III SA/Kr 455/08

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Halina Jakubiec (spr.) Sędziowie NSA Grażyna Danielec WSA Ewa Rynczak Protokolant Monika Pilch po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 27 sierpnia 2008 r. sprawy ze skargi J. T. i J. T. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] nr [...] w przedmiocie zwrotu nienależnie pobranych świadczeń skargę oddala Burmistrz decyzją z dnia [...] znak [...] wydaną na podstawie art. 3 pkt 23 lit. c, pkt 24 lit. c, art. 5 ust. 4 i 4a, art. 20 ust. 1 i 2, 23 ust. 1, 24, 25 ust. 1, 30 ust. 1, 2, 8 i 9 ustawy z dnia 28 listopada 2003r. o świadczeniach rodzinnych – zwanej dalej ustawą- ( Dz. U. z 2006r., nr 139, poz. 992 ze zm.) w zw. z § 2 ust. 2 pkt 6, 17, i 18 rozporządzenia Ministra Polityki Społecznej z dnia 2 czerwca 2005r. w sprawie sposobu i trybu postępowania w sprawach o świadczenia rodzinne – zwanego dalej rozporządzeniem- (Dz. U. z 2005r., nr 105, poz. 881 ze zm.) uznał wypłacone J. T. od dnia 1.05.2006r. do 31.01.2007r. na mocy decyzji Burmistrza nr [...] z dnia [...] i [...] z dnia [...] świadczenia rodzinne za nienależnie pobrane. Nakazał jednocześnie zwrot kwoty 2284,00 zł wraz z kwotą ustawowych odsetek na rachunek gminy w terminie do 20 dni od dnia, w którym niniejsza decyzja stanie się ostateczna. W uzasadnieniu organ wskazał, iż na podstawie decyzji z dnia [...] znak [...] przyznano skarżącej świadczenie rodzinne na okres zasiłkowy 2005/2006 (miesięczny dochód na osobę wyniósł 128,22 zł) a na okres zasiłkowy 2006/2007 przyznano również tego rodzaju świadczenie na podstawie decyzji z dnia [...] znak [...] (miesięczny dochód na osobę w rodzinie wyniósł 44,10 zł). Skarżąca została pouczona o obowiązku niezwłocznego powiadomienia organu o wystąpieniu zmian w liczbie członków rodziny, o uzyskaniu dochodu lub o innych zmianach mających wpływ na prawo do świadczeń rodzinnych w okresie pobierania świadczenia w związku m.in. z wymogiem art. 5 ust. 4 a ustawy, który nakazuje w sytuacji uzyskania przez członka rodziny dochodu w okresie pobierania świadczenia ustalić prawo do zasiłku rodzinnego na podstawie dochodu rodziny powiększonego o uzyskany dochód. W dniu 5.09.2007r. organ uzyskał informację o rozpoczęciu pracy przez męża skarżącej w czasie trwania okresów zasiłkowych 2005/2006 i 2006/2007 i wobec niezgłoszeniu tego faktu - organ wszczął postępowanie mające na celu ponowne ustalenie prawa do świadczeń rodzinnych we wskazanych okresach zasiłkowych. Dochód, który mąż skarżącej otrzymał w ramach umowy o pracę należało traktować jako dochód uzyskany, w rozumieniu § 18 rozporządzenia w sprawie sposobu i trybu postępowania w sprawach o świadczenia rodzinne i jego miesięczną kwotę dodać do dochodu rodziny uzyskiwanego w roku, który stanowił podstawę do ustalania prawa do zasiłku. Z powyższych obliczeń wynikło, że w roku 2004 miesięczny dochód rodziny w przeliczeniu na osobę wyniósł 1061 zł a w roku 2005 976,88 zł, co oznaczało, że w okresie od 1.05.2006r. do 31.08.2006r. i w okresie od 1.09.2006r. do 31.01.2007r. pobrane przez skarżącą świadczenia należało uznać za nienależnie pobrane, gdyż kwoty te przekroczyły kryterium dochodowe uprawniające do pobierania świadczeń rodzinnych. Kryterium dochodowe wynosiło dla osoby w rodzinie 504 zł miesięcznie. Następnie, organ, odnosząc się do ustania zatrudnienia męża skarżącej, co w rozumieniu art. 3 pkt 23 lit. c ustawy o świadczeniach rodzinnych spowodowało utratę dochodu z dniem 3.01.2007r. - wykazał, że zgodnie z obliczeniami wynikającymi z art. 5 ust. 4 ustawy o świadczeniach rodzinnych w zw. z § 17 w/w rozporządzenia od dnia 1.02.2007r. do 31.07.2007r. świadczenia znów przysługiwały skarżącej, gdyż dochód miesięczny w roku 2005 wyniósł na osobę 44,10 zł, tak samo w okresie od 1.08.2007r. do 31.08.2007r. pomimo podjęcia zatrudnienia przez męża skarżącej, gdyż dochód, który osiągnął w wysokości 1683,01 zł za lipiec 2007r. nie spowodował w konsekwencji przekroczenia progu dochodowego. Odsetki od kwoty głównej naliczono od 1-go dnia miesiąca następującego po miesiącu, w którym osoba utraciła uprawnienie do świadczeń rodzinnych. W odwołaniu od powyższej decyzji J. T. podniosła – odnosząc się do okresu, w którym zgodnie z decyzją pobrano nienależnie zasiłek od 1.05.2006r. do 31.12.2006r. – że zgodnie z celem (duchem) ustawy o świadczeniach rodzinnych i rozporządzenia Ministra Polityki Społecznej z dnia 2.06.2005r. w celu ustalania prawa do zasiłku rodzinnego winien być brany tylko i wyłącznie dochód wynikający z zaświadczeń z Urzędu Skarbowego, który poświadczył, że w konsekwencji, w przeliczeniu kwoty dochodu na osobę w rodzinie w roku 2004 wyniósł 128,22 zł, w roku 2005 44,10 zł a w roku 2006 - 363,80 zł. Co do okresu od 1 do 31.01.2007r. skarżąca wskazała, że dochód na osobę w rodzinie wyniósł 316,51 zł (po podzieleniu kwot zasiłku chorobowego męża). Zakwestionowana została również okoliczność dwukrotnego zaliczenia przez organ kwoty dochodu osiągniętego przez męża w kwietniu 2006r. w wysokości 4663,90 zł do kwoty miesięcznego dochodu rodziny za rok 2004 i za rok 2005. Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z dnia [...] znak [...] utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję, zaznaczając, że o obowiązku wynikającym z art. 25 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych J. T. była każdorazowo pouczana, o czym świadczy jej własnoręczny podpis pod oświadczeniami dotyczącymi ustalenia prawa do zasiłku rodzinnego z dnia 26.07.2005r. i 26.07.2006r. Natomiast, jak wynika z akt, o fakcie podjęcia przez jej męża zatrudnienia z dniem 15.03.2006r. poinformowała organ I inst. dopiero 5.09.2007r. Zdaniem organu odwoławczego Burmistrz prawidłowo przy uwzględnieniu faktu utraty i uzyskania dochodu wyliczył kwotę świadczeń nienależnie pobranych oraz wskazał precyzyjnie początkowy termin, od którego naliczana będzie kwota odsetek od kwoty świadczeń nienależnie pobranych jak też datę, w którym kwota świadczenia nienależnie pobranego winna zostać zwrócona, w związku z czym należy uznać ja za prawidłową. W skardze na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego J. i J. T. podnieśli, że praca jaką podjął w 2007r. mąż skarżącej wykonywana była na podstawie umowy o pracę na czas określony, stąd skarżąca uznała, że nie podlega zgłoszeniu do organu. Nadto wyjaśnili, że wyższe niż przeciętne pobory uzyskane w przeciągu jedynie trzech miesięcy w 2007r. wynikły z faktu, że J. T. uległ wypadkowi w pracy zaś pobory stanowiły częściowo świadczenia w związku z tym faktem. Właściwy dochód z tego okresu to kwota 363,80 zł. Ogólnie podnieśli, że od roku 2004 dochód na osobę w rodzinie skarżącej nigdy nie przekroczył kwoty 504 zł. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje: Wojewódzki Sąd Administracyjny zgodnie z art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – ppsa (Dz. U. nr 153, poz. 1270) sprawuje kontrolę działalności administracji publicznej a stosownie do przepisu art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269) kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Jednocześnie w oparciu o art. 134 § 1 ustawy wskazanej jako pierwsza Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami oraz powołaną podstawą prawną. W ramach tak określonej kognicji Sąd bada czy przy wydaniu zaskarżonego aktu administracyjnego nie naruszono przepisów prawa materialnego i przepisów postępowania. Wobec powyższego, w ocenie Sądu skarga J. i J. T. nie może być uwzględniona. Istotą świadczeń rodzinnych jest wynikająca z ustawy o świadczeniach rodzinnych oraz z rozporządzenia w sprawie sposobu i trybu postępowania w sprawach o świadczenia rodzinne zasada, że świadczenia przyznawane są na czas przyszły w stosunku do wniosku tj. na okres zasiłkowy – trwający od 1 września do 31 sierpnia (z tą modyfikacją, iż ścisły termin początkowy zależny jest od dnia złożenia wniosku wraz z dokumentacją). W związku z ustanowionym kryterium dochodowym, podstawę do obliczeń kwoty dochodu przypadającej na osobę w rodzinie wnioskującego stanowi dochód z roku poprzedzającego okres zasiłkowy powiększony ewentualnie o miesięczną kwotę dochodu uzyskanego po roku, z którego dochody stanowią podstawę do ustalenia prawa do świadczeń rodzinnych (art. 5, 24 ustawy, § 18 ust. 1 rozporządzenia). Kwota tego dochodu ma znaczenie dla ustalenia w ogóle prawa do świadczenia rodzinnego, z tym zastrzeżeniem, że ustawa przewidziała instrumenty prawne umożliwiające weryfikację prawa do zasiłku, określając w art. 25 ust. 1 ustawy jej podstawy poprzez stwierdzenie, że w przypadku wystąpienia zmian w liczbie członków rodziny, uzyskania dochodu lub innych zmian mających wpływ na prawo do świadczeń rodzinnych osoba, o której mowa w art. 23 ust. 1, jest obowiązana do niezwłocznego powiadomienia o tym organu wypłacającego świadczenia rodzinne. Dodatkowo podkreśla obowiązek ten ust. 3 ustawy: osoby otrzymujące świadczenia rodzinne, instytucje publiczne i organizacje pozarządowe są obowiązane do udzielania, na żądanie organu właściwego, wyjaśnień oraz informacji co do okoliczności mających wpływ na prawo doświadczeń rodzinnych. Ponowne przeliczenie dochodu w sytuacji wyżej wskazanej następuje zgodnie z § 18 rozporządzenia, przy podkreśleniu ust. 3 paragrafu stanowiącego, że w przypadku gdy dochód rodziny powiększony o uzyskany dochód powoduje utratę prawa do świadczeń rodzinnych, świadczenia nie przysługują od miesiąca następującego po pierwszym pełnym miesiącu od uzyskania dochodu. O znaczeniu obowiązku poinformowania organu o wymienionych wyżej zmianach świadczy regulacja art. 30 ust. 1 ustawy stanowiąca, że: osoba, która pobrała nienależnie świadczenia rodzinne, jest obowiązana do ich zwrotu, przy czym ust. 2 pkt 1 wyjaśnia, że pobrane nienależnie świadczenia to m.in. świadczenia rodzinne wypłacone mimo zaistnienia okoliczności powodujących ustanie lub zawieszenie prawa do świadczeń rodzinnych albo wstrzymanie wypłaty świadczeń rodzinnych w całości lub w części, jeżeli osoba pobierająca te świadczenia była pouczona o braku prawa do ich pobierania. W ocenie Sądu orzekające w sprawie organy zasadnie uznały wypłacone J. T. od dnia 1.05.2006r. do 31.01.2007r. świadczenia rodzinne za nienależnie pobrane, nakazując jej jednocześnie zwrot kwoty 2284,00 zł. Stan faktyczny sprawy odpowiada bowiem powołanym wyżej przepisom. Na podstawie wniosku skarżącej z dnia 17.08.2005r. oraz załączonych zaświadczeń z Urzędu Skarbowego o dochodach J. i J. T. z roku 2004r. zostało przyznane skarżącej decyzją z dnia [...] znak [...] prawo do świadczeń rodzinnych na okres zasiłkowy 2005/2006 po ustaleniu, że ogółem w roku 2004 rodzina uzyskała dochód 7693,32 zł, czyli po przeliczeniu na osobę w rodzinie miesięcznie dochód ten wyniósł 128,22 zł (nie przekroczył progu dochodowego wynoszącego 504 zł). Prawo do świadczeń rodzinnych przyznano również skarżącej decyzją z dnia [...] znak [...] na okres zasiłkowy 2006/2007, po ustaleniu, że dochód rodziny w roku 2005 wyniósł 2646,20 zł (w przeliczeniu miesięcznym na osobę w rodzinie kwotę 44,10 zł – nie przekraczając kryterium dochodowe). W związku z ubieganiem się o świadczenia skarżąca dwukrotnie własnoręcznym podpisem złożonym w dniach 26.07.2005r. i 26.07.2006r. potwierdziła okoliczność zapoznania ją z prawami i obowiązkami m.in. w zakresie przekazania informacji mających wpływ na prawo do zasiłku rodzinnego. Tymczasem, zgodnie z prawidłowymi ustaleniami organów, zarówno w okresie zasiłkowym 2005/2006 jak i 2006/2007 skarżąca pobierała w sposób ciągły zasiłek, pomimo, że zaistniały okoliczności, o których mowa w 25 ust. 1 ustawy, przez nią nie zgłoszone. Organ I inst. powziął wiadomość o podjęciu przez męża skarżącej pracy z dniem 15.03.2006r. (oraz o uzyskaniu przez niego wynagrodzenia) dopiero w dniu 5.09.2007r., czego skutkiem było wszczęcie postępowania mającego na celu sprawdzenie czy fakt ten miał wpływ na prawo do świadczeń rodzinnych w okresach zasiłkowych 2005/2006 i 2006/2007. W związku z zarzutem J. T. o nieprawidłowym ponownym przeliczeniu dochodu przypadającym na osobę w jej rodzinie w latach 2004 – 2006, należy podkreślić raz jeszcze regulację § 18 rozporządzenia, nakazującego w przypadku uzyskania przez członka rodziny dochodu po roku, z którego dochody stanowią podstawę do ustalenia prawa do świadczeń rodzinnych, do dochodu rodziny dodać miesięczną kwotę dochodu uzyskanego przez członka rodziny, o ile dochód ten osoba otrzymuje w dniu ustalania prawa do świadczeń rodzinnych. Nie ma znaczenia na gruncie aktów prawnych mających w sprawie zastosowanie okoliczność, że faktycznie kwota wynagrodzenia uzyskana w roku 2006 przez J. T., po podzieleniu jej przez liczbę osób w rodzinie daje w rozliczeniu miesięcznym w stosunku rocznym kwotę nie przekraczającą progu dochodowego decydującego o przyznaniu prawa do świadczeń rodzinnych ( kwotę 363,80 zł). W celu weryfikacji prawa do świadczeń w danym okresie zasiłkowym dokonuje się operacji matematycznej ściśle wskazanej w ustawie i rozporządzeniu. Pod uwagę należy wziąć jedynie wynagrodzenie uzyskane za pierwszy pełny przepracowany miesiąc roku następującego po roku, z którego dochody stanowią podstawę do ustalenia prawa do świadczeń rodzinnych i kwotę tego wynagrodzenia dodać do miesięcznego dochodu z roku poprzedzającego okres zasiłkowy. Organ prawidłowo wskazał, że do kwoty 641,11 zł (miesięczny dochód na osobę w rodzinie skarżącej z roku 2004) dodaje się kwotę 4663,90 zł (kwota wynagrodzenia męża skarżącej z kwietnia 2006r.), uzyskując sumę 5305,01 zł. Dzieli się tę kwotę na liczbę osób w rodzinie, w przypadku skarżących na pięć, co daje kwotę 1061,00 zł. Kwota ta przekroczyła próg dochodowy uprawniający do świadczenia rodzinnego, stąd słusznie organy orzekły, że od miesiąca 1.05.2006r. do 31.08.2006r. pobrane przez J. T. świadczenie, w kontekście niezgłoszenia faktu uzyskania dochodu w roku 2006, jest świadczeniem nienależnie pobranym. Początek terminu ustalony został zgodnie z ust. 3 § 18 brzmiącym: w przypadku gdy dochód rodziny powiększony o uzyskany dochód powoduje utratę prawa do świadczeń rodzinnych, świadczenia nie przysługują od miesiąca następującego po pierwszym pełnym miesiącu od uzyskania dochodu. Nastepnie, rozpatrując kwestię zasadności pobierania świadczeń w okresie zasiłkowym 2006/2007 należy wskazać, że w dniu złożenia wniosku o świadczenia 26.07.2006r. skarżąca nie zgłosiła faktu pozostawania męża w tym czasie w stosunku pracy i pobierania wynagrodzenia – co należało uczynić celem doliczenia stosownej kwoty do dochodów za rok 2005. Dokonując więc obliczeń matematycznych – do miesięcznego dochodu na osobę w rodzinie z roku 2005 (220,52 zł) dodać należy kwotę 4663,90 zł (kwota wynagrodzenia za miesiąc kwiecień 2006r.), otrzymuje się kwotę 4884,42 zł, dzieląc na liczbę osób w rodzinie czyli pięć, otrzymuje się kwotę 976,88 zł. Kwota ta również przekroczyła kryterium dochodowe uprawniające do pobierania świadczeń rodzinnych, stąd również zasadnie organ I inst. uznał, że świadczenia pobierane w okresie od 1.09.2006r. do 31.01.2007r. należało uznać za nienależnie pobrane. Odnośnie zarzutu skarżącej jakoby kwota dochodu męża osiągnięta w miesiącu kwietniu 2006r. była błędnie doliczona zarówno do okresu zasiłkowego 2005/2006 jak i do okresu 2006/2007 – należy wyjaśnić, że zaliczenie tej kwoty do dochodu osiąganego w roku 2004 i w 2005 wynikło z faktu, iż J. T. był zatrudniony w Przedsiębiorstwie Handlowo – Produkcyjnym A Sp. z o.o. na przełomie dwóch okresów zasiłkowych, bo do 2.01.2007r. Za prawidłowe należy także uznać ustalenia organów w zakresie kwot dochodu przypadających na członka rodziny skarżącej od 1.02.2007r. do 31.08.2007r. w warunkach dochodu utraconego (w związku z zaprzestaniem zatrudnienia skarżącego w dniu 3.01.2007r.) i ponownego zatrudnienia w Przedsiębiorstwie Robót Budowlanych B od dnia 3.06.2007r. i uzyskania wynagrodzenia miesięcznie w kwocie netto 1,683,01 zł. Kwoty miesięcznego dochodu, przypadające na członka rodziny, kolejno: 44,10 zł oraz 380,71 zł nie przekroczyły progu dochodowego uprawniającego do pobierania świadczeń rodzinnych, stąd słusznie uznano, że w okresie od 1.02.2007r. do 31.08.2007r. pobrane przez J. T. świadczenia są świadczeniami należnymi. Należy ponadto zaznaczyć, że ustawa o świadczeniach rodzinnych jak i rozporządzenie w sprawie sposobu i trybu postępowania w sprawach o świadczenia rodzinne nie przewidują uznaniowości w kwestii decyzji w przedmiocie świadczeń rodzinnych. W sytuacji jasno określonych zdarzeń prawnych, przykładowo takich jak na gruncie sprawy - uzyskania informacji o uzyskaniu przez członka rodziny dochodu w okresie pobierania świadczenia, organy administracyjne zobowiązane są zweryfikować pierwotnie wydaną decyzję w przedmiocie świadczeń rodzinnych pod kątem prawa do posiadania tych świadczeń a w kontekście braku tych informacji ze strony osoby uprawnionej do pobierania świadczeń, wbrew obowiązkowi prawnemu, organ ma obowiązek zastosować art. 30 ustawy. Wobec powyższego, uznając, że zaskarżona decyzja jak i poprzedzająca ją decyzja Burmistrza są poprawne pod względem merytorycznym oraz nie zawierają uchybień natury formalnej – Sąd na podstawie art. 151 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi skargę oddalił.