III SA/Kr 447/08

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący : Sędzia NSA Piotr Lechowski Sędziowie : WSA Bożenna Blitek WSA Elżbieta Kremer spr. Protokolant Urszula Ogrodzińska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 14 stycznia 2009 r. sprawy ze skargi M. O. i W. O. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 29 stycznia 2008 r. nr : [...] w przedmiocie zasiłku celowego na zakup energii elektrycznej I uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu pierwszej instancji , II przyznaje od Skarbu Państwa - Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie tytułem nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu na rzecz adwokata K. G., Spółka Jawna Adwokaci [...] w K. ul. [...] kwotę 240 zł ( dwieście czterdzieści złotych ) powiększoną o kwotę podatku od towarów i usług . Prezydent Miasta decyzją z dnia [...] 2007r. znak [...] wydaną na podstawie art. 104, 107 i 108 Kpa i art. 3 ust. 3 i 4, art. 4, 8, 14, 17 ust. 1 pkt 5, art. 39, 102, 104, 106 i 109 ustawy z dnia 12 marca 2004r. o pomocy społecznej ( Dz. U. z 2004r., Nr 64, poz. 593 ze zm.) oraz na podstawie § 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 24 lipca 2006r. w sprawie zweryfikowanych kryteriów dochodowych oraz kwot świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej ( Dz. U. Nr 135, poz. 950) odmówił M. i W. O. przyznania świadczenia na zakup energii elektrycznej. W uzasadnieniu organ powołał się na ustalenia dotyczące sytuacji rodzinnej i majątkowej skarżących, wskazując, że prowadzą oni wspólne gospodarstwo domowe wraz z dwoma synami. M. O. nie podejmuje żadnej pracy zarobkowej, utrzymuje się z zasiłku stałego wypłacanego przez MOPS w wysokości 159,25 zł. W. O. otrzymuje świadczenie rentowe wypłacane przez ZUS w wysokości 634,98 zł. Ponadto skarżący pobierają zasiłek rodzinny na dzieci w wysokości 132 zł oraz zasiłek okresowy w wysokości 300 zł. Łączna wysokość dochodu rodziny w miesiącu październiku 2007r. wyniosła 1226,23 zł i w przeliczeniu na jedną osobę w rodzinie dochód ten nie przekroczył kryterium dochodowego uprawniającego do otrzymania zasiłku (351 zł). Niemniej jednak organ odwołał się do zdarzenia ocenionego jako brak współdziałania ze strony skarżących, który polegał na tym, że skarżący nie rozliczyli się z otrzymanej decyzją z dnia [...] 2007r. pomocy materialnej na zakup węgla w wysokości 480 zł. Skarżący zostali zobowiązani do przedłożenia faktury zakupu węgla. Przedstawili fakturę opiewająca na kwotę 204 zł. Co do rozdysponowania pozostałej kwoty zostali kilkakrotnie zobowiązywani przez organ do udzielenia wyjaśnień, niemniej jednak odmówili wyjaśnienia. W związku z tym organ uznał powyższe za podstawę do odmowy przyznania świadczenia na gruncie art. 11 ust. 2 ustawy o pomocy społecznej. Odwołując się od powyższej decyzji M. i W. O. podnieśli, że ponoszą wysokie koszty związane z wydatkami na ogrzewanie mieszkania. Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z dnia 29.01.2008r. znak [...] utrzymało zaskarżoną decyzję w mocy (na podstawie art. 8 ust. 1 i art. 39 ustawy o pomocy społecznej i na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 kpa). Organ podkreślił, że przyznanie świadczenia pieniężnego w postaci zasiłku celowego odbywa się ze strony organu poprzez wydanie decyzji o charakterze uznania administracyjnego. Organ może przyznać tego rodzaju pomoc finansową i nie istnieje po stronie wnioskodawcy roszczenie o przyznanie świadczenia. Ocenie podlega czy w sprawie zostały spełnione kryteria przyznania pomocy finansowej. W przedmiotowej sprawie zaistniała przesłanka negatywna, wobec zaistnienia której organ mógł odmówić przyznania zasiłku celowego, a która sprowadziła się do braku współdziałania wnioskujących z pracownikiem socjalnym w rozwiązywaniu swojej trudnej sytuacji życiowej. Organ dodał też, że skarżący otrzymali i otrzymują pomoc finansową ze strony Ośrodka Pomocy Społecznej, podkreślając, że w samym listopadzie 2007r. rodzina O. otrzymała pomoc w łącznej kwocie 749,25 zł. Powyższa decyzja stała się przedmiotem skargi M. i W. O. ( z dnia 13.03.2008r.), w uzasadnieniu której podkreślono konieczność czynienia wysokich wydatków na prąd oraz w związku z wychowaniem dzieci. Dochód, którym dysponują skarżący nie jest wystarczającym, w związku z czym uzasadnione jest przyznanie im pomocy w formie zasiłku celowego na zakup energii elektrycznej. W piśmie uzupełniającym do skargi z 30.10.2007r. skarżący podnieśli, że organy nie odniosły się w precyzyjny sposób do tego, dlaczego akurat nieprzedstawienie faktury na zakup węgla potraktowane zostało jako brak współdziałania ze strony skarżących z pracownikiem socjalnym. W ocenie skarżących przez współdziałanie osoby ubiegającej się o pomoc, lub korzystającej z niej należy rozumieć gotowość do podjęcia współpracy z pracownikiem oraz skorzystanie z uzasadnionych propozycji pracownika. Ponadto organ nie poczynił żadnych ustaleń w zakresie tego, czy skarżący zostali zobowiązani do rozliczenia otrzymanej pomocy przy pomocy faktury. Ostatnim zarzutem skargi było nieuwzględnienie art. 11 ust. 3 ustawy o pomocy społecznej, który każe w sytuacji podjęcia decyzji o odmowie przyznania zasiłku celowego uwzględnić sytuację osób będących na utrzymaniu osoby ubiegającej się o świadczenie. Przekłada się to na obowiązek ustosunkowania się w uzasadnieniu decyzji do przytoczonej okoliczności, którego to obowiązku orzekające w sprawie organy nie dochowały. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o oddalenie skargi, podtrzymując stanowisko w sprawie. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Stosownie do przepisu art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi /Dz. U. Nr 153, poz.1270/ sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie. Powyższa kontrola, zgodnie z art.1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych /Dz. U. Nr 153, poz.1269/ sprawowana jest pod względem zgodności z prawem. Sąd sprawując tę kontrolę rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. W przedmiotowej sprawie granice te wyznacza postępowanie o przyznanie zasiłku celowego. Skarga M. i W. O. jest zasadna. Podstawa prawna przyznania świadczenia pieniężnego w formie zasiłku celowego znajduje się w art. 39 ustawy z dnia 12 marca 2004r. o pomocy społecznej ( Dz. U. z 2008r., Nr 115, poz. 728) i sformułowana jest w ten sposób, że zasiłek celowy może być przyznany w celu zaspokojenia niezbędnej potrzeby życiowej. Jest to przesłanka szczególna, oprócz której ustawa przewiduje przesłanki przyznania zasiłku o bardziej ogólnym charakterze, przykładowo w art. 2 ust. 1 czy w art. 3 ustawy odnoszące się do celów pomocy społecznej zmierzających do umożliwienia osobom i rodzinom przezwyciężania trudnych sytuacji życiowych, których nie są one w stanie pokonać, wykorzystując własne uprawnienia, zasoby i możliwości. Istotnym, jest charakter decyzji w przedmiocie udzielenia zasiłku tj. uznaniowość decyzji. Organ na podstawie kryteriów ustawowych samodzielnie dokonuje oceny stanu faktycznego w celu określenia czy wnioskującemu należy się pomoc społeczna w zakresie wskazanym przez w/w ustawę. Podobnie rzecz ma się z odmową przyznania świadczenia, której przesłanki określa z kolei art. 11 ust. 1 oraz ust. 2 ustawy z uwagi na sformułowanie, że organ może odmówić przyznania świadczenia, uchylić decyzję o przyznaniu świadczenia lub wstrzymać świadczenie pieniężne w razie braku współdziałania osoby lub rodziny z pracownikiem socjalnym w rozwiązywaniu trudnej sytuacji życiowej, odmowy zawarcia kontraktu socjalnego, niedotrzymywanie jego postanowień, nieuzasadnionej odmowy podjęcia zatrudnienia, innej pracy zarobkowej przez osobę bezrobotną lub wykonywania prac społecznie użytecznych, o których mowa w przepisach o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy, lub nieuzasadnionej odmowy podjęcia leczenia odwykowego w zakładzie lecznictwa odwykowego przez osobę uzależnioną. Podobnie w sytuacji gdy pracownik socjalny stwierdzi marnotrawienie przyznanych świadczeń, ich celowe niszczenie lub korzystanie w sposób niezgodny z przeznaczeniem bądź marnotrawienia własnych zasobów finansowych ( ust. 1 art. 11 ). Ust. 3 w/w artykułu wprowadza jednak warunek by w przypadku odmowy przyznania albo ograniczenia wysokości lub rozmiaru świadczeń z pomocy społecznej uwzględnić sytuację osób będących na utrzymaniu osoby ubiegającej się o świadczenie lub korzystającej ze świadczeń. Należy podkreślić jednak, że uznaniowość w rozumieniu administracyjno - prawnym nie oznacza dowolności w kształtowaniu przez organ decyzji. W uzasadnieniu tego rodzaju decyzji organ ma obowiązek w sposób precyzyjny i wyczerpujący wskazać motywy rozstrzygnięcia w zakresie przepisem określonym. W związku z tym należy się zgodzić ze skarżącymi, że zaniechanie organu polegające na niewypowiedzeniu się w kwestii określonej ust. 3 art. 11 w/w powoduje, że nie jest możliwym stwierdzenie czy decyzja o odmowie została podjęta po wszechstronnym rozważeniu okoliczności sprawy. Zwłaszcza, że skarżący posiadają na wychowaniu dwóch synów, a w związku z czym odmowa przyznania świadczenia w kontekście spełnienia przez skarżących kryterium dochodowego ( gdyż dochód na członka rodziny w miesiącu poprzedzającym złożenie wniosku nie przekroczył progu dochodowego tj. kwoty 351 zł) – czyli w sytuacji gdy można stwierdzić, że skarżący stanowią rodzinę ubogą – przy braku ustosunkowania się do wpływu odmowy na sytuację bytową nie może zostać uznana za postępowanie zgodne z prawem. Na tle powyższego podnieść również należy, że nie została w ocenie Sądu wyjaśniona relacja między nierozliczeniem się skarżących z udzielonej pomocy na podstawie decyzji z dnia [...] 2007r. a stwierdzeniem, że w ten sposób nastąpił brak współdziałania skarżących z pracownikiem socjalnym w rozwiązywaniu ich trudnej sytuacji życiowej. Faktem jest, że art. 4 w/w ustawy ustanawia obowiązek osób korzystających z pomocy społecznej współdziałania w rozwiązywaniu ich trudnej sytuacji życiowej, ostatecznie jednak nie precyzując na czym to współdziałanie ma polegać. W orzecznictwie i piśmiennictwie podkreśla się przykładowo, że ma polegać na umożliwieniu przeprowadzenia wywiadu środowiskowego czy złożenie w nim stosownych wyjaśnień (wyrok WSA w Lublinie z 16.01.2008r. II SA/Lu 760/2007), czy też na gotowości podjęcia współpracy z pracownikiem socjalnym oraz skorzystanie z uzasadnionych i rozsądnych propozycji pracownika socjalnego, pomagających osobie lub rodzinie przezwyciężyć trudne sytuacje życiowe. Ocena organu samego faktu niewyjaśnienia pomimo kilkakrotnych monitów co skarżący uczynili z pozostałą po zapłacie za węgiel kwotą zasiłku celowego jako brak współdziałania ze strony skarżących jest zdaniem Sądu dokonana w sposób zbyt daleko idący. Faktycznie, w aktualizacji wywiadu środowiskowego zawartego w aktach, przeprowadzonego przed wydaniem decyzji w przedmiocie zasiłku celowego na zakup węgla, widnieje adnotacja, że skarżący mają przedstawić fakturę zakupu węgla (w tym zakresie skarżący nie ma racji, że organ nie wymagał od nich udowodnienia wykorzystania zasiłku zgodnie z przeznaczeniem), niemniej jednak sankcja w postaci odmowy przyznania zasiłku celowego zastosowana przez organ w kontekście powyższych ustaleń nie jest uzasadniona, zwłaszcza, że organ nie ustosunkował się w ogóle do wpływu odmowy przyznania świadczenia na sytuację osób będących na utrzymaniu korzystających ze świadczeń skarżących tj. ich synów. Powyższe stanowi naruszenie przez organy przepisów prawa materialnego tj. art. 11 ust. 3 ustawy o pomocy społecznej poprzez nieujęcie go w podstawie decyzji oraz nieustosunkowanie się w uzasadnieniu do okoliczności w nim stwierdzonych, co na gruncie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi jest podstawą do uchylenia zaskarżonej decyzji oraz jej poprzedzającej. Prezydent Miasta, rozpatrując sprawę ponownie, dokona oceny wpływu odmowy przyznania M. i W. O. zasiłku celowego na zakup energii elektrycznej na sytuację osób będących na ich utrzymaniu członków rodziny, a następnie w zależności od wyników tej oceny wyda decyzję przedmiocie zasiłku celowego. O kosztach Sąd orzekł na podstawie art. 250 p.p.s.a w zw. z § 2 ust. 1 i § 18 ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu ( Dz. U. Nr 163, poz. 1348 ze zm.).