III SA/Kr 444/04

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia: WSA Halina Jakubiec Sędziowie: WSA Bożenna Blitek NSA Piotr Lechowski (Spr.) Protokolant: Monika Pilch po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 15 marca 2006 r. sprawy ze skargi W. K. na decyzję Wojewody [...] z dnia [...] 2004 r. Nr [...] w przedmiocie wymeldowania I. skargę oddala, II. zasądza od Skarbu Państwa - Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie - na rzecz adwokata M. Z. kwotę [...],- (słownie: [...] złotych) z uwzględnieniem podatku VAT tytułem zwrotu kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu. Decyzją z dnia [...] 2004 znak. [...] po rozpatrzeniu odwołania W. K., Wojewoda [...] utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję Prezydenta Miasta [...] z dnia [...] 2004 Nr [...] orzekającą o wymeldowaniu W. K. z pobytu stałego z lokalu Nr A przy ul. [...] w [...]. W podstawie prawnej decyzji Wojewody [...] powołano przepisy art. 138 § 1 pkt 1 kpa w zw. z art. 15 ust. 2 ustawy z dnia 10 kwietnia 1974 r. o ewidencji ludności i dowodach osobistych (tj. Dz.U. z 2001 r. Nr 87, poz. 960 z późn. zm.). W uzasadnieniu decyzji Wojewody wskazano następujące okoliczności faktyczne i motywy prawne przyjęte za podstawę rozstrzygnięcia. Prezydent Miasta [...] decyzją z dnia [...] 2004 r. orzekł o wymeldowaniu W. K. z pobytu stałego w Lokalu Nr A przy ul. [...] w [...], na podstawie części pierwszej przepisu art. 15 ust. 2 ustawy z dnia 10 kwietnia 1974 r. o ewidencji ludności i dowodach osobistych, przyjmując, iż opuścił miejsce zameldowania na pobyt stały około 22 lata wcześniej bez wymeldowania. Organ ustalił, że małżeństwo W. K. z Z. K. zameldowaną pod tym samym adresem rozwiązane zostało przez rozwód wyrokiem Sądu Rejonowego [...] z dnia [...] 1985 r. (sygn. [...]), a postanowieniem tego Sądu z dnia [...]2001 sygn. [...], w sprawie o podział majątku dorobkowego, wkład mieszkaniowy związany ze spółdzielczym lokatorskim prawem do lokalu mieszkalnego przy ul. [...] przyznano b. żonie Z. K., która z wnioskiem o wymeldowanie b. męża wystąpiła w 2003r. Organ I instancji ustalając okres, od kiedy W. K. nie zamieszkuje pod wskazanym adresem odniósł się do zebranych dowodów, w tym do wyników kontroli dyscypliny meldunkowej przez policję z [...].2004, oraz do wyjaśnień W. K., który oświadczył ([...].04) że nie pamięta od kiedy nie mieszka pod adresem zameldowania, ale na pewno od 1996 r. Oceniając zebrane w sprawie dowody wskazano, iż W. K. z jednej strony twierdząc, że od czasu prowadzenia sprawy rozwodowej w 1983 r. żona utrudniała mu zamieszkanie, z drugiej stwierdzał, że nie chce powrócić do miejsca pobytu stałego. Takie stanowisko zdaniem organu I instancji uzasadniało przyjęcie, że spełniona została przewidziana art. 15 ust. 2 w jego części pierwszej przesłanka wymeldowania. Od decyzji tej odwołanie złożył W. K., przyznając, iż w lokalu nie zamieszkuje lecz zarzucając, że opuszczenie mieszkania było spowodowane nieludzkim traktowaniem przez żonę i dzieci. Opisując przyczyny, które jego zdaniem spowodowały wymuszone opuszczenie mieszkania, odwołujący się wskazywał, że utrzymanie tego meldunku, jeżeli już nie mieszkania, jest ważne z uwagi na jego wiek i schorzenia. Rozpatrując odwołanie Wojewoda przyjął za własne ustalenia organu I instancji, który wskazując na stan prawny będący następstwie wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 27.05.2002 sygn. K 20/01, podkreślał rejestracyjną wyłącznie funkcję instytucji wymeldowani i zameldowania. Za okoliczność bezsporną przyjął organ odwoławczy, że W. K. nie mieszka od 22 lat pod adresem zameldowania. Odnosząc się do wskazanej w odwołaniu chęci powrotu do miejsca pobytu stałego, wskazał Wojewoda, iż w aktualnym stanie prawnym, po rozwodzie i wobec prawomocnego podziału majątku wspólnego, faktyczne zamieszkanie pod adresem zameldowania wymagałoby już zgody b. żony. Zdaniem Wojewody porządkowa funkcja przepisów meldunkowych w ustalonym stanie faktycznym uzasadniała wymeldowanie, gdyż pod adresem zameldowania odwołujący nie przebywa od lat, a zrealizowanie zamiaru zamieszkania w sytuacji prawnej lokalu jest nierealne. Skargę na powyższą decyzję złożył W. K. Nie kwestionując opuszczenia lokalu podnosił, że nie miało ono charakteru dobrowolnego, lecz było następstwem nieludzkiego traktowania go przez żonę, jej krewnych oraz obecnie dorosłe (25 i 30 lat) dzieci. W uzupełniającym zarzuty skargi piśmie pełnomocnika – adwokata ustanowionego z urzędu, zarzucano naruszenie art. 15 ust.2 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych w związku z art. 7 kpa przez błędne ustalenie, że opuszczenie lokalu miało charakter dobrowolny. Wskazano orzeczenia NSA, w myśl których usunięcie w drodze przymusu fizycznego lub psychicznego z lokalu nie stanowi jego opuszczenia, a więc nie zostaje spełniona przesłanka materialnoprawna. Zdaniem skarżącego Wojewoda nie odniósł się do podnoszonej przesłanki braku dobrowolności opuszczenia lokalu, ani też nie rozważył drugiej przesłanki wymeldowania tj. uprawnienia do przebywania w lokalu. Zaprezentowano stanowisko, że prawomocne orzeczenie o podziale majątku przesądza o własności lokalu a nie o prawie przebywania skarżącego w tym lokalu. Wojewoda [...] w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie podczytując dotychczasowe stanowisko. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył: Zaskarżona decyzja Wojewody [...] wydana została dnia [...]2004 r. W dacie wydania zaskarżonej decyzji Wojewody [...] przepis art. 15 ust. 2 ustawy z dnia 10 kwietnia 1974 r. o ewidencji ludności i dowodach osobistych (tj. Dz. U. z 2001 r. Nr 87, poz. 960 z późn. zm.), jeszcze brzmiał, że organ gminy wydaje na wniosek strony lub urzędu decyzję w sprawie wymeldowania osoby, która utraciła uprawnienia wymienione w art. 9 ust. 2 i bez wymeldowania opuściła dotychczasowe miejsce pobytu stałego, albo osoby, która bez wymeldowania się opuściła dotychczasowe miejsce pobytu stałego i nie przebywa w nim co najmniej przez okres 6 miesięcy, a nowego miejsca jej pobytu nie można ustalić. Przepis art. 15 ust. 2 określał zatem w części pierwszej przesłanki, których kumulatywnie spełnienie dawało podstawę do wymeldowania: utratę uprawnienia do przebywania w lokalu (art. 9 ust. 2) i opuszczenie dotychczasowego miejsca pobytu stałego bez wymeldowania. Jednakże przepis art. 9 ust. 2 ustawy z dnia 10 kwietnia 1974 r. o ewidencji ludności i dowodach osobistych utracił moc z dniem 19 czerwca 2002 r. Z tym dniem opublikowany został bowiem (Dz.U. z 2002 Nr 78, poz. 716) wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 27.05.2002 r. sygn. K.20/01/OTK-1 2002/3/34) stwierdzający niezgodność tego przepisu ze wskazanymi wyrokiem Trybunału przepisami Konstytucji RP. Mimo zatem, że w dacie wydania zaskarżonej decyzji przepis art. 15 ust 2 w brzmieniu swej pierwszej części odwoływał się do art. 9 ust. 2 (który już nie obowiązywał), doniosłość prawną dla oceny przesłanki wymeldowania z pobytu stałego na podstawie tego przepisu, miała tylko okoliczność faktyczna, polegająca na stwierdzeniu, czy osoba zameldowana na pobyt stały, opuściła miejsce pobytu stałego bez zameldowania. Instytucja wymeldowania (zameldowania) nabyła charakteru wyłącznie rejestrującego stan faktyczny, oderwany od istnienia lub nie istnienia podstaw prawnych do przebywania w lokalu z zamiarem stałego pobytu. Pobyt stały w danym lokalu oznacza zamieszkanie w określonej miejscowości pod oznaczonym adresem z zamiarem stałego przebywania (art. 6 ust.1). Stałe przebywanie oznacza zaś jak to wyjaśniono już w orzecznictwie naczelnego Sądu Administracyjnego (por. np. wyrok NSA z 2001.05.14 V SA 1496/00 – Lex. Nr 54454) skoncentrowanie w danym miejscu swoich interesów osobistych i majątkowych, a więc ulokowanie swego centrum życiowego. Podstawę wymeldowania z pobytu stałego, stanowi opuszczenie (bez wymeldowania) tego centrum. Aktualne nadal jest ukształtowane orzecznictwo NSA wykładające przesłankę opuszczenia mieszkania przez pojęcie dobrowolności tej czynności (por. np. wyrok NSA z 2002. 08.22 V SA 108/10 – Lex. Nr 49954). Równocześnie jednak orzecznictwo Naczelnego Sądu Administracyjnego wypracowało – podzielaną przez obecny skład rozpatrujący sprawę - regułę, że za równoznaczną z opuszczeniem – w rozumieniu art. 15 ust. 2 – lokalu, należy uznać nie tylko dobrowolną zmianę miejsca pobytu, ale i taką sytuację, gdy osoba dotychczas zameldowana została z lokalu usunięta, nie jest do niego dopuszczona, a nie skorzystała ze środków prawnych umożliwiających powrót do lokalu ( por. np. wyroki NSA z 12.04.2001 V SA 3078/00 – Lex. Nr 78937 czy z 2000.04.18 V SA 1424/99 – Lex N. 79243). Podniesione zatem w skardze zarzuty, dotyczące nie uwzględnienia przez organy zachowania przez skarżącego uprawnień do przebywania w lokalu nie maja dla istoty sprawy żadnej doniosłości prawnej. W świetle wyjaśnień skarżącego składanych organom administracji, treści jego odwołania i sporządzonej przez niego osobiście skargi, nie budzi żadnej wątpliwości prawidłowość ustalenia, że skarżący od wielu lat nie przebywa pod adresem stałego zameldowania i nie tam koncentruje się jego życie osobiste i zawodowe. Zarazem treść tych samych wyjaśnień i pism wskazuje, iż poza pisaniem skarg do Ministra Sprawiedliwości, prokuratury i sądów, skarżący nie zdecydował się na podjęcie przed właściwymi organami postępowań karnych i cywilnych, z których jedne mogłyby prowadzić do przywrócenia mu możności faktycznego korzystania z lokalu, a inne chronić przed agresywnymi zachowaniami, które zdaniem skarżącego były przyczyną "wymuszonego opuszczenia domu". Opisując szereg zachowań skierowanych przeciwko sobie, nie wskazał skarżący jakiejkolwiek konkretnej sprawy przeciwko sprawcy takiej agresji, co mogłoby uwiarygodnić jego twierdzenia. Mino zatem, iż istotnie organ odwoławczy, jak słusznie zauważa skarga, nie odniósł się w uzasadnieniu decyzji bezpośrednio do podnoszonego zarzutu braku dobrowolności w opuszczeniu lokalu, to na tle zabranego materiału i innych ustaleń zaskarżonej decyzji, uchybienie to nie miało istotnego wpływu na wynik sprawy w rozumieniu art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 z późn. zm.). Jest bowiem niekwestionowane ustalenie, co do ponad dwudziestoletniego okresu, przez który skarżący nie korzysta z lokalu. Taki czasookres, przy nie wskazaniu nawet w skardze, dowodów które w postępowaniu przed organami administracji miałyby świadczyć o niepogodzeniu się z opuszczeniem lokalu i podjętych postępowaniach w celu uczynienia swego centrum życiowego pod adresem stałego zameldowania, dawał podstawy do przyjęcia, iż istniejący stan faktyczny jest równoznaczny z dobrowolnym opuszczeniem miejsca stałego zameldowania. Z tych przyczyn na podstawie art. 151 powołanej ustawy orzeczono jak w sentencji. Orzeczenie w przedmiocie zasądzenia od Skarbu Państwa na rzecz pełnomocnika - adwokata z urzędu kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu powiększonej z tytułu podatku od towarów i usług oparto na przepisach art. 29 ust. 1 ustawy z dnia 26 maja 1982 r. Prawo o adwokaturze (tj. Dz.U. z 2002, Nr 123, poz.1058 z późn. zm.) i § 2 pkt 3 Rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z 28.09.02 w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu (Dz.U. 163, poz. 1348 ze zm.)