III SA/Kr 450/11

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Piotr Lechowski ( spr.) Sędziowie WSA Bożenna Blitek WSA Barbara Pasternak Protokolant Renata Nowak po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 15 lutego 2012 r. sprawy ze skargi M. S. na decyzję Rektora Uniwersytetu z dnia 2 lutego 2011 r. nr [...] w przedmiocie skreślenia z listy studentów skargę oddala Rektor Uniwersytetu działający przez upoważnionego Prorektora ds. dydaktyki, decyzją z dnia 2 lutego 2011 r. [...], po rozpatrzeniu odwołania z dnia [...] 2010 r. M. S., utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję Dziekana Wydziału [...] z dnia [...] 2010 r. , nr [...], znak [...] orzekającą o skreśleniu z listy studentów IV roku niestacjonarnych jednolitych studiów magisterskich na kierunku prawo w roku akademickim 2009/10. W podstawie prawnej decyzji Rektora powołano przepisy art. 138 § 1 pkt 1 ustawy kodeks postępowania administracyjnego (dalej kpa) w związku z art. 207 ust. 1 i 190 ust. 3 ustawy z dnia 27 lipca 2005 r. Prawo o szkolnictwie wyższym (tj. Dz.U. Nr 164, poz. 1365 z późn.zm. dalej ustawa) oraz § 37 ust. 4 Regulaminu studiów I stopnia, II stopnia oraz jednolitych studiów magisterskich na Uniwersytecie przyjętego uchwałą Senatu z dnia 31 maja 2006 r. nr [...] zmienioną uchwałą z dnia 25 kwietnia 2007 r. nr [...], uchwałą z dnia 7 maja 2008 r. nr [...], oraz uchwałą z dnia 25 marca 2009 r. nr [...]. W uzasadnieniu decyzji Rektora wskazano, że Dziekan Wydziału [...] decyzją z dnia [....] 2010 r., nr [...], znak [...] skreślił M. S. z listy studentów czwartego roku niestacjonarnych jednolitych studiów magisterskich na kierunku prawo w roku akademickim 2009/10. Podstawę faktyczną skreślenia z listy studentów stanowiło stwierdzenie, na podstawie art. 190 ust. 2 ustawy Prawo o szkolnictwie wyższym w związku z § 32 ust. 2 pkt 1 Regulaminu studiów, braku postępów w nauce. Zgodnie z § 32 ust. 5 Regulaminu studiów, brak postępów w nauce stwierdza się, gdy stopień realizacji programu studiów wyklucza możliwość zaliczenia roku studiów, chyba że studentowi przysługuje prawo do powtarzania roku studiów lub przedmiotu. Według ustaleń organu I instancji, M. S. nie spełniła warunków niezbędnych do zaliczenia czwartego roku studiów w roku akademickim 2009/10, zgodnie z planem studiów i programem nauczania uchwalonym przez Radę Wydziału [...] z dnia 23 czerwca 2008 r., ze zm., tj. nie uzyskała wymaganego zaliczenia z egzaminu prawo [...]. W oparciu o to ustalenie organ I instancji z powołaniem na przepis art. 190 ust. 2 pkt 1 ustawy, przyjął, że skarżąca nie spełniła w roku akademickim 2009/2010 nałożonego na studenta obowiązku realizowania programu studiów. W tej sytuacji organ stwierdził brak postępów w nauce, a decyzja o skreśleniu z listy studentów zdaniem Organu znajdowała oparcie w wyżej wymienionym przepisie. W odwołaniu z dnia 25 grudnia 2010 r. skarżąca wskazywała, że niemożność przystąpienia do egzaminów z przedmiotów prawo [...] i postępowanie [...] wynikała z bardzo ciężkiej sytuacji zdrowotnej, którą przedstawiła w odwołaniu od decyzji Prodziekana Wydziału [...] o odmowie przywrócenia terminów sesyjnych. Na dowód ciężkiej sytuacji zdrowotnej załączyła zwolnienia lekarskie. Podniosła, że dodatkowo miała trudną sytuację osobistą – w związku z długotrwałymi problemami zdrowotnymi była zmuszona dwukrotnie w ciągu dwóch miesięcy zmienić pracę, co negatywnie wpłynęło na jej sytuację finansową. W połączeniu z faktem, iż skarżąca mieszka w B.-B. samotnie z dzieckiem, które wychowuje, zdarzenia powyższe uniemożliwiły jej wyjazdy do K. Wskazane wyżej negatywne okoliczności były również przyczyną niewielkiego opóźnienia w składaniu wszelkich podań oraz odwołań. Rektor odnosząc się do zarzutów odwołania z powołaniem na dołączoną dokumentację toku studiów ustalił, że skarżąca powtarzała już drugi i czwarty rok studiów, przez co wyczerpała regulaminowe możliwości powtarzania czwartego roku studiów. Przytaczając postanowienia § 32 ust. 5 Regulaminu studiów, (wyżej cytowane), Rektor przyjął, iż zachodzi przewidziana art. 190 ust. 2 pkt 1 ustawy Prawo o szkolnictwie wyższym podstawa do skreślenia z listy studentów z powodu braku postępów w nauce. Skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego na powyższą decyzję złożyła M. S. z wnioskiem o jej uchylenie. Zaskarżonej decyzji zarzuciła niewłaściwe zastosowanie art. 190 ust. 2 pkt 1 ustawy Prawo o szkolnictwie wyższym. W uzasadnieniu skargi wskazała ponownie na stan zdrowia w sierpniu i wrześniu 2010 r. załączając zwolnienia lekarskie z dnia 27.08.2010 r., 7.09.2010 r., oraz 21.09.2010 r. Podnosiła, że stanowisko Rektora w przedmiocie niedotrzymania terminów zawartych w § 12 ust. 7 oraz § 9 ust. 2 Regulaminu studiów, w świetle choroby skarżącej było nieuzasadnione. Wskazała, że w okresie 27.08.2010 r. – 19.09.2010 r. w związku z poważnym stanem zapalnym nie miała możliwości udania się na pocztę. Kolejną infekcję przechodziła w okresie 21.09.2010 r. – 5.10.2010 r. Sesja na Uniwersytecie kończyła się 15.09.2010 r. Skarżąca podniosła również, że Regulamin studiów nie stanowi źródła prawa w rozumieniu art. 87 Konstytucji i nie może stanowić podstawy do skreślenia z listy studentów. Wskazała, że trudno jej zarzucić brak postępów w nauce w sytuacji gdy zaliczyła wszystkie egzaminy obowiązujące na czwartym roku studiów, wszystkie egzaminy piątego roku studiów i zaliczyła seminarium magisterskie roku piątego. Przyczyny niezaliczenia egzaminów z roku czwartego wynikały z przyczyn obiektywnych niezawinionych przez skarżącą. Rektor Uniwersytetu w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie. Podtrzymał w całości stanowisko zawarte w uzasadnieniu decyzji II instancji. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył: Skarga nie jest uzasadniona. W myśl przepisu art. 3 § 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 z późn.zm. – dalej ustawa ppsa), sądy administracyjne orzekają (poza zakresem określonym § 2), także w sprawach, w których przepisy ustaw szczególnych przewidują sądową kontrolę i stosują środki określone w tych przepisach. Zgodnie z art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. Nr 153, poz. 1269 z późn.zm.) kryterium sądowej kontroli stanowi zgodność z prawem, jeżeli ustawa nie stanowi inaczej. Zawarty w ustawie z dnia 27 lipca 2005 r. Prawo o szkolnictwie wyższym (Dz.U. Nr 164, poz. 1365 z późn.zm.) – dalej ustawa – przepis art. 207 ust. 1 w brzmieniu obowiązującym w dacie zaskarżonej decyzji stanowił, że do decyzji o których mowa w art. 169 ust. 7 i 8, decyzji podjętych przez organy uczelni w indywidualnych sprawach studentów i doktorantów, a także w sprawach nadzoru nad działalnością uczelnianych organizacji studenckich oraz samorządu studenckiego, stosuje się odpowiednio przepisy ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2008 r. Nr 98, poz. 1071 z późn.zm.) oraz przepisy o zaskarżaniu decyzji do sądu administracyjnego. Przepis art. 190 ust. 3 ustawy przesądza, że rozstrzygnięcia organów uczelni w przedmiocie skreślenia z listy studentów są decyzjami, a zatem aktami podlegającymi kontroli sądowoadministracyjnej. Sprawując kontrolę zaskarżonej decyzji pod względem zgodności z prawem, stosownie do przepisu art. 134 § 1 ppsa sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Uzasadniając wyrażony na wstępie wniosek o bezzasadności skargi w świetle kontroli zgodności z prawem zaskarżonej decyzji na wyżej wskazanych zasadach, wyjść należy od przypomnienia, że przepisy Działu IV (art. 159 in) ustawy Prawo o szkolnictwie wyższym zawierają m.in. regulacje dotyczące organizacji studiów (Rozdz. 1) jak i praw i obowiązków studenckich (Rozdz. 2). Przepis art. 160 ust. 1 ustawy stanowi, że organizacja i tok studiów oraz związane z nimi prawa i obowiązki studenta określa regulamin studiów, a w ust. 2, że studia w uczelni są prowadzone według planów studiów i programów nauczania. Z kolei zawarty w Rozdziale 2, Działu IV, dotyczącym praw i obowiązków studentów przepis art. 189 ust. 1 stanowi, że student obowiązany jest postępować zgodnie z treścią ślubowania i regulaminem studiów. Do przykładowo wymienionych w ust. 2 obowiązków studenta ustawa zalicza m.in. uczestniczenie w zajęciach dydaktycznych i organizacyjnych zgodnie z regulaminem studiów (pkt 1), składanie egzaminów i odbywanie praktyk i spełnienie innych wymogów przewidzianych w planie studiów (pkt 2). Zawarte w przepisach art. 160 ust. 1 i art. 189 ust. 1 regulacje wskazują zatem, że podstawowym – poza ustawą – aktem określającym prawa i obowiązki studenta jest regulamin studiów uchwalony przez senat uczelni. Jest to zrozumiałe jeżeli się zważy, że art. 4 ust. 1 ustawy przydaje uczelni przymiot autonomiczności we wszystkich obszarach jej działania na zasadach określonych w ustawie. Sama zasada autonomii szkół wyższych jest zasadą konstytucyjną (art. 76 ust. 4 Konstytucji RP). Przypomnienie tych zasad jest o tyle istotne, że skarżąca w skardze kwestionuje znaczenie regulaminu studiów jako aktu określającego prawa i obowiązki studentów. Materialnoprawną podstawę skreślenia skarżącej ze studiów stanowi jednak nie przepis regulaminu studiów lecz – zdaniem Organów Uczelni – art. 190 ust. 2 pkt 1, w myśl którego kierownik podstawowej jednostki organizacyjnej może skreślić studenta z listy studentów w przypadku stwierdzenia braku postępów w nauce. Dalsze podstawy fakultatywnego skreślenia z listy studentów określają punkty 2 i 3 tego przepisu, zgodnie z którymi podstawę skreślenia stanowić mogą także: nieuzyskanie zaliczenia semestru lub roku studiów (art. 190 ust. 2 pkt 2), niewniesienie opłat związanych z odbywaniem studiów (art. 190 ust. 2 pkt 3). Obowiązujący od 1 października 2009 r. Regulamin studiów I stopnia, II stopnia oraz jednolitych studiów magisterskich uchwalony przez Senat Uniwersytetu 31 maja 2006 r. ze zmianami wprowadzonymi po raz ostatni uchwałą z dnia 25 marca 2009 r. Nr [...] powołany w podstawach decyzji, jednostką zaliczeniową realizacji programu studiów czyni (§ 1 ust. 2 lit. c w zw. z § 9 ust. 2) akademicki rok studiów. Przepis § 32 ust. 2 Regulaminu powtarza normatywną treść przepisu art. 190 ust. 2 ustawy, z tym że skreślenie studenta może nastąpić z powodu nieuzyskania zaliczenia roku (a nie semestru) w terminie o którym mowa w § 9 ust. 2 lub ust. 3 zd. 2. Ten ostatni przepis dotyczy sytuacji, gdy przed końcem roku akademickiego student wpisał się na kolejny rok, to termin do zaliczenia tego roku upływa z końcem kolejnego roku akademickiego. Równocześnie Regulamin studiów w § 32 ust. 5 dookreśla przewidzianą ust. 2 pkt 1 podstawę skreślenia z listy studentów w przypadku braku postępów w nauce stanowiąc, że brak postępów w nauce stwierdza się, gdy stopień realizacji programu studiów wyklucza możliwość zaliczenia roku studiów, chyba że studentowi przysługuje prawo do powtarzania roku studiów lub przedmiotu. Skarżąca nie kwestionowała ustalenia, że w toku studiów korzystała z możliwości powtórzenia drugiego roku studiów. Z przedstawionych akt sprawy wynika, że skarżąca będąc studentką IV roku Wydziału [...] – kierunek (wówczas) prawo zaoczne w roku akademickim 2008/2009 nie zdała egzaminu z przedmiotu Prawo [...] na III roku studiów (należącego do dwusemestralnych przedmiotów obowiązkowych), jako warunku wpisu na IV rok studiów, co zarazem uniemożliwiło zaliczenie IV roku studiów. Uwzględniając podanie skarżącej z 14.10.2009 r. Dziekan Wydziału [...], wyraził zgodę na nadzwyczajne powtarzanie IV roku studiów na podstawie § 13 ust. 3 Reg., w roku akademickim 2009/2010, z dalej zalegającym egzaminem z przedmiotu prawo [...]. Jak wynika z planu studiów i programu nauczania ustalonego uchwałą Rady Wydziału [...] z 23.06.2008 r., ze zmianami z 6.10.2008 r. (w aktach adm.) po zaliczeniu przedmiotu prawo [...] jako przedmiotu prawa materialnego, student jest zobowiązany do zaliczenia dwusemestralnego przedmiotu Postępowanie [...]. Skarżąca do końca roku akademickiego 2009/2010, tj. do dnia 30 września 2010 r. (§ 9 ust. 2 Regulaminu) nie uzyskała zaliczenia IV roku studiów powtarzanego w trybie nadzwyczajnym, gdyż zgodnie z § 13 ust. 1 student w toku studiów w zasadzie tylko raz może powtarzać rok studiów. Zgoda na powtarzanie IV roku w roku akademickim 2009/2010, oparta była na przewidującym odstępstwo od tej zasady postanowieniu § 13 ust. 3, w myśl którego w szczególnie uzasadnionych wypadkach kierownik podstawowej jednostki organizacyjnej może jeden raz w toku studiów wyrazić zgodę na ponowne powtarzanie tego samego lub innego roku studiów. Znajduje zatem oparcie w aktach skarżącej dokumentujących przebieg studiów ustalenie Organów Uczelni, że skarżącej już nie przysługuje prawo do dalszego powtarzania roku studiów lub przedmiotu. Za uzasadnione przedstawioną dokumentacją uznać należy także stanowisko Rektora w zaskarżonej decyzji, że stopień realizacji programu wykluczył możliwość zaliczenia IV roku studiów, w roku akademickim 2009/2010 w regulaminowym terminie do ich zaliczenia, tj. do 30 września 2010 r. (§ 6 ust. 1). Regulamin studiów w § 9 ust. 2 jednoznacznie stanowi, że student zobowiązany jest do zaliczenia roku najpóźniej do końca roku akademickiego, w którym uzyskał wpis. Regulamin studiów w § 12 ust. 7 stanowi, że na wniosek studenta, złożony w ciągu 7 dni od ustalonego lub zadeklarowanego terminu egzaminu, kierownik podstawowej jednostki organizacyjnej może uznać za usprawiedliwione nieprzystąpienie do tego egzaminu, wyznaczając – w porozumieniu z prowadzącym przedmiot – dodatkowy termin egzaminu nie później jednak niż do końca danego roku akademickiego, dotyczy to także egzaminu poprawkowego. Regulamin studiów wyklucza zatem bez wyjątków możliwość zdawania jakichkolwiek egzaminów po zakończeniu roku akademickiego, a tym samym możliwość zaliczania wyjątkowo nawet roku akademickiego studentom, na podstawie zdarzeń, które miały miejsce po zakończeniu danego roku akademickiego. Natomiast Regulamin studiów w Rozdziale VI przewiduje sytuacje, w których właśnie z uwagi na ważne okoliczności uniemożliwiające udział w zajęciach dydaktycznych i w sesji egzaminacyjnej, student może skorzystać z uprawnienia do stosownego urlopu. W tych okolicznościach, datowane na 25.10.2010 r. (z daty wpływu 29.10.2010) podanie skarżącej o "przywrócenie terminów sesyjnych z przedmiotów Prawo [...], oraz Postępowanie [...]", pomijając, że zostało wniesione w prawie 3 tygodnie od końca zwolnienia od zajęć (do 5.10.2010 r.) nie mogło odnieść żadnego skutku. Natomiast na tle okoliczności sprawy, ponieważ zaskarżona decyzja w I instancji wydana została dnia [...] 2010 r. a więc po zakończeniu roku akademickiego 2009/2010, właściwą podstawę materialno prawną decyzji winien stanowić przepis art. 190 ust. 2 pkt 2 ustawy, przewidujący skreślenie z listy studentów z powodu nieuzyskania zaliczenia semestru lub roku w określonym terminie. Przepis art. 190 ust. 2 pkt 1 ma zastosowanie do takich sytuacji, gdy skreślenie z listy studentów następuje jeszcze przed upływem danego okresu zaliczeniowego, ale już można stwierdzić, że brak postępów w nauce wyklucza możliwość zaliczenia roku studiów. Tej sytuacji dotyczą postanowienia § 32 ust. 5 Regulaminu studiów. Powyższe naruszenie prawa materialnego, w świetle przepisu art. 145 § 1 pkt 1 lit. a nie miało jednak charakteru naruszenia mającego wpływ na wynik sprawy, gdyż istniała materialnoprawna podstawa skreślenia skarżącej z listy studentów (art. 190 ust. 2 pkt 2). Uzasadniony zatem zarzut skargi, iż przepis art. 190 ust. 2 pkt 1 został zastosowany niewłaściwie nie ma doniosłości prawnej dla wyniku sprawy. Mając powyższe na uwadze orzeczono jak w sentencji na podstawie art. 153 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 z późn.zm.).