III SA/Kr 467/20

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Renata Czeluśniak (spr.) Sędziowie WSA Janusz Bociąga WSA Janusz Kasprzycki po rozpoznaniu w dniu 5 listopada 2020 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi W. W. – W. na decyzję Rektora Uniwersytetu z dnia 26 lutego 2020 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania stypendium rektora uchyla zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję tego samego organu. Rektor Uniwersytetu decyzją z dnia [...] 2019 r. nr [...] odmówił przyznania skarżącej W. W. – W. stypendium rektora. Podstawę prawną odmowy stanowił przepis art. 93 ust 2 pkt 1 ustawy z dnia 20 lipca 2018 r. Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce (Dz. U. z 2018 r., poz. 1668 z późn. zm.), gdyż rok akademicki 2019/2020 jest dla skarżącej siódmym rokiem studiów w ogóle. We wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy skarżąca wskazała, iż zgodnie z art. 93 ust. 2 pkt 1 ustawy Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce, stypendia "przysługują na studiach pierwszego stopnia, studiach drugiego stopnia i jednolitych studiach magisterskich, jednak nie dłużej niż przez okres 6 lat". Zdaniem skarżącej, z przepisu tego wprost wynika, iż stypendia przysługują przez okres nie dłuższy niż 6 lat, to znaczy, że nie można pobierać świadczenia dłużej niż przez 6 lat, a nie jak błędnie wskazuje regulamin stypendialny w § 11 ust. 2, iż "świadczenia, o których mowa w § 2 przysługują na studiach pierwszego stopnia, studiach drugiego stopnia i jednolitych studiach magisterskich, jednak nie dłużej niż przez okres 6 lat, przy czym do tego okresu wlicza się wszystkie lata studiów (w tym każdy rozpoczęty i nie ukończony lub przerwany rok studiów — niezależnie od kierunku i uczelni), a nie lata (lub miesiące), w których stypendia były pobierane. Powyższy termin 6 lat biegnie również wówczas, gdy student przebywa na urlopie od zajęć, ale pozostaje na studiach (posiada status studenta)". Skarżąca wskazała również, że jej poprawna interpretacja tego przepisu opisana jest w "Przewodniku po systemie szkolnictwa wyższego i nauki, część I". Wyjaśniła, że przepisy dotyczące okresu 6 lat pobierania stypendium weszły w życie od 1 października 2019 r., a regulamin stypendialny jest z 15 lipca 2019 r. i dlatego, jej zdaniem, jest to błąd. Nadto, skarżąca opisała szczegółowo kwestie występującej jej zdaniem dyskryminacji, a także sprzeczności przepisów regulaminu stypendialnego z zasadami sprawiedliwości społecznej i zasadami równości, o których mowa w artykułach odpowiednio 2 i 32 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej. W związku z powyższym skarżąca wniosła o przyznanie stypendium rektora, gdyż do tej pory stypendium otrzymywała przez okres 2 lat, a nie 6 lat. Rektor Uniwersytetu decyzją z dnia 26 lutego 2020 r. nr [...], utrzymał w mocy decyzje organu I instancji. W uzasadnieniu organ wskazał, że w dniu 2 września 2019 r. skarżąca prawidłowo złożyła wniosek o przyznanie stypendium rektora na rok akademicki 2019/2020. We wniosku podpisała oświadczenie, w którym stwierdziła, że rok akademicki 2019/2020 jest jej 7 (siódmym) rokiem studiów w ogóle, włączając w to wszystkie dotychczasowe lata studiów, w tym rozpoczęte przez nią kierunki studiów na Uniwersytecie i na innych uczelniach. Skarżąca, zgodnie z regulaminem stypendialnym, uzyskała łącznie 20,80 punktów (średnia ocen 4,70 x współczynnik 4 + dodatkowo 2 punkty za osiągnięcia artystyczne), co pozwoliło jej zająć pierwsze miejsce w rankingu o stypendium rektora na II roku niestacjonarnych studiów drugiego stopnia z administracji. Rektor przytoczył w tym miejscu przywołany przez skarżącą fragment "Przewodnika po systemie szkolnictwa wyższego i nauki, część pierwsza" opublikowany przez Ministerstwo Nauki i Szkolnictwa Wyższego w 2019 r. W przewodniku tym na stronie 119 jest napisane, że: "Doprecyzowano kwestię okresu, w jakim przysługują studentowi uczelniane świadczenia pomocy materialnej oraz stypendium Ministra za znaczące osiągnięcia. Przede wszystkim, przysługują one na studiach pierwszego stopnia, studiach drugiego stopnia i jednolitych studiach magisterskich, jednak nie dłużej niż przez okres 6 lat. Oznacza to, że łączny okres, w którym dana osoba może otrzymywać świadczenia w ramach studiów - niezależnie od ich rodzaju i długości trwania, jak też uczelni, na których są odbywane — nie może przekroczyć 6 lat. Termin ten biegnie również wówczas, gdy osoba znajduje się na urlopie od zajęć, ale pozostaje na studiach. W przypadku przerwania studiów i ponownego ich podjęcia, liczenie wskazanego okresu jest kontynuowane, a nie rozpoczyna się od nowa. Pozwoli to przeciwdziałać zjawisku wielokrotnego rekrutowania się na pierwszy rok studiów pierwszego stopnia tylko w celu uzyskania świadczeń pomocy materialnej". Następnie MNiSW w komunikacie pn. "Świadczenia dla studentów od 1 października 2019 r." zamieszczonym na stronie internetowej ministerstwa w dniu 7 października 2019 r. w punkcie 4 komunikatu pn. "Zasady ubiegania się o świadczenia" stwierdził, że: "Świadczenia przysługują na studiach pierwszego stopnia, studiach drugiego stopnia i jednolitych studiach magisterskich, jednak nie dłużej niż przez okres 6 lat. Zdaniem Ministerstwa, oznacza to łączny okres (nieprzekraczający 6 lat kalendarzowych, tj. 72 miesięcy), w którym danej osobie przysługuje możliwość ubiegania się o świadczenia w ramach studiów — niezależnie od ich rodzaju i długości trwania, jak też uczelni, na których są odbywane. Tym samym dla biegu tego okresu nie ma znaczenia, czy student występuje o świadczenia oraz czy je pobiera. 6-letni okres przysługiwania świadczeń rozpoczyna się w momencie podjęcia studiów i nabycia praw studenta po raz pierwszy (na pierwszym kierunku studiów), co następuje z chwilą złożenia ślubowania. Termin ten biegnie również wówczas, gdy osoba znajduje się na urlopie od zajęć, ale pozostaje na studiach. W przypadku przerwania studiów (skreślenia z listy studentów) i ponownego ich podjęcia, liczenie wskazanego okresu powinno być kontynuowane, a nie rozpoczynać się od nowa. Podobnie w przypadku ukończenia studiów pierwszego stopnia i podjęcia studiów drugiego stopnia lub jednolitych studiów magisterskich, sumują się wyłącznie okresy studiowania na tych studiach, natomiast przerwę pomiędzy tymi studiami wyłącza się. Do 6-cio letniego okresu przysługiwania świadczeń wlicza się także okresy studiowania sprzed wejścia w życie ustawy - Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce (tj. sprzed 1 października 2018 r.)". Rektor podkreślił, że na wszelkiego typu spotkaniach, konferencjach i szkoleniach odbywających się w okresie wprowadzania nowego prawa o szkolnictwie wyższym i nauce, ze strony ekspertów ministerstwa, jak i innych osób przeprowadzających szkolenia, przekazywany był jasny komunikat, że w art. 93 ust. 2 pkt 1 nowej ustawy chodzi o 6-letni okres studiów dający tylko i wyłącznie potencjalną szansę na uzyskanie stypendium w tym 6-letnim okresie, a nie o formalne pobieranie stypendium przez okres 6 lat. Organ w odniesieniu do zarzutu, że nowy regulamin stypendialny jest z dnia 15 lipca 2019 r. "kiedy przepisy te jeszcze nie funkcjonowały", wyjaśnił, że Regulamin ustalania wysokości, przyznawania i wypłacania świadczeń dla studentów Uniwersytetu został wprowadzony Zarządzeniem Rektora Nr [...] z 15 lipca 2019 r. W § 3 tego zarządzenia jest napisane, że "Zarządzenie wchodzi w życie z dniem 1 października 2019 r.", co jest zgodne z art. 1 pkt 3 ustawy z 3 lipca 2018 r. Przepisy wprowadzające ustawę Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce. Pozostała argumentacja, którą podniosła skarżąca nie uzasadnia, w opinii organu, zmiany treści decyzji. Rektor podkreślił, że rozumie przedstawione stanowisko skarżącej w przedmiocie decyzji, niemniej jednak, zgodnie z aktualnie obowiązującym stanem prawnym, nie ma żadnej możliwości do zmiany decyzji na korzyść strony. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie W. W. – W. nie zgodziła się z rozstrzygnięciem Rektora i wniosła o uchylenie w całości zaskarżonej decyzji i poprzedzającej ją decyzji z [...] 2019 r. oraz o przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania. W uzasadnieniu skarżąca powtórzyła dotychczasową argumentację wskazując na prawidłowy, w jej ocenie, sposób obliczenia okresu uprawniającego do otrzymania stypendium rektora dla najlepszych studentów. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie w całości. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje. Stosownie do art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2019 r. poz. 2167), kontrola sądowa zaskarżonych decyzji, postanowień bądź innych aktów wymienionych w art. 3 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2017 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r. poz. 2325 ze zm., zwanej dalej p.p.s.a.), sprawowana jest przez sądy administracyjne na podstawie kryterium zgodności z prawem. Zgodnie z art. 3 § 1 oraz art. 145 § 1 p.p.s.a. wojewódzkie sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, co oznacza, że w zakresie dokonywanej kontroli zaskarżonej decyzji sąd zobowiązany jest zbadać, czy organy administracji w toku postępowania nie naruszyły przepisów prawa materialnego lub przepisów postępowania w sposób, który odpowiednio miał lub mógł mieć istotny wpływ na wynik sprawy, względnie czy zachodzi podstawa do wznowienia postępowania, nadto zobligowany jest do zbadania czy zachodzą przyczyny nieważności określone w art. 156 k.p.a. lub w innych przepisach. Sądowa kontrola legalności zaskarżonych orzeczeń administracyjnych sprawowana jest przy tym w granicach sprawy, a sąd nie jest związany zarzutami, wnioskami skargi, czy też powołaną w niej podstawą prawną (art. 134 § 1 p.p.s.a.). W ocenie Sądu skarga zasługuje na uwzględnienie, albowiem zaskarżona decyzja narusza prawo materialne w stopniu, który miał wpływ na wynik sprawy. Kwestią zasadniczą dla merytorycznego rozstrzygnięcia sprawy była problematyka wykładni art. 93 ust. 2 pkt 1 p.s.w.n., zgodnie z którym świadczenia, o których mowa w art. 86 ust. 1 pkt 1-4 i art. 359 ust. 1 (do których zalicza się m.in. stypendium rektora) przysługują na studiach pierwszego stopnia, studiach drugiego stopnia i jednolitych studiach magisterskich, jednak nie dłużej niż przez okres 6 lat. Organy obu instancji wydając decyzje w sprawie dokonały interpretacji powołanego przepisu w ten sposób, iż uznały, że dla obliczenia powyższego terminu kluczowy jest okres, w jakim skarżąca posiadała status studenta, ustalając tym samym, że na moment złożenia wniosku o przyznanie stypendium skarżąca posiadała status studenta przez okres dłuższy niż 6 lat akademickich. W kontekście sposobu obliczania poszczególnych okresów wliczających się do sześcioletniego terminu o którym mowa w treści art. 93 ust. 2 pkt 1 p.s.w.n. organy przyjęły założenie, iż w przepisach ustawy nie wskazano, aby okres 6 lat dotyczył wyłącznie okresów studiów, w których student stypendium pobierał lub spełniał przesłanki do pobierania danego stypendium, stąd uwzględniono wszystkie okresy, kiedy dana osoba miała status studenta, a zatem potencjalnie mogła pobierać świadczenia określone w art. 86 ust. 1 p.s.w.n. O zaistnieniu negatywnej przesłanki przyznania stypendium, zdaniem organu, decydował zatem wyłącznie okres studiowania. Sąd nie podziela takiego zapatrywania, zarazem opowiadając się za stanowiskiem wyrażanym w kształtującej się obecnie linii orzeczniczej wojewódzkich sądów administracyjnych, zgodnie z którym zastosowane na gruncie ustawy Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce pojęcie "przysługiwania świadczenia" nie jest pojęciem tożsamym z pojęciem "przysługiwania statusu studenta" (por. m.in. wyrok WSA w Gorzowie Wielkopolskim z dnia 18 czerwca 2020 r. sygn. II SA/Go 155/20, LEX nr 3024884, wyrok WSA w Szczecinie z dnia 10 czerwca 2020 r. sygn. II SA/Sz 222/20, LEX nr 3024884, wyrok WSA w Kielcach z dnia 23 września 2020 r., sygn. II SA/Ke 356/20, LEX nr 3062478). W powyższym zakresie Sąd w pełni podziela argumentację przedstawioną w ww. orzeczeniach oraz powołane w nich stanowisko K. Leweckiego w artykule "Wykładnia nowego ograniczenia w przyznawaniu stypendiów dla studentów" (Doradztwo Podatkowe - Biuletyn Instytutu Studiów Podatkowych 2020/1/57-62), zgodnie z którym pojęcie "przysługuje", wobec braku definicji ustawowej, należy odczytywać zgodnie z jego rozumieniem w języku potocznym i odnosić do świadczeń, które zostały przyznane po spełnieniu wszystkich kryteriów. W związku z tym nie można podzielić poglądu, że dla biegu okresu, w którym można otrzymać stypendium nie ma znaczenia, czy student występuje o świadczenia oraz czy je pobiera. Sam status studenta nie powoduje powstania uprawnienia dla uzyskania danego stypendium. Stypendium to "przysługuje" konkretnej osobie dopiero po spełnieniu określonych warunków, do których zalicza się posiadanie statusu studenta, wyrażenie woli ubiegania się o pomoc oraz spełnienie dodatkowych wymagań przewidzianych dla świadczeń danej kategorii. Powyższa wykładnia znajduje nadto odzwierciedlenie w treści uzasadnienia projektu ustawy, w którym wskazano, iż "realizując cel wynikający z art. 70 ust. 4 Konstytucji RP, w projekcie ustawy zawarto regulacje pozwalające na pobieranie stypendiów i zapomóg do momentu uzyskania wykształcenia wyższego, ale nie dłużej niż przez 6 lat". Sześcioletni okres o którym mowa w art. 93 ust. 2 pkt 1 p.s.w.n. powiązano zatem bezpośrednio z pobieraniem świadczenia, nie natomiast z posiadaniem statusu studenta przez osobę ubiegającą się o jedną z form pomocy materialnej. Równocześnie zasadnym jest zauważyć, że w ustawie Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce nie zawarto przepisu ograniczającego lub wyłączającego prawo do świadczeń ze względu na posiadanie statusu studenta przez okres dłuższy niż sześć lat. Sytuacje, w których studentowi nie przysługuje prawo do stypendium lub kiedy wygasa decyzja o przyznaniu świadczenia zostały wyczerpująco unormowane w przepisach art. 93 ust. 2 pkt 2 oraz art. 94 p.s.w.n., przy czym żadna z tych regulacji nie wiąże prawa do stypendium z nadmiernie długim okresem studiowania (por. wyrok WSA w Szczecinie z 10 czerwca 2020 r. sygn. II SA/Sz 222/20). Ponadto należy zwrócić uwagę, iż zgodnie z art. 92 ust. 1 p.s.w.n. stypendia są przyznawane na semestr albo na rok akademicki i wypłacane co miesiąc przez okres do 10 miesięcy w roku. Rok akademicki trwa pięć szóstych roku kalendarzowego, student nie ma prawa do otrzymania żadnych świadczeń przez jedną szóstą roku. W konsekwencji nie można uznać, że prawo do świadczeń przysługuje mu przez cały rok kalendarzowy. W każdym roku maksymalny upływ okresu to 10 miesięcy. Ustawodawca nie posłużył się pojęciem roku akademickiego, tylko kalendarzowego, co należy uznać za zabieg świadomy (por. wyrok WSA w Olsztynie z dnia 28 lipca 2020 r. sygn. II SA/Ol 107/20, wyrok WSA w Gorzowie Wielkopolskim z 18 czerwca 2020 r. sygn. II SA/Go 155/20). Z przepisu art. 93 ust. 2 pkt 1 p.s.w.n. w zw. z art. 93 ust. 2 pkt 2 oraz art. 94 p.s.w.n wynika zatem, że świadczenia przysługują nie dłużej niż przez okres sześciu lat, a nie w okresie 6 lat od rozpoczęcia studiów. Dlatego sposób obliczania 6-letniego okresu, w którym student może pobierać stypendium, winien być odniesiony do okresu, kiedy studentowi świadczenie rzeczywiście przysługiwało, tj. gdy student stypendium pobierał lub spełniał przesłanki do pobierania danego stypendium. Przenosząc powyższe rozważania na grunt niniejszej sprawy należy wskazać, iż organy do sześcioletniego okresu, o którym mowa w art. 93 ust. 2 pkt 1 p.s.w.n. wliczyły cały okres studiowania przez skarżącą, nie rozważając, czy rzeczywiście świadczenie to jej przysługiwało w rozumieniu wyżej wskazanym. W konsekwencji powyższego przyjęcie, iż wspomniany sześcioletni okres upłynął, a tym samym odmowa przyznania stypendium była uzasadniona, nie zasługuje na akceptację. Wobec powyższego Sąd uznał, iż zaskarżona decyzja dotknięta jest mającym wpływ na wynik sprawy naruszeniem prawa materialnego, tj. art. 93 ust. 2 pkt 1 p.s.w.n. przez błędną jego wykładnię. Konsekwencją wymienionego uchybienia było ponadto naruszenie przepisów postępowania w zakresie gromadzenia i oceny materiału dowodowego, to jest art. 7 i 77 § 1 k.p.a., poprzez niedokonanie ustaleń dotyczących okresów pobierania przez skarżącą świadczeń istotnych dla ustalenia przysługiwania prawa do stypendium rektora. Powyższe względy uzasadniały uchylenie zaskarżonej decyzji, jak również uchylenie decyzji ją poprzedzającej, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a w zw. z art. 135 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Ponownie rozpoznając sprawę organ uwzględni powyższą ocenę prawną, którą jest związany na mocy art. 153 p.p.s.a.