III SA/Kr 465/24

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Jakub Makuch Sędziowie WSA Katarzyna Marasek-Zybura Asesor WSA Magdalena Gawlikowska (spr.) Protokolant Specjalista Dominika Janik po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 27 lutego 2025 r. sprawy ze skargi G. J. na decyzję Małopolskiego Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Geodezyjnego i Kartograficznego z dnia 25 stycznia 2024 r. nr IG-II.7221.2.2024.KG w przedmiocie odmowy aktualizacji bazy danych ewidencji gruntów i budynków oddala skargę Decyzją z 25 stycznia 2024 r., nr IG-II.7221.2.2024.KG Małopolski Wojewódzki Inspektor Nadzoru Geodezyjnego i Kartograficznego utrzymał w mocy decyzję Starosty Wadowickiego z 1 grudnia 2023 r., znak: NGK.6620.2.8.2023, którą orzeczono względem G. J. (dalej: skarżący) o odmowie aktualizacji bazy danych ewidencji gruntów i budynków w S., polegającej na ujawnieniu prawomocnej decyzji Śląskiego Urzędu Wojewódzkiego w Katowicach Oddziału Zamiejscowego w Bielsku-Białej z 30 lipca 1985 r., nr [...], stwierdzającej nieważność decyzji - aktu własności ziemi [...] z 30 kwietnia 1975 r., wydanego przez Naczelnika Powiatu Wadowice, w części dotyczącej parceli budowlanej pb [...] (obecne oznaczenie działki - [...]). Zaskarżona decyzja zapadła w następujących okolicznościach faktycznych i prawnych. Decyzją organu I instancji orzeczono jak wyżej. Od powyższej decyzji skarżący wniósł odwołanie, w którym zarzucił niezgodność decyzji z prawem. Wniósł o jej uchylenie w całości i wprowadzenie do ewidencji gruntów prawomocnej decyzji z 30 lipca 1985 r. Śląskiego Urzędu Wojewódzkiego w Katowicach Oddziału Zamiejscowego w Bielsku-Białej z wniosku jego babki B. K. w przedmiocie unieważnienia AWZ [...] w zakresie własności parceli budowlanej pb [...]. Zaskarżoną decyzją z 25 stycznia 2024 r. organ II instancji utrzymał rozstrzygnięcie Starosty Wadowickiego w mocy. W motywach rozstrzygnięcia organ odwoławczy wskazał, że wnioskiem z 29 września 2023 r. skarżący zwrócił się o wprowadzenie do ewidencji gruntów prawomocnej decyzji Śląskiego Urzędu Wojewódzkiego w Katowicach Oddziału Zamiejscowego w Bielsku-Białej z 30 lipca 1985 r. wydanej z wniosku babki skarżącego B. K. w zakresie unieważnienia AWZ [...] w zakresie własności parceli budowlanej pb [...]. Aktualnie w rejestrze gruntów obrębu S., jednostka ewidencyjna S. figuruje działka nr [...] objęta księgą wieczystą [...] wykazana jako własność D. K. W ramach postępowania wyjaśniającego ustalono, iż ewidencja gruntów i budynków dla obrębu S. została założona w latach 60. XX. wieku i zatwierdzona obwieszczeniem Wydziału Rolnictwa i Leśnictwa Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w Krakowie z dnia 26 października 1971 r. (Dz. Urz. WRN nr 10 poz. 119). Operat ewidencyjny od tej pory stał się obowiązujący. W pozycji 227 protokołu ustalenia stanu władania (karta 10-11 a.a.), stanowiącego ważny element operatu założenia ewidencji gruntów i budynków, w której wykazano działki pozostające we władaniu A. P. c. J. i R., widnieje między innymi działka oznaczona jako pb [...]. W roku 1969 założono rejestr gruntów dla obr. S. W jednostce rejestrowej nr [...] założonej dla władającej działkami A. P. c. J. i R. figurowała działka oznaczona jako pb [...] (karta 12-13 a.a.). W 1975 roku Naczelnik Powiatu Wadowickiego wydał decyzję w postępowaniu uwłaszczeniowym, przeprowadzanym na podstawie ustawy z dnia 26 października 1971 r. o uregulowaniu własności gospodarstw rolnych stwierdzającą, że A. P. i A. P. nabyli z mocy prawa własność m.in. działki pb [...] (Akt Własności Ziemi nr [...] z 30 kwietnia 1975 r. - karta 16). Również w tym sam roku A. P. i A. P. sprzedali działkę pb [...] S. K. i E. K. aktem notarialnym Nr Rep A [...] z 22 grudnia 1975 r. (karta 18). Na tej podstawie została założona księga wieczysta nr KW [...] ([...]) z wpisem własności na E. K. i S. K. W 2003 roku zmieniono oznaczenie działki pb [...] na nr [...]. W 2009 roku działka ta została odłączona z tej księgi do KR [...] na podstawie postanowienia o nabyciu spadku, aktu poświadczenia dziedziczenia oraz umowy działu spadku Rep. A. nr [...] z 13 października 2009 r. po zmarłych S. K. i E. K. z wpisem własności na D. K. córkę S. i E. Jak ustalono, w 1985 r. Akt Własności Ziemi nr [...] z 30 kwietnia 1975 r. został unieważniony w części dotyczącej parceli pb [...] decyzją Śląskiego Urzędu Wojewódzkiego w Katowicach znak: z 30 lipca 1985 r. [...], czyli po 10 latach od jego wydania. Jak wskazał organ, prawdopodobnie w następstwie stwierdzenia nieważności Aktu Własności Ziemi nr [...] z 30 kwietnia 1975 r. w części dotyczącej parceli budowlanej [...], prowadzone było postępowanie sądowe o uwłaszczenie (sygn. [...] w Sądzie Rejonowym w Wadowicach) z wniosku W. J. i E. K. Jednakże stan własności parceli pb [...] w tym postępowaniu nie został uregulowany, bowiem zakończyło się ono oddaleniem wniosku - postanowienie z 22 maja 1990 r. Geodeta wykonujący dokumentację do tego postępowania, sporządzając projekt podziału przedstawił wzajemne zmiany konfiguracji działek sąsiadujących z parcelą pb [...], tj. parceli pb [...] oraz działek [...], [...] i [...]. W tak ustalonym stanie faktycznym organ odwoławczy przyjął, że powołana przez skarżącego decyzja Śląskiego Urzędu Wojewódzkiego w Katowicach z 30 lipca 1985 r. nie może stanowić podstawy dokonania zmian podmiotowych w rejestrze gruntów i budynków. Nie przesądza bowiem o automatycznej utracie prawa własności do parceli pb [...] (obecnie działki nr [...]) przez S. K. i E. K., a jedynie o stwierdzeniu nieważności aktu własności ziemi z 1975 r., na podstawie którego prawo własności m.in. działki pb [...] nabyli z mocy prawa A. P. i A. P. S. K. i E. K. przedmiotową nieruchomość nabyli od nich w drodze umowy cywilnoprawnej, która dotychczas nie została unieważniona. Na powyższą decyzję skarżący wniósł skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie. W skardze zaskarżył w całości decyzję Małopolskiego Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Geodezyjnego i Kartograficznego z 25 stycznia 2024 r., wnoszę o uchylenie. Wniósł również o nakazanie Starostwu Wadowickiemu wykonania działań, wynikających z prawomocnej decyzji administracyjnej z dnia 30 lipca 1985 r. Śląskiego Urzędu Wojewódzkiego w Katowicach Oddziału Zamiejscowego w Bielsku - Białej z wniosku babki skarżącego B. K. w zakresie unieważnienia AWZ [...] w zakresie własności parceli budowlanej pb [...] - decyzja nr [...]. Rozbudowane uzasadnienie skargi sprowadzało się do tego, że zdaniem skarżącego brak było podstaw do nieujawniania powoływanej przez niego decyzji w ewidencji gruntów i budynków. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie podtrzymując swoje dotychczasowe stanowisko. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył co następuje. Skarga nie jest zasadna. Z uwagi na przedmiot sporu wskazać należy, że zgodnie z art. 2 pkt 8 ustawy z 17 maja 1989 r. Prawo geodezyjne i kartograficzne (Dz.U. z 2023 r., poz. 1752 ze zm.), dalej "ustawa", ewidencja gruntów i budynków (kataster nieruchomości) stanowi system informacyjny zapewniający gromadzenie, aktualizację oraz udostępnianie, w sposób jednolity dla kraju, informacji o gruntach, budynkach i lokalach, ich właścicielach oraz o innych podmiotach władających lub gospodarujących tymi gruntami, budynkami lub lokalami. W odniesieniu do gruntów, ewidencja zawiera dane dotyczące ich położenia, granic, powierzchni, rodzajów użytków gruntowych oraz ich klas bonitacyjnych, oznaczenia ksiąg wieczystych lub zbiorów dokumentów, jeżeli zostały założone dla nieruchomości, w skład której wchodzą grunty (art. 20 ust. 1 pkt 1 ustawy). Wskazuje ona także właściciela lub władającego gruntem (art. 20 ust. 2 pkt 1). Podmioty, o których mowa w art. 20 ust. 2 pkt 1, zgłaszają właściwemu staroście zmiany danych objętych ewidencją gruntów i budynków, w terminie 30 dni, licząc od dnia powstania tych zmian. Obowiązek ten nie dotyczy zmian danych objętych ewidencją gruntów i budynków, wynikających z aktów normatywnych, prawomocnych orzeczeń sądowych, decyzji administracyjnych, aktów notarialnych, materiałów zasobu, wpisów w innych rejestrach publicznych oraz dokumentacji architektoniczno-budowlanej przechowywanej przez organy administracji architektoniczno-budowlanej (art. 22 ust. 2 ustawy). Jedną z zasad prowadzenia ewidencji gruntów i budynków jest zasada aktualności, zgodnie z którą starostowie są zobowiązani do utrzymywania operatu ewidencyjnego w stanie zgodności z dostępnymi dla organu dokumentami i materiałami źródłowymi. W przypadku stwierdzenia, że ewidencja gruntów i budynków stała się nieaktualna, organy administracji geodezyjnej i kartograficznej zobowiązane są podjąć działania niezbędne do jej zaktualizowania. Zgodnie z treścią art. 24 ust. 2b pkt 1 ustawy, aktualizacja informacji zawartych w ewidencji gruntów i budynków następuje w drodze czynności materialno-technicznej na podstawie: przepisów prawa, wpisów w księgach wieczystych, prawomocnych orzeczeń sądu, a w przypadkach dotyczących europejskiego poświadczenia spadkowego - orzeczeń sądu, ostatecznych decyzji administracyjnych, aktów notarialnych, aktów poświadczenia dziedziczenia oraz europejskich poświadczeń spadkowych, zgłoszeń dotyczących zmiany sposobu użytkowania budynku lub jego części, o których mowa w art. 71 ust. 2 ustawy z dnia 7 lipca 1994 r. - Prawo budowlane, do których właściwy organ nie wniósł sprzeciwu, wpisów w innych rejestrach publicznych, dokumentacji geodezyjnej przyjętej do państwowego zasobu geodezyjnego i kartograficznego, z uwzględnieniem art. 20 ust. 2b. W drodze decyzji administracyjnej - w pozostałych przypadkach (24 ust. 2b pkt 2). Z art. 24 ust. 2a ustawy wynika natomiast, że informacje zawarte w ewidencji gruntów i budynków podlegają aktualizacji z urzędu albo na wniosek uprawnionych podmiotów. Podsumowując - aktualizacja operatu ewidencyjnego następuje poprzez wprowadzenie udokumentowanych zmian do bazy danych ewidencyjnych. Organy ewidencyjne rejestrują w swych zbiorach stany prawne ustalone przez właściwe organy orzekające. Aktualizacja informacji zawartych w ewidencji gruntów i budynków następuje w drodze czynności materialno-technicznej niezwłocznie, nie później niż w terminie 30 dni od dnia otrzymania dokumentów i ma charakter rejestrowy. Katalog tych dokumentów zawarty jest w art. 23 ust 1-3 ustawy i są to między innymi prawomocne orzeczenia sądowe, akty notarialne ostateczne decyzje administracyjne, przyjęte do państwowego zasobu geodezyjnego i kartograficznego opracowana geodezyjne i kartograficzne. Sposób zakładania i prowadzenia ewidencji oraz szczegółowe zasady wymiany danych ewidencyjnych określone zostały w rozporządzeniu Ministra Rozwoju, Pracy i Technologii z 27 lipca 2021 r. w sprawie ewidencji gruntów i budynków (Dz.U. z 2021 r. poz. 1390 ze zm.), dalej rozporządzenie. Zgodnie z § 11 pkt 7 rozporządzenia ewidencja obejmuje dane dotyczące właścicieli albo samoistnych posiadaczy, opisu prawa własności lub stanu posiadania tych osób oraz przysługujących im wielkości udziałów w prawie własności, daty nabycia tego prawa oraz informacji o dokumentach, które stanowiły podstawę opisu prawa własności albo stanu posiadania. Wyżej wymienione przepisy wskazują, że głównym celem ewidencji gruntów i budynków, zgodnie z jej nazwą, jest ewidencjonowanie, czyli spisywanie istniejącego stanu prawnego gruntu lub budynku. Ewidencja gruntów jest specjalnie prowadzonym zbiorem informacji o gruntach, który pełni funkcje informacyjno-techniczne, nie rozstrzygając sporów o prawo, nie nadając ani nie ujmując praw. Deklaratoryjny charakter wpisów zawartych w ewidencji gruntów i budynków oznacza, że nie kształtuje ona nowego stanu prawnego, a jedynie potwierdza stan prawny wynikający z dokumentów (por. wyrok NSA z 14 kwietnia 2015 r., I OSK 1718/13). Procedura aktualizacji danych ewidencyjnych ma sformalizowany charakter i przede wszystkim obejmuje wymianę (uaktualnienie) danych ewidencyjnych polegającą na wprowadzeniu nowych informacji wynikających z dokumentów źródłowych. W pojęciu aktualizacji mieści się również usuwanie (prostowanie) błędnych wpisów znajdujących się w bazie danych ewidencyjnych, przy czym chodzi o wpisy, które w świetle złożonych dokumentów geodezyjnych lub innych materiałów dowodowych, mają charakter oczywistych omyłek. Chodzi zatem o błędy dostrzegalne bez konieczności przeprowadzenia postępowania wyjaśniającego (por. wyrok NSA z 1 grudnia 2020 r., I OSK 1444/20). Z orzecznictwa Naczelnego Sądu Administracyjnego wynika, że postępowanie mające na celu aktualizację operatu ewidencyjnego ma charakter rejestrowy, czyli wtórny względem zdarzeń prawnych, z których wynikają zmiany danych podlegających ujawnieniu w ewidencji. Wpisy w ewidencji stanu prawnego nieruchomości dokonywane są w oparciu o aktualne dokumenty, takie jak odpisy prawomocnych decyzji i orzeczeń organów administracji oraz sądów, a także akty notarialne. Oznacza to, że za pomocą regulacji Prawa geodezyjnego i kartograficznego dotyczących ewidencji gruntów i budynków nie można kwestionować, czy ustalać stanu faktycznego i prawnego nieruchomości. W żadnym razie rolą ewidencji nie jest rozstrzyganie sporów własnościowych, a więc dotyczących kwestii przysługiwania prawa własności i jego zasięgu (por. wyrok NSA z 7 maja 2008 r., I OSK 719/07, z 24 lutego 2016 r., I OSK 1377/14 oraz z 1 marca 2022 r., I OSK 865/21). Z tego powodu poprzez żądanie wprowadzenia zmian w ewidencji nie można dochodzić ani udowadniać swoich praw właścicielskich, czy uprawnień do władania nieruchomością. Służą temu takie postępowania jak rozgraniczenie nieruchomości, uzgodnienie treści księgi wieczystej z rzeczywistym stanem prawnym, czy powództwo o ustalenie albo o ochronę własności. Organy ewidencyjne są uprawnione jedynie do badania, czy na podstawie dostępnych dokumentów uzasadnione jest dokonanie zmian istniejących w ewidencji wpisów. Podkreślić należy, że dokonując aktualizacji ewidencji gruntów, organy ewidencyjne nie mają kompetencji do merytorycznego kontrolowania treści dokumentów wydanych przez uprawnione do tego podmioty. Jednocześnie należy zaznaczyć, że zgodnie z utrwalonym w tej kwestii stanowiskiem orzecznictwa, na wniosek strony można wprowadzić do ewidencji gruntów i budynków jedynie zmiany nieaktualnych już danych, gdy zmiany te wynikają z nowych zdarzeń prawnych. Natomiast nie jest dopuszczalne korygowanie wpisów na podstawie powtórnej oceny archiwalnych dokumentów. Wynika to z powołanego wyżej art. 22 ust. 2 ustawy. Odnosząc powyższe do realiów kontrolowanej sprawy Sąd stwierdza, że organy obu instancji, w oparciu o ww. przepisy, podjęty wszelkie niezbędne czynności zmierzające do ustalenia zasadności wniosku skarżącego. Przeanalizowano zaistniałe na przestrzeni lat zdarzenia, które dotyczyły działki [...]. Słusznie przyjęto, że powoływana przez skarżącego decyzja Śląskiego Urzędu Wojewódzkiego w Katowicach znak: [...] z 30 lipca 1985 r. unieważniająca Akt Własności Ziemi nr [...] z 30 kwietnia 1975 r. nie może stanowić podstawy dokonania zmian podmiotowych w rejestrze gruntów i budynków. Nie przesądza bowiem o automatycznej utracie prawa własności do parceli pb [...] (obecnie działki nr [...]) przez S. K. i E. K., a jedynie o stwierdzeniu nieważności aktu własności ziemi z 1975 roku, na podstawie którego prawo własności m.in. działki pb [...] nabyli z mocy prawa A. P. i A. P. Natomiast S. K. i E. K. przedmiotową nieruchomość nabyli od nich w drodze umowy cywilnoprawnej, która dotychczas nie została unieważniona. Słusznie też przyjęto, że nie może być także podstawą aktualizacji odszukany przez Starostę Wadowickiego dla parceli budowlanej pb [...] archiwalny Arkusz posiadłości gruntowej (karta 6-7 a.a.), z którego wynika, że wpółposiadaczami tej parceli byli K. J., K. L. z B., K. J., P., K., F., S., U. J. z K. Jak trafnie przyjął organ dokument taki może stanowić co najwyżej jeden z dowodów w sprawie o ustalenie prawa własności prowadzonej w postępowaniu cywilnym na wniosek zainteresowanych. Analiza akt sprawy w pełni potwierdza prawidłowość stanowiska organów, że powołany przez skarżącego we wniosku dokument nie mógł odnieść pożądanego przez skarżącego skutku. Dokonanie żądanych zmian podmiotowych byłoby możliwe dopiero po unieważnieniu aktu notarialnego i w dalszej kolejności ustaleniu w drodze postępowania sądowego stanu prawnego działki [...] (dawna pb [...]) ujawnionej obecnie w księdze wieczystej nr [...]. Z orzecznictwa sądów administracyjnych, które orzekający w niniejszej sprawie sąd w pełni podziela, wynika, że organ ewidencyjny nie może "cofnąć się" do wybranych przez stronę wcześniejszych dokumentów, z pominięciem dokumentów nowszych uwidocznionych już w ewidencji (por. wyrok WSA w Krakowie z 14 maja 2019 r., sygn. akt III SA/Kr 167/19, wyrok WSA w Krakowie z 13 marca 2018 r., sygn. akt III SA/Kr 1499/17). Istniejący wpis w ewidencji może być zmieniony, jeżeli stan późniejszy został potwierdzony kolejnymi dokumentami, z których wynika odmienne ustalenie stanu prawnego. Dokumenty określające poprzedni stan działek nie mogą stanowić podstawy do zarejestrowania tego stanu, jeżeli stan późniejszy został stwierdzony kolejnymi dokumentami wprowadzonymi do ewidencji - aktualizacja ewidencji gruntów i budynków nie może powodować skutków prawnych z mocą wsteczną. Podsumowując, Sąd doszedł do przekonania, że zaskarżona decyzja nie narusza prawa. Postępowanie zostało przeprowadzone z poszanowaniem przepisów kodeksu postępowania administracyjnego, w sposób umożliwiający skarżącemu udział w czynnościach organów, materiał dowodowy został zebrany w sposób umożliwiający jego szczegółową ocenę i odniesienie się do przepisów ustawy Prawo geodezyjne i kartograficzne oraz cyt. wyż. rozporządzenia. Uzasadnienia zaskarżonej decyzji, jak i poprzedzającej ją decyzji organu pierwszej instancji są rzeczowe, szczegółowe i zrozumiałe. Z powyższych przyczyn zarzuty skargi okazały się niezasadne i skarga nie mogła odnieść zamierzonego skutku. Sąd nie stwierdził ponadto żadnego innego naruszenia przepisów prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy, bądź naruszenia przepisów postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na rozstrzygnięcie, ani też naruszenia przepisu prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania lub stwierdzenia nieważności. Wobec powyższego, orzeczono jak w sentencji wyroku, na podstawie art. 151 p.p.s.a.