III SA/Kr 442/24

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Ewa Michna (spr.) Sędziowie WSA Jakub Makuch Asesor WSA Marta Kisielowska Protokolant Starszy Referent Kinga Ładyga po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 1 sierpnia 2024 r. sprawy ze skargi K. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Nowym Sączu z dnia 31 stycznia 2024 r. znak: SKO-NP-4115-506/23 w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego oddala skargę. Decyzją z 23 listopada 2023 r. Burmistrz Miasta i Gminy S. odmówił przyznania skarżącej (K. S.) świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad matką. Zdaniem organu skarżąca nie sprawowała bezpośredniej, stałej, ciągłej i nieprzerwalnej opieki nad niepełnosprawną matką, gdyż matka przebywała w Szpitalu, gdzie miała zapewnioną niezbędną opiekę. Organ wskazywał, że skarżąca z uwagi na pogarszający się stan zdrowia matki zrezygnowała z zatrudnienia z dniem 25 października 2023 r. Z kolei brat skarżącej, który był również zobowiązany do alimentacji względem matki, nie wyraził zgody na przeprowadzenie wywiadu środowiskowego, a siostra skarżącej mieszkała we Włoszech. Tym samym, w ocenie organu, skarżąca nie spełniała wymagań określonych art.17 ust.1 ustawy z 28 listopada 2023 r. o świadczeniach rodzinnych (tekst jednolity: Dz.U. z 2024 r., poz. 323) – dalej: "u.ś.r.", gdyż zgodnie z orzeczeniem, którym legitymowała się jej matka, niepełnosprawność istniała od 30 maja 2023 r. (w wieku 72 lata). Organ zaznaczył, że na dzień wydania decyzji ustawodawca nie dokonał zmiany art. 17 ust.1b u.ś.r. i mimo że był on niezgodny z Konstytucją RP to nadal obowiązywało zastosowane w nim kryterium. W odwołaniu skarżąca zarzuciła naruszenie art. 17 ust. b u.ś.r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Nowym Sączu, decyzją z 31 stycznia 2024 r. utrzymało w mocy rozstrzygnięcie organu I instancji. Kolegium wskazało, że organ I instancji dokonał błędnej wykładni przepisów art. 17 ust. 1b u.ś.r. – bez uwzględnia skutków wyroku Trybunału Konstytucyjnego z 21 października 2014 r., K 38/13. Tym samym okoliczność, że niepełnosprawność matki skarżącej powstała w stopniu znacznym w 2023 r., nie może stanowić samoistnej przesłanki do uznania, że skarżącej nie przysługuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego. Ustalono, że 26 października 2023 r. skarżąca zwróciła się organu I instancji o przyznanie jej świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad matką, ur.1950 r., która legitymuje się orzeczeniem z 11 sierpnia 2023 r., wydanym przez Powiatowy Zespół do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w Nowym Targu o znacznym stopniu niepełnosprawności na stałe. Przy czym z orzeczenia tego wynika, że zarówno niepełnosprawność jak i ustalony stopień niepełnosprawności istnieje od 30 maja 2023 r. Podczas sporządzania wywiadu środowiskowego skarżąca przedstawiła zaświadczenie, że jej matka przebywa na hospitalizacji w Wojewódzkim Szpitalu Rehabilitacyjnym w Z. od 6 listopada 2023 r. Planowany wypis matki szacuje się na 6 grudnia 2023 r. Skarżąca oświadczyła, że codziennie odwiedza matkę w szpitalu i w tym czasie zajmuje się czynnościami higienicznymi, dostarczaniem niezbędnych produktów żywnościowych, a ponadto pozostaje w stałej konsultacji z personelem medycznym. Od 23 października 2023 r. zrezygnowała z zatrudnienia z powodu konieczności sprawowania opieki nad matką. Od 21 października 2023 r. do dnia 6 listopada 2023 r. matka przebywała w [...] Szpitalu Specjalistycznym w N. Według skarżącej jej matka wymaga pomocy w wykonywaniu wszelkich czynności życia codziennego – nie jest w stanie samotnie przebywać w domu, wymaga całodobowej opieki, jest osobą leżącą, pampersowaną i cewnikowaną, a jej stan zdrowia wymaga stałego nadzoru osoby drugiej. Z uwagi na fakt, że matka przebywa w szpitalu skarżąca zabezpiecza matkę w postaci dostarczania produktów niezbędnych, tj. żywność, artykuły higieniczne, pomaga w zachowaniu higieny osobistej, w załatwianiu spraw urzędowych. Skarżąca podała też, że po powrocie do miejsca zamieszkania matka będzie wymagała całodobowej opieki i nadzoru. Pozostawanie matki w szpitalu oraz jej planowany powrót do miejsca zamieszkania uniemożliwiają skarżącej podjęcie zatrudnienia. Ponadto osobami zobowiązanymi do alimentacji matki jest jej brat zamieszkały w T. oraz siostra mieszkająca we Włoszech. W ocenie Kolegium, na podstawie zgromadzonego materiału dowodowego nie można przyjąć, że skarżąca na dzień złożenia wniosku o świadczenie pielęgnacyjne stale i nieprzerwanie sprawuje osobistą opiekę nad niepełnosprawną matką, która przebywa w szpitalu, a tym samym uznać należy, że skarżąca nie wyczerpuje zakresu opieki wymaganej dla świadczenia pielęgnacyjnego, która ze względu na jej rozmiar powoduje brak możliwości podjęcia zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej. Matka skarżącej przebywając w szpitalu ma zapewnioną odpowiednią opiekę ze strony personelu medycznego. Obecnie opieka skarżącej ma charakter okazjonalny i okresowy, a więc nie wyczerpuje zakresu opieki wymaganej dla świadczenia pielęgnacyjnego, która ma być stała i trwała. W skardze wniesionej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie skarżąca, reprezentowana przez profesjonalnego pełnomocnika, domagała się uchylenia decyzji Kolegium oraz poprzedzającej ją decyzji organu I instancji oraz zasądzenia od organu kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego. Skarżąca zarzuciła naruszenie: 1. przepisów prawa materialnego mające istotny wpływ na wynik sprawy, tj. art 17 ust. 1 u.ś.r. przez jego błędną wykładnię - przyjęcie, że " nie sprawuje opiekę okazjonalnie i okresowo", podczas gdy z materiału dowodowego wynika, że sprawuje nad swoją mamą stalą opiekę, której wymaga w każdym aspekcie życia, a okres pobytu w szpitalu miał charakter incydentalny, choć w tym czasie skarżąca również sprawowała opiekę nad mamą, 2. przepisów prawa procesowego - art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. przez utrzymanie w mocy przez SKO w Nowym Sączu decyzji organu I instancji, 3. art. 7 k.p.a. i 77 k.p.a. przez błędne przyjęcie przez organ, że skarżącej nie przysługuje świadczenie pielęgnacyjne, gdyż nie sprawuje stałej, permanentnej opieki nad mamą, podczas gdy nie jest to zgodne ze stanem faktycznym, gdyż tylko przez krótki okres ta opieka sprawowana była w mniejszym wymiarze z uwagi na przebywanie mamy w placówkach medycznych. 4. W odpowiedzi Kolegium wniosło o oddalenie skargi, podtrzymując argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskrzonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył co następuje. Skarga nie zasługiwała na uwzględnienie ponieważ organ odwoławczy prawidłowo ustalił, że z uwagi na długotrwałe przebywanie niepełnosprawnej matki skarżącej w placówce szpitalnej – skarżąca w ogóle nie sprawowała opieki nad niepełnosprawną matką, jak tego wymagał art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. w brzmieniu obowiązującym do 31 grudnia 2024 r. W ocenie Sądu stan faktyczny został ustalony prawidłowo. Z akt wynika, ze wniosek o przyznanie świadczenia został złożony 8 listopada 2023 r. W tym czasie (od 6 listopada do 6 grudnia 2023 r.) matka skarżącej przebywała na hospitalizacji w Wojewódzkim Szpitalu Rehabilitacyjnym w Z. Co więcej, Kolegium ustaliło, że już w okresie poprzedzającym tj. od 21 października 2023 r. do dnia 6 listopada 2023 r. matka skarżącej przebywała w [...] Szpitalu Specjalistycznym w N. Skarżąca nie przedstawiła wiec jakiegokolwiek dowodu, z którego wynikałoby, ze zrezygnowała z pracy w związku z koniecznością sprawowania opieki nad matka. Materialnoprawną podstawę zaskarżonej decyzji stanowił obowiązujący w brzmieniu do 31 grudnia 2023 r. art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r., zgodnie z którym świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. Ustawodawca wymaga, aby brak podejmowania zatrudnienia lub rezygnacja z zatrudnienia przez osoby wymienione w art. 17 ust. 1 i ust. 1 a u.ś.r., pozostawały w bezpośrednim związku przyczynowo-skutkowym z koniecznością sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną. W orzecznictwie wskazuje się, że aby spełnione były przesłanki określone w art. 17 ust. 1 u.ś.r., opieka taka musi w sposób oczywisty stanowić przeszkodę do wykonywania pracy zawodowej. Zatem związek między rezygnacją z zatrudnienia (albo jego niepodejmowaniem), a sprawowaną opieką musi być bezpośredni i ścisły (por. wyrok NSA z 12 lutego 2020 r., I OSK 516/19). W każdej sprawie właściwy organ musi dokonać oceny, czy w okolicznościach konkretnej sprawy istotnie osoba sprawująca opiekę nie ma możliwości podjęcia zatrudnienia lub zmuszona jest zrezygnować z zatrudnienia (por. wyrok NSA z 13 maja 2015 r., I OSK 2820/13). Podkreślić należy, że w świetle art. 17 u.ś.r. ustawodawca wymaga, aby brak podejmowania zatrudnienia lub rezygnacja z zatrudnienia przez osoby wymienione w art. 17 ust. 1 i 1 a u.ś.r. komentowanego przepisu pozostawały w bezpośrednim związku przyczynowo-skutkowym z koniecznością sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną. Rzecz jednak w tym, że już w dacie złożenia wniosku skarżąca w ogóle nie sprawowała opieki nad niepełnosprawną matką, ponieważ matka przebywała wówczas w szpitalu. W złożonej skardze profesjonalny pełnomocnik skarżącej wskazywał na "incydentalność" pobytu niepełnosprawnej matki, ale nie dołączył jakichkolwiek dokumentów poświadczających ową "incydentalność", w szczególności nie dołączył do skargi karty wypisu ze szpitala, z której to informacji wynikałoby, kiedy i w jakim stanie matka skarżącej opuściła szpital. W ocenie Sądu, nie stanowi "sprawowania opieki" w rozumieniu art. 17 ust. 1 u.ś.r. faktyczne odwiedzanie matki w szpitalu. Zasadniczo bowiem to nie skarżąca, ale zatrudniony w tym szpitalu personel sprawuje opiekę nad niepełnosprawnym pacjentem. Ponownie należy podkreślić, że wniosek o przyznanie świadczenia został złożony dwa dni po umieszczeniu matki skarżącej w kolejnym szpitalu, a pomimo zapewnień, że był to pobyt "incydentalny" – ani w odwołaniu, ani również w skardze (składanej w marcu 2024 r.) nie zostały przedstawione jakiekolwiek dokumenty, że matka skarżącej opuściła szpital. W tym stanie rzeczy Sąd skargę oddalił na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2024 r. poz. 935).