III SA/Kr 460/25

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Maria Zawadzka (spr.) Sędziowie WSA Bogusław Wolas Asesor WSA Magdalena Gawlikowska Protokolant starszy referent Dominika Duda-Malik po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 4 grudnia 2025 r. spraw ze skarg Z. Ś. na decyzje Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Krakowie z dnia 31 stycznia 2025 r. nr SKO.PS/4110/730/2024, nr SKO.PS/4110/731/2024, nr SKO.PS/4110/732/2024 w przedmiocie odmowy przyznania zasiłku celowego I. oddala skargi; II. przyznaje od Skarbu Państwa – Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie na rzecz adwokata F. C. tytułem zwrotu kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu kwotę 1440 zł (tysiąc czterysta czterdzieści złotych) podwyższoną o podatek od towarów i usług przewidziany dla tego rodzaju czynności. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Krakowie decyzjami z dnia 31 stycznia 2025 r. utrzymało w mocy decyzje Prezydenta Miasta Krakowa z dnia 10 grudnia 2024 r. - nr [...] odmawiającą przyznania skarżącej pomocy w formie specjalnego zasiłku celowego na zakup i montaż wodomierzy oraz remont ścian w związku z założeniem wodomierzy (decyzja nr SKO.PS/4110/730/2024); - nr [...] odmawiającą przyznania skarżącej pomocy w formie specjalnego zasiłku celowego na zakup laptopa (decyzja nr SKO.PS/4110/731/2024); - nr [...] odmawiającą przyznania skarżącej pomocy w formie specjalnego zasiłku celowego na zakup telewizora (decyzja nr SKO.PS/4110/732/2024). Powyższe decyzje zapadły w następującym stanie faktycznym i prawnym. W dniu 20 listopada 2024 r. skarżąca złożyła wniosek o pomoc finansową w formie zasiłku celowego na zakup i montaż wodomierzy oraz remont ścian w związku z założeniem wodomierzy, na zakup laptopa oraz na zakup telewizora. W wyniku przeprowadzonego postępowania Prezydent Miasta Krakowa wydał ww. decyzje z dnia 10 grudnia 2024 r. W uzasadnieniach organ wskazał, że na podstawie wywiadu środowiskowego przeprowadzonego w dniu 20 listopada 2024 r. oraz zebranej dokumentacji ustalono, że skarżąca prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe. Dochód w miesiącu październiku 2024 r. stanowiła emerytura wraz z dodatkiem pielęgnacyjnym w wysokości 1950,74 złote. Ponadto dysponuje ona kwotą 500 złotych z tytułu dodatku uzupełniającego co łącznie stanowi kwotę 2450,74 zł. W toku postępowania ustalono też, że skarżąca we własnym zakresie opłaca na bieżąco rachunki za Internet i jak oświadczyła, że opłata ta wynosi 50,25 zł. Organ po przeanalizowaniu sytuacji finansowej i życiowej skarżącej odmówił jej przyznania specjalnego zasiłku celowego, powołując się na przepisy określające role i zadania pomocy społecznej oraz wskazując na brak dostatecznych środków finansowych. W odwołaniach skarżąca wniosła o uchylenie decyzji w całości i przyznanie jej pomocy w formie zasiłku specjalnego celowego. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Krakowie, po rozpatrzeniu odwołań oraz zapoznaniu się z materiałem dowodowym zgromadzonym w aktach sprawy decyzjami z dnia 31 stycznia 2025 r. utrzymało w mocy decyzje organu I instancji. W uzasadnieniach SKO wskazało, że organ przeprowadził wywiad środowiskowy i zebrał informacje na temat dochodów skarżącej. Uwzględniono dochód skarżącej z października 2024 r., który wyniósł 1950,74 zł oraz ustalono że prowadzi ona jednoosobowe gospodarstwo domowe. Ustalono również, że do jej dyspozycji znajduje się świadczenie w kwocie 500 złotych. Skarżąca przekracza zgodnie z przepisami ustalone kryterium dochodowe dla osoby prowadzącej jednoosobowe gospodarstwo domowe. Specjalny zasiłek celowy może być przyznany gdy kryterium dochodowe jest przekroczone. Musi zaistnieć jednak przesłanka szczególnie uzasadnionego przypadku. W tej sprawie Kolegium podzieliło stanowisko organu I instancji, że z taką sytuacją nie mamy do czynienia. Po przeanalizowaniu sytuacji skarżącej ustalono bowiem, że skarżąca uregulowała w miesiącu październiku opłatę za czynsz kwocie 752,79 zł, prąd w kwocie 86,24 zł, rachunek za Internet w kwocie 50,25 zł, i telefon w kwocie 20 zł. Po odliczeniu tych wydatków do dyspozycji pozostaje jej kwota 1041,44 zł oraz nie wliczane do dochodu, ale pozostające w jej dyspozycji comiesięczne świadczenie w kwocie 500 złotych. Równocześnie nie ustalono żadnych okoliczności specjalnych i szczególnych uzasadniających przyznanie tej formy pomocy. SKO podkreśliło, że w przedmiotowej sprawie nie znaleziono podstaw do przyznania tego świadczenie między innym dlatego, że nie została spełniona przesłanka określona w art. 41 u.p.s., polegająca wystąpieniu szczególnie uzasadnionego przypadku. Podsumowując Kolegium stwierdziło, że organ I instancji prawidłowo przeprowadził postępowanie, a zaskarżone decyzje są zgodne z obowiązującymi przepisami prawa, w związku z czym należało je utrzymać w mocy. Kolegium podzieliło stanowisko organu I instancji odmawiające przyznania skarżącej specjalnego zasiłku celowego, nie jest to bowiem potrzeba, która jest niezbędna do zaspokojenia najważniejszych potrzeb bytowych rodziny. Ponadto jest to kwota którą skarżąca, w ocenie Kolegium jest w stanie pokryć samodzielnie z własnych dochodów, które jak ustalił organ I instancji przekraczają ustawowo określone kryteria. Nie bez znaczenia pozostaje też fakt, że organ pomocy społecznej dysponuje ograniczoną ilością środków i musi je racjonalnie rozdzielić pomiędzy wiele osób potrzebujących pomocy. Nie zgadzając się z ww. rozstrzygnięciami skarżąca wniosła skargi do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie. W odpowiedzi na skargi organ wniósł o ich oddalenie, podtrzymując dotychczasowe stanowisko w sprawie. Na rozprawie w dniu 4 grudnia 2025 r. Sąd postanowił połączyć niniejszą sprawę ze sprawą o sygn. akt III SA/Kr 461/25, III SA/Kr 462/25 do wspólnego rozpoznania i rozstrzygnięcia i prowadzić dalej pod sygn. akt III SA/Kr 460/25 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje: Podstawowa zasada polskiego sądownictwa administracyjnego została określona w art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. z 2024 r., poz. 1267), zgodnie z którym sądy administracyjne sprawują, m.in. wymiar sprawiedliwości przez kontrolę legalności działalności administracji publicznej. Zasada, że sądy administracyjne dokonują kontroli działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie, została również wyrażona w art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2024 r., poz. 935 ze zm.) dalej - p.p.s.a. Zgodnie z art. 134 § 1 p.p.s.a. Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Niezwiązanie zarzutami i wnioskami skargi oznacza, że sąd administracyjny bada w pełnym zakresie zgodność z prawem zaskarżonego aktu organu administracji publicznej. W świetle art. 134 § 1 p.p.s.a. Sąd nie ma jednak obowiązku badania tych zarzutów i wniosków, które nie mają znaczenia dla oceny legalności zaskarżonego aktu (tak NSA w wyroku z dnia 11 października 2005 r., sygn. akt: FSK 2326/04). Wady skutkujące koniecznością uchylenia aktu, stwierdzenia jego nieważności bądź wydania z naruszeniem prawa, przewidziane są w art. 145 § 1 p.p.s.a. Zgodnie z art. 145 § 1 pkt 1 p.p.s.a. Sąd, uwzględniając skargę na decyzję lub postanowienie, uchyla ten akt w całości albo w części, jeżeli stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy. W przypadku nieuwzględnienia skargi sąd ją oddala - art. 151 p.p.s.a. Dokonując kontroli legalności zaskarżonych decyzji w granicach kompetencji przysługujących sądowi administracyjnemu, na podstawie ww. ustaw, Sąd uznał, że skargi nie zasługują na uwzględnienie. Przedmiotem kontroli Sądu były decyzje Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Krakowie z dnia 31 stycznia 2025 r. utrzymujące w mocy decyzje Prezydenta Miasta Krakowa z dnia 10 grudnia 2024 r. odmawiające przyznania skarżącej przyznania pomocy w formie specjalnego zasiłku celowego. Materialnoprawną podstawę wydania ww. decyzji stanowiły przepisy ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz.U. z 2024 r., poz. 1283 ze zm.) - dalej w skrócie u.p.s. Zasady ogólne tej pomocy zostały zawarte w art. 2 ust. 1 i art. 3 ust. 1 u.p.s., zgodnie z którymi świadczenia z pomocy społecznej mają na celu umożliwienie przezwyciężania trudnych sytuacji życiowych, których osoby ubiegające się nie są w stanie pokonać, wykorzystując własne uprawnienia, zasoby i możliwości oraz zaspokajanie niezbędnych potrzeb i umożliwienie im życia w warunkach odpowiadających godności człowieka. Na wstępie należy wskazać, że zasadą jest przyznawanie świadczeń z zakresu pomocy społecznej osobom, które nie przekraczają kryterium dochodowego, w wyjątkowych przypadkach, ustawa o pomocy społecznej, przewiduje możliwość przyznania świadczeń osobom, które przekraczają kryterium dochodowe. Zgodnie z art. 41 u.p.s. w szczególnie uzasadnionych przypadkach osobie albo rodzinie o dochodach przekraczających kryterium dochodowe może być przyznany: 1) specjalny zasiłek celowy w wysokości nieprzekraczającej odpowiednio kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej lub rodziny, który nie podlega zwrotowi; 2) zasiłek okresowy, zasiłek celowy lub pomoc rzeczowa, pod warunkiem zwrotu części lub całości kwoty zasiłku lub wydatków na pomoc rzeczową. Zaznaczyć należy, że kryterium dochodowe dla osoby samotnie gospodarującej od 1 stycznia 2025 r. wynosi 1010 zł (art. 8 ust. 1 pkt 1 u.p.s.). Wykładnia ww. art. 41 u.p.s. prowadzi do wniosku, że przyznanie specjalnego zasiłku celowego wymaga stwierdzenia, że zachodzi szczególny przypadek uzasadniający przyznanie zasiłku osobie samotnie gospodarującej, której dochody przekraczają wysokość określonego w ustawie kryterium dochodowego. W orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego wskazuje się, że przesłanka "szczególnie uzasadnionego przypadku" występuje wówczas, gdy sytuacja życiowa osoby ubiegającej się o świadczenie pomocy społecznej ponad wszelką wątpliwość, bez konieczności wnikliwych zabiegów interpretacyjnych istniejącego stanu rzeczy, pozwala stwierdzić, że jest nadzwyczaj drastyczna, dotkliwa w skutkach i głęboko ingerująca w plany życiowe, a wynika ze zdarzeń nienależących do zdarzeń codziennych ani nawet do zdarzeń nadzwyczajnych (wyrok NSA z 30 października 2020 r. I OSK 1242/20). Musi być to przypadek na tyle charakterystyczny i odbiegający od sytuacji innych osób znajdujących się w trudnym położeniu, że uzasadnia przyznanie pomocy z uwagi na nadzwyczajność zdarzenia, które wystąpiło i jest na tyle dotkliwe w skutkach, że dana osoba sobie z nim nie poradzi, nawet przy uwzględnieniu możliwości ludzkiej zapobiegliwości (zob. wyrok NSA z 7 sierpnia 2019 r., sygn. akt I OSK 4406/18). Podzielić więc należy pogląd, że specjalny zasiłek celowy powinien być traktowany jako wyjątkowa, szczególna pomoc doraźna na konkretny cel bytowy, w sytuacji, gdy uzyskiwany dochód przekracza ustawowe kryterium dochodowe, a nie jest możliwe uzyskanie potrzebnych środków w ramach własnych działań strony i zwyczajnych świadczeń z pomocy społecznej. Przyznanie tego rodzaju zasiłku powinno uwzględniać okoliczności konkretnej sprawy (w tym indywidualną sytuację strony i ogólną sytuację pozostałych potrzebujących) oraz cele i zadania pomocy społecznej (art. 2 pkt 1 i art. 3 pkt 1 u.p.s.). Odstępstwo od konieczności spełnienia kryterium dochodowego powoduje, że przyznanie pomocy takim osobom, w sytuacji ograniczonych środków finansowych i dużej liczby uprawnionych oraz osób oczekujących na wsparcie, wymaga wyjątkowych okoliczności. Stosowanie art. 41 u.p.s. nie może stanowić obejścia art. 38 i 39 u.p.s. Nie można go zatem sprowadzić do prostej alternatywy wobec regulacji wymagających spełnienia kryterium dochodowego, a tym samym przyznawania na jego podstawie zasiłku celowego tym, którzy te kryteria przekroczyli (por Sierpowska Iwona, Pomoc społeczna. Komentarz, wyd. VI, Opublikowano: WKP 2023). W orzecznictwie sądów administracyjnych, za szczególne przypadki uzasadniające przyznanie specjalnego zasiłku celowego, nie zostały uznane: spłata zadłużenia, opłacenie rachunku za gaz, brak środków na bieżące wydatki (por. Wyrok WSA w Warszawie z 13 stycznia 2012 r., I SA/Wa 1461/11; wyrok WSA w Poznaniu z 13 września 2011 r., II SA/Po 433/11). Podkreślić należy, że przyznanie specjalnego zasiłku celowego oparte jest na uznaniu administracyjnym, o czym świadczy użyte w art. 41 u.p.s. sformułowanie "może być przyznany". Organ administracji, mając na względzie zasady udzielania pomocy społecznej, ma zatem swobodę w podjęciu decyzji co do przyznania takiej pomocy i jej wysokości. Organ pomocy społecznej zobligowany jest jednak przy ocenie zasadności oraz określeniu wysokości przyznanego specjalnego zasiłku celowego, wziąć pod uwagę wielkość przyznanych z budżetu państwa środków finansowych oraz liczbę osób uprawnionych do korzystania z pomocy społecznej, w tym przede wszystkim osoby, których dochód jest niższy niż ustawowe kryterium dochodowe (tak wyrok NSA z 14 października 2021 r., I OSK 518/21). Ze względu na fakt, że decyzja wydawana na podstawie art. 41 u.p.s. jest decyzją uznaniową, kontrola jej legalności dokonywana jest przez Sąd w ograniczonym zakresie. Polega ona na zbadaniu, czy przed podjęciem decyzji organ dysponował niezbędnym materiałem dowodowym uzasadniającym rozstrzygnięcie sprawy i czy dokonał wszechstronnej oceny okoliczności faktycznych istotnych dla takiego rozstrzygnięcia (por. wyrok NSA z 27 października 2020 r., I OSK 1011/20). Kontrolując legalność aktu, Sąd ocenia, czy w sprawie zachodziły warunki materialnoprawne uzasadniające skorzystanie przez organ administracji z przysługujących mu uprawnień oraz czy wydanie decyzji zostało poprzedzone prawidłowo przeprowadzonym postępowaniem, z zachowaniem przepisów procedury administracyjnej (tak: wyrok Naczelnego Sadu Administracyjnego z dnia 22 czerwca 2016 r., sygn. akt I OSK 2429/14). W okolicznościach przedmiotowej sprawy, organy prawidłowo uznały, że skarżąca uzyskuje dochód przekraczający ww. kryterium dochodowe dla osoby samotnie gospodarującej. Jak bowiem wynika z poczynionych ustaleń organów, skarżąca w październiku 2024 r. (a więc w miesiącu poprzedzającym złożenie wniosku – art. 8 ust. 3 u.p.s.) uzyskała dochód w wysokości 1950,74 zł i stanowiła go emerytura wraz z dodatkiem pielęgnacyjnym. W związku z powyższym, organy zasadnie dokonały oceny możliwości przyznania skarżącej wnioskowanego świadczenia na podstawie art. 41 pkt 1 u.p.s. słusznie wskazując przy tym, że w sprawie nie zaistniała przesłanka szczególnie uzasadnionego przypadku w rozumieniu ww. przepisu. Z akt sprawy bezsprzecznie wynika bowiem, że skarżąca prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe, posiada stałe źródło dochodu, otrzymuje dodatkowo świadczenie uzupełniające oraz na bieżąca opłaca rachunki, w tym Internet. Z akt nie wynikają natomiast żadne szczególne przypadki uzasadniające przyznanie specjalnego zasiłku celowego. Nadto zauważyć należy, że wnioskowane przez skarżącą potrzeby dotyczące zakupu i montażu wodomierzy, remontu ścian w związku z założeniem wodomierzy, zakupu laptopa, czy też telewizora nie mają charakteru nadzwyczajnego. Biorąc pod uwagę dochody skarżącej, oraz pozostającą do jej dyspozycji dodatkową kwotę 500 zł z tytułu dodatku uzupełniającego, uznać należy, że ma ona możliwość samodzielnego, stopniowego wygospodarowania środków na pokrycie wskazywanych potrzeb. Sąd podkreśla, że osoba wnioskująca o świadczenie z pomocy społecznej zobowiązana jest przede wszystkim wykorzystywać własne środki, możliwości do przezwyciężania sytuacji w której się znalazła. Pomoc społeczna ma za zadanie jedynie wspierać osoby w wysiłkach zmierzających do poprawy trudnej sytuacji, a nie je wyręczać. Mając zatem na uwadze, że sytuacja skarżącej jest stabilna z uwagi na posiadanie stałego dochodu przekraczającego kryterium dochodowe osoby samotnie gospodarującej, a jednocześnie w sprawie brak jest okoliczności szczególnych uzasadniających przyznanie takiej pomocy, zasadnie odmówiono jej przyznania wnioskowanego zasiłku. W konsekwencji Sąd stwierdza, że w rozpoznanej sprawie organy prawidłowo oceniły sytuację życiową i finansową skarżącej, trafnie przyjmując, że w niniejszej sprawie zasiłek celowy specjalny nie może być przyznany. Nie naruszyły przy tym granic uznania administracyjnego. Należy zaznaczyć, że organy pomocy społecznej są upoważnione do limitowania rozmiaru przyznawanych świadczeń z uwagi na ograniczone środki finansowe i stale rosnącą liczbę osób wymagających wsparcia. Wobec tego nie wszystkie potrzeby i nie w każdym zakresie i nie zawsze mogą być zrealizowane przez organy pomocowe. Z kolei, ciągle wzrastająca liczba osób oczekujących wsparcia finansowego powoduje konieczność bardzo racjonalnego gospodarowania przyznanymi na ten cel środkami przez organy pomocy społecznej w celu zapewnienia koniecznej pomocy wszystkim tym, którym jest ona niezbędna. W ocenie Sądu, całokształt okoliczności niniejszej sprawy przemawiał zatem za prawidłowością podjętych przez organy rozstrzygnięć. Organy nie naruszyły przepisów u.p.s., jak również przepisów postępowania. Biorąc powyższe pod uwagę, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie na podstawie art. 151 p.p.s.a. orzekł jak w pkt I sentencji wyroku, o oddaleniu skarg. O wynagrodzeniu pełnomocnika z urzędu Sąd orzekł w pkt II sentencji wyroku zgodnie z art. 250 § 1 p.p.s.a. w zw. z § 23 ust. 1 pkt 1 lit c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 14 maja 2024 r. (Dz. U. z 2024 r., poz. 763) w sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa albo jednostki samorządu terytorialnego kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez adwokata z urzędu.