faktyczny, zwłaszcza gdy strona wskazuje, że praca była wykonywana, wynagrodzenie było należne, a nadto istnieje roszczenie o wypłatę wynagrodzenia. W konsekwencji organ nie tylko dokonał błędnej wykładni art. 10 ustawy, ale również naruszył zasady postępowania administracyjnego przez niewyczerpujące wyjaśnienie stanu faktycznego. Ponownie prowadząc podstępowanie organ powinien zbadać sprawę z uwzględnieniem rzeczywistej sytuacji zatrudnieniowej rodzica, a nie wyłącznie danych wynikających z raportów rozliczeniowych. Jeżeli bezsporne jest, że mąż skarżącej pozostawał w stosunku pracy, wykonywał pracę, nabył roszczenie o wynagrodzenie za styczeń i luty 2025 r., niewypłacenie wynagrodzenia było wyłącznie następstwem przejściowych problemów finansowych pracodawcy, to sytuacja ta ma charakter przejściowy i potencjalnie odwracalny. ZUS błędnie przyjął fikcję, jakoby brak podstawy wymiaru składek oznaczał brak aktywności zawodowej, podczas gdy w rzeczywistości mamy do czynienia wyłącznie z niewykonaniem obowiązków przez pracodawcę. W tej sytuacji pracownik dysponuje roszczeniem o zapłatę zaległego wynagrodzenia. Jeżeli wynagrodzenie zostanie wypłacone później, pracodawca będzie zobowiązany dokonać odpowiednich korekt dokumentów rozliczeniowych oraz odprowadzić należne składki. W efekcie podstawa wymiaru składek za te okresy przestanie być "zerowa". Z powyższych względów Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie uchylił zaskarżoną decyzję na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Wskazania co do dalszego postepowania wynikają z treści uzasadnienia niniejszego wyroku. Rzeczą organu przy ponownym rozpatrywaniu sprawy będzie uwzględnienie przedstawionej oceny prawnej i usunięcie dostrzeżonych naruszeń prawa.