III SA/Kr 472/06

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Bożenna Blitek (spr.) Sędziowie: NSA Krystyna Kutzner WSA Tadeusz Wołek Protokolant: Monika Musiał po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 22 lutego 2007 r. sprawy ze skargi R. P. na orzeczenie [...] Komendanta Wojewódzkiego Policji w [...] z dnia [...] 2006r. nr [...] w przedmiocie uznania winnym przewinienia dyscyplinarnego i wymierzenia kary nagany skargę oddala. Orzeczeniem nr [...] z dnia [...] 2006r. Komendant Miejski Policji w [...] mi. in. uznał winnym st. sierż. R. R. - policjanta Ogniwa Patrolowo - Interwencyjnego Sekcji Prewencji Komisariatu Policji [...] w [...] - tego, że w trakcie pełnienia służby patrolowej w nocy z [...] [...] 2005r. w Ogniwie Patrolowo - Interwencyjnym Sekcji Prewencji Komisariatu Policji [...] w [...] "w trakcie pościgu za uciekającym z miejsca kontroli N. M. oddał strzał ostrzegawczy z broni służbowej, pomimo braku przesłanek uzasadniających oddanie takiego strzału, czym naruszył art. 132 ust. 3 pkt 2 Ustawy z dnia 6 kwietnia 1990r. o Policji w zw. z § 3 ust. 1 Rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 19 lipca 2005 roku w sprawie szczegółowych warunków i sposobu postępowania przy użyciu broni palnej przez policjantów oraz zasad użycia broni palnej przez oddziały i pododdziały zwarte Policji i art. 17 ust. 1 Ustawy z dnia 6 kwietnia 1990r. o Policji" i wymierzył karę dyscyplinarną nagany "na zasadzie art. 134 pkt 1 Ustawy z dnia 6 kwietnia 1990r. o Policji (Dz. U. z 2002, Nr 7, poz. 58 z późniejszymi zmianami)". W uzasadnieniu wskazano, że w nocy z [...] na [...] 2005r. około godz. [...] dwaj policjanci pełniący służbę w rejonie [...] w [...] zauważyli, jak skrzyżowanie z ul. [...] przejechał samochód terenowy A przy zapalonym czerwonym świetle dla jego kierunku jazdy i następnie wjechał w ul. [...]. W związku ze stwierdzonym wykroczeniem drogowym funkcjonariusze udali się za pojazdem nakazując kierowcy zatrzymanie się. Do zatrzymania pojazdu A doszło na wysokości pętli MPK [...] przy ul. [...]. W samochodzie oprócz kierowcy było trzech pasażerów - pasażerka na przednim siedzeniu i dwóch pasażerów na tylnym. Na podstawie okazanych policjantom dokumentów ustalono, że kierującym pojazdem jest N. M. W czasie dokonywanej kontroli funkcjonariusze poczuli od kierowcy woń alkoholu, jednak kierowca zamiast zabezpieczyć pojazd i opuścić go - odmówił wyjścia z samochodu. Funkcjonariusze ostrzegli go, że w przypadku nie podporządkowania się poleceniom użyją w stosunku do niego siły fizycznej, a następnie st. sierż. R. P. wyłączył silnik, wyjął kluczyki ze stacyjki i wspólnie z partnerem wyciągnęli kierowcę z pojazdu. W trakcie wyciągania z samochodu N. M. w pewnym momencie zrzucił z siebie kurtkę, sweter, a następnie podjął ucieczkę w kierunku [...] W uzasadnieniu podano, że według ustaleń (niekwestionowanych), st. sierż. R. P. widząc uciekającego kierowcę, podjął za nim pościg i biegnąc wzywał do zatrzymania się słowami "stój, Policja". Na wysokości budynku nr [...] na [...] funkcjonariusz widząc, że uciekający nie reaguje na wezwanie uprzedził go o użyciu broni palnej słowami "stój, bo strzelam", a następnie oddał jeden strzał ostrzegawczy, na który N. M. nie zareagował, kontynuował ucieczkę i znikł z oczu policjantowi, który powrócił do radiowozu. Zdaniem organu l instancji w wyżej wymienionej sytuacji nie było podstaw do użycia broni palnej, a więc nie było podstaw do oddania strzału ostrzegawczego. Oddanie tego strzału wykluczał art. 17 ustawy o Policji, albowiem brak było podstaw prawnych do użycia broni palnej. Według tego organu - oddanie strzału ostrzegawczego w celu - jak sam przyznał obwiniony funkcjonariusz -wystraszenia uciekającego, wobec braku podstaw prawnych do jego oddania należało uznać za wysoce naganne i nieodpowiedzialne i przy niekorzystnym zbiegu okoliczności mogące spowodować poważne konsekwencje. Z orzeczeniem tym nie zgodził się R. R., który w odwołaniu zarzucił, że opisany czyn nie może być traktowany jako naruszenie wskazanych przepisów, albowiem § 3 Rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 19 lipca 2005r. w sprawie szczegółowych warunków i sposobu postępowania przy użyciu broni palnej przez policjantów oraz zasad użycia broni palnej przez oddziały i pododdziały zwarte Policji mówi, że: "§ 3. 1. Policjanci przed użyciem broni palnej są obowiązani: 1) po uprzednim okrzyku "POLICJA" wezwać osobę do zachowania się zgodnego z prawem, a w szczególności do natychmiastowego porzucenia broni lub niebezpiecznego narzędzia, zaniechania ucieczki, odstąpienia od bezprawnych działań lub użycia przemocy; 2) w razie niepodporządkowania się wezwaniom określonym w pkt 1 zagrozić użyciem broni palnej, wzywając: "STÓJ - BO STRZELAM"; 3) oddać strzał ostrzegawczy w bezpiecznym kierunku, jeżeli wezwania określone w pkt 1 i 2 okażą się bezskuteczne." Zdaniem odwołującego się, mając powyższe na względzie - nie tylko nie naruszył on tego przepisu, ale "wręcz modelowo" wykonał wszystkie jego dyspozycje. Odwołujący się podkreślił, że "sytuacja w formie awantury, a także przepychanka z osobą" utwierdziły go w przekonaniu, iż "sytuacja może rozwinąć się w niebezpiecznym kierunku i osoba ta może zagrozić życiu i zdrowiu innych obywateli". Nadto zarzucił, że - jego zdaniem - "oddanie strzału ostrzegawczego jako czynność przed użyciem broni służbowej nie stanowi samego użycia tej broni." Orzeczeniem nr [...] z dnia [...] 2006 do [...][...] Komendant Wojewódzki Policji w [...] po rozpatrzeniu odwołania st. sierż. R. P. utrzymał w mocy zaskarżone orzeczenie. Na uzasadnienie orzeczenia [...] Komendant Wojewódzki podał, że zachowanie obwinionego było wysoce naganne, nieodpowiedzialne i wyniknęło z nieznajomości lub niezrozumienia przepisów dotyczących użycia broni palnej przez policjanta. Funkcjonariusz ten bowiem nie znalazł się w sytuacji uprawniającej go do użycia broni. Podniesiono, że zgodnie z art. 17 ust. 1 ustawy o Policji policjant ma prawo użyć broni palnej tylko i wyłącznie w stosunku do osoby, która swym zachowaniem wyczerpała jeden z opisanych w tym przepisie przypadków uprawniających do użycia broni palnej. Strzał ostrzegawczy - zdaniem organu II instancji - "powinien być oddany tylko i wyłącznie wtedy, gdy spełniony został przynajmniej jeden z przypadków użycia broni". Tym samym organ odwoławczy potwierdził stanowisko organu l instancji, że "zgodnie z przepisami prawa brak przesłanek do użycia broni palnej wykluczał oddanie strzału ostrzegawczego przez obwinionego". Z orzeczeniem tym nie zgodził się R. R., który w skardze przedstawił zarzuty jak w odwołaniu i podał, że - jego zdaniem - żaden z obowiązujących przepisów nie wskazuje przesłanek, co do oddania strzału ostrzegawczego z broni służbowej. W odpowiedzi na skargę [...] Komendant Wojewódzki w [...] wniósł o jej oddalenie uzasadniając swoje stanowisko jak w zaskarżonym orzeczeniu. Jednocześnie podkreślił, że czynności § 3 Rozporządzenia "muszą być rozpatrywane w ścisłym związku z przypadkami dopuszczającymi użycie broni wymienionymi enumeratywnie w art. 17 ust. 1 pkt 1 - 9 ustawy o Policji". Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje: Wojewódzki Sąd Administracyjny zgodnie z art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. (Dz. U. nr 153, poz. 1270) - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (p.p.s.a.) sprawuje kontrolę działalności administracji publicznej i stosownie do przepisu art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. nr 153, poz. 1269) kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Jednocześnie w oparciu o art. 134 § 1 p. p.p.s.a Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami oraz powołaną podstawą prawną. W ramach tej kognicji Sąd bada, czy przy wydaniu zaskarżonego aktu administracyjnego nie naruszono przepisów prawa materialnego i przepisów postępowania. Zdaniem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego - nie ma racji skarżący twierdząc, że "oddanie strzału ostrzegawczego jako czynność przed użyciem broni służbowej nie stanowi samego użycia tej broni." W świetle obowiązujących przepisów stanowisko skarżącego należy uznać za nieuzasadnione. Okoliczności, w jakich policjant może użyć broni palnej w stosunku do obywatela stanowią wiedzę o podstawowym znaczeniu. Zgodnie z art. 8 ust. 1 Konstytucji Rzeczpospolitej Polskiej: "Konstytucja jest najwyższym prawem Rzeczypospolitej Polskiej". Według art. 38 Konstytucji: "Rzeczpospolita Polska zapewnia każdemu człowiekowi prawną ochronę życia", a zgodnie z art. 31 Konstytucji: "1. Wolność człowieka podlega ochronie prawnej. 2. Każdy jest obowiązany szanować wolności i prawa innych. Nikogo nie wolno zmuszać do czynienia tego, czego prawo mu nie nakazuje. 3. Ograniczenia w zakresie korzystania z konstytucyjnych wolności i praw mogą być ustanawiane tylko w ustawie i tylko wtedy, gdy są konieczne w demokratycznym państwie dla jego bezpieczeństwa lub porządku publicznego, bądź dla ochrony środowiska, zdrowia i moralności publicznej, albo wolności i praw innych osób. Ograniczenia te nie mogą naruszać istoty wolności i praw." Należy zauważyć, że jedną z takich ustaw, która wprowadza ograniczenia "w zakresie korzystania z konstytucyjnych wolności i praw" jest ustawa z dnia 6 kwietnia 1990r. o Policji (Dz. U. z 2002, Nr 7, poz. 58 z późn. zm.), która w art. 1 ust. 1 wskazuje na cel, dla których utworzono policję: "Tworzy się Policję jako umundurowaną i uzbrojoną formację służącą społeczeństwu i przeznaczoną do ochrony bezpieczeństwa ludzi oraz do utrzymywania bezpieczeństwa i porządku publicznego." Wskazana wyżej ustawa o Policji w Rozdziale 3 zatytułowanym "Zakres uprawnień Policji" reguluje w sposób szczegółowy uprawnienia funkcjonariuszy Policji w stosunku do obywateli, które to uprawnienia jednocześnie ograniczają obywateli w zakresie korzystania z ich konstytucyjnych wolności i praw. Art. 16 ustawy o Policji określa przypadki i środki tzw. "przymusu bezpośredniego": "1. W razie niepodporządkowania się wydanym na podstawie prawa poleceniom organów Policji lub jej funkcjonariuszy, policjanci mogą stosować następujące środki przymusu bezpośredniego: 1) fizyczne, techniczne i chemiczne środki służące do obezwładniania bądź konwojowania osób oraz do zatrzymywania pojazdów, 2) pałki służbowe, 3) wodne środki obezwładniające, 4) psy i konie służbowe, 5) pociski niepenetracyjne, miotane z broni palnej. 2. Policjanci mogą stosować jedynie środki przymusu bezpośredniego odpowiadające potrzebom wynikającym z istniejącej sytuacji i niezbędne do osiągnięcia podporządkowania się wydanym poleceniom. 3. (skreślony). 4. Rada Ministrów, w drodze rozporządzenia, określa szczegółowe przypadki oraz warunki i sposoby użycia środków przymusu bezpośredniego, o których mowa w ust. 1." Natomiast art. 17 cyt. ustawy o Policji określa prawo policjanta do użycia broni palnej. Prawo to, z uwagi na konstytucyjną zasadę "ochrony życia" jest ściśle określone do przypadków wymienionych taksatywnie w tym przepisie, którego treść winien bezwzględnie znać każdy policjant od chwili, gdy zostaje mu przydzielona broń służbowa. Przepis art. 17 ustawy o Policji stanowi dla funkcjonariusza jedyny przepis, zgodnie z którym policjant może użyć broni palnej. Przepis ten zawiera podstawowe dla zrozumienia jego treści słowo "wyłącznie", a to oznacza, że nie istnieją żadne inne przesłanki (przypadki, sytuacje, okoliczności), dla których policjant może użyć tej broni. Dla jasności w tej sprawie należy - zdaniem Sądu - podkreślić, że ustawodawca w art. 17 ustawy z dnia 6 kwietnia 1990r. o Policji Dz. U. z 2002, Nr 7, poz. 58 z późn. zm.) nie dzieli "użycia broni" na przypadki "oddania strzału ostrzegawczego" i "oddania strzału w kierunku osoby" uznając tym samym, że ustawowe pojęcie "użycie broni" odnosi się do obu przypadków, czyli innymi słowy: zarówno oddanie strzału ostrzegawczego, jak i oddanie strzału w kierunku osoby jest użyciem broni palnej, o którym mowa w tej ustawie, l tak według art. 17 ustawy o Policji: "1. Jeżeli środki przymusu bezpośredniego, wymienione w art. 16 ust. 1, okazały się niewystarczające lub ich użycie, ze względu na okoliczności danego zdarzenia, nie jest możliwe, policjant ma prawo użycia broni palnej wyłącznie: 1) w celu odparcia bezpośredniego i bezprawnego zamachu na życie, zdrowie lub wolność policjanta lub innej osoby oraz w celu przeciwdziałania czynnościom zmierzającym bezpośrednio do takiego zamachu, 2) przeciwko osobie niepodporządkowującej się wezwaniu do natychmiastowego porzucenia broni lub innego niebezpiecznego narzędzia, którego użycie zagrozić może życiu, zdrowiu lub wolności policjanta albo innej osoby, 3) przeciwko osobie, która usiłuje bezprawnie, przemocą odebrać broń palną policjantowi lub innej osobie uprawnionej do posiadania broni palnej, 4) w celu odparcia niebezpiecznego bezpośredniego, gwałtownego zamachu na obiekty i urządzenia ważne dla bezpieczeństwa lub obronności państwa, na siedziby naczelnych organów władzy, naczelnych i centralnych organów administracji państwowej albo wymiaru sprawiedliwości, na obiekty gospodarki lub kultury narodowej oraz na przedstawicielstwa dyplomatyczne i urzędy konsularne państw obcych albo organizacji międzynarodowych, a także na obiekty dozorowane przez uzbrojoną formację ochronną utworzoną na podstawie odrębnych przepisów, 5) w celu odparcia zamachu na mienie, stwarzającego jednocześnie bezpośrednie zagrożenie dla życia, zdrowia lub wolności człowieka, 6) w bezpośrednim pościgu za osobą, wobec której użycie broni było dopuszczalne w przypadkach określonych w pkt 1-3 i 5, albo za osobą wobec której istnieje uzasadnione podejrzenie popełnienia zabójstwa, zamachu terrorystycznego, uprowadzenia osoby w celu wymuszenia okupu lub określonego zachowania, rozboju, kradzieży rozbójniczej, wymuszenia rozbójniczego, umyślnego ciężkiego uszkodzenia ciała, zgwałcenia, podpalenia lub umyślnego sprowadzenia w inny sposób niebezpieczeństwa powszechnego dla życia albo zdrowia, 7) w celu ujęcia osoby, o której mowa w pkt 6, jeśli schroniła się ona w miejscu trudno dostępnym, a z okoliczności towarzyszących wynika, że może użyć broni palnej lub innego niebezpiecznego narzędzia, którego użycie zagrozić może życiu lub zdrowiu, 8) w celu odparcia gwałtownego, bezpośredniego i bezprawnego zamachu na konwój ochraniający osoby, dokumenty zawierające wiadomości stanowiące tajemnicę państwową, pieniądze albo inne przedmioty wartościowe, 9) w celu ujęcia lub udaremnienia ucieczki osoby zatrzymanej, tymczasowo aresztowanej lub odbywającej karę pozbawienia wolności, jeśli: a) ucieczka osoby pozbawionej wolności stwarza zagrożenie dla życia albo zdrowia ludzkiego, b) istnieje uzasadnione podejrzenie, że osoba pozbawiona wolności może użyć broni palnej, materiałów wybuchowych lub niebezpiecznego narzędzia, c) pozbawienie wolności nastąpiło w związku z uzasadnionym podejrzeniem lub stwierdzeniem popełnienia przestępstw, o których mowa w pkt 6. 2. W działaniach oddziałów i pododdziałów zwartych Policji użycie broni palnej może nastąpić tylko na rozkaz ich dowódcy. 3. Użycie broni palnej powinno następować w sposób wyrządzający możliwie najmniejszą szkodę osobie, przeciwko której użyto broni palnej. 4. Rada Ministrów, w drodze rozporządzenia, określa szczegółowo warunki i sposób postępowania przy użyciu broni palnej, a także zasady użycia broni palnej przez jednostki wymienione w ust. 2." Analizując treść powyższego przepisu i mając na względzie sytuację faktyczną w niniejszej sprawie - ucieczkę zatrzymanego do kontroli drogowej kierowcy, sprawcy wykroczenia (przejazdu na czerwonym świetle) i najprawdopodobniej sprawcy przestępstwa kierowania pojazdem w stanie nietrzeźwości z art. 178a kodeksu karnego, należy stwierdzić ponad wszelką wątpliwość (przy dodatkowym wyjaśnieniu, że kierowca nie został "zatrzymany" w rozumieniu pkt 9 ust. 1 art. 17, które to zatrzymanie ma charakter procesowy, a jedynie zatrzymany do kontroli drogowej), że żadna z okoliczności wymienionych w art. 17 ust. 1 ustawy o Policji nie zaszła w niniejszej sprawie, a więc brak było jakiejkolwiek podstawy prawnej do użycia broni palnej. Wojewódzki Sąd Administracyjny zwraca uwagę, że zgodnie z § 4 art. 17 ustawy o Policji ustawodawca upoważnił Radę Ministrów do wydania rozporządzenia jedynie w zakresie określenia szczegółowego warunków i sposobu postępowania przy użyciu broni palnej (a także zasad użycia broni palnej przez jednostki wymienione w ust. 2.) nie dając możliwości innego pojmowania określenia "użycia broni palnej", jak tylko i wyłącznie wskazanego w ustawie. Nie mniej, co Sąd zauważa, wydane przez Radę Ministrów Rozporządzenie z dnia 19 lipca 2005r. w sprawie szczegółowych warunków i sposobu postępowania przy użyciu broni palnej przez policjantów oraz zasad użycia broni palnej przez oddziały i pododdziały zwarte Policji (Dz. U. Nr 135, poz. 1132) wydane właśnie "na podstawie art. 17 ust. 4 ustawy z dnia 6 kwietnia 1990 r. o Policji" wprowadziło odmienną niż ustawa regulację, albowiem stanowi: "§ 3. 1. Policjanci przed użyciem broni palnej są obowiązani: 1) po uprzednim okrzyku "POLICJA" wezwać osobę do zachowania się zgodnego z prawem, a w szczególności do natychmiastowego porzucenia broni lub niebezpiecznego narzędzia, zaniechania ucieczki, odstąpienia od bezprawnych działań lub użycia przemocy; 2) w razie niepodporządkowania się wezwaniom określonym w pkt 1 zagrozić użyciem broni palnej, wzywając: "STÓJ - BO STRZELAM"; 3) oddać strzał ostrzegawczy w bezpiecznym kierunku, jeżeli wezwania określone w pkt 1 i 2 okażą się bezskuteczne. 2. Przepisów ust. 1 nie stosuje się w sytuacjach, o których mowa w art. 17 ust. 1 pkt 1, 3, 5 i 8 ustawy, a także w innych przypadkach, gdy z zachowania osoby posiadającej broń lub niebezpieczne narzędzie wynika, że wszelka zwłoka groziłaby bezpośrednim niebezpieczeństwem dla życia lub zdrowia ludzkiego. 3. Użycie broni palnej w sytuacji, o której mowa w ust. 2, musi być poprzedzone okrzykiem "POLICJA"." Treść powyższego § 3 ust. 1 cyt. Rozporządzenia sugeruje, że "przed użyciem broni palnej" można "oddać strzał ostrzegawczy", czyli sugeruje, że czym innym jest "użycie broni", a czym innym "oddanie strzału ostrzegawczego", jak zarzuca to skarżący. Na takie rozróżnienie pojęciowe wskazuje wprost § 5 ust. 1 tego Rozporządzenia: "W każdym przypadku użycia broni palnej lub oddania strzału ostrzegawczego policjant jest obowiązany niezwłocznie powiadomić o tym dyżurnego najbliższej jednostki organizacyjnej Policji." Powyższe - zdaniem Sądu - świadczy o niespełnieniu przez wskazane wyżej Rozporządzenie wymogów aktu wykonawczego, które zamiast precyzować szczegółowe warunki i sposoby postępowania przy użyciu broni palnej przez policjantów, jak chciał tego ustawodawca w delegacji ustawowej, w rzeczywistości wprowadza pojęcia sprzeczne z pojęciami użytymi w ustawie. Rozporządzenie to, zdaniem Sądu, budzi wątpliwości interpretacyjne i stwarza wyjątkowo niebezpieczne sytuacje, gdyż powoduje u funkcjonariuszy policji niedopuszczalną możliwość pozaustawowego użycia przez nich broni. W przypadku bowiem braku znajomości systematyki prawa i nadrzędności ustawy w stosunku do przepisów wykonawczych -ten akt prawny niższego rzędu stwarza możliwość "oddawania strzałów ostrzegawczych" przez policjantów w sytuacjach innych, niż ściśle określa to art. 17 ustawy o Policji. W oparciu o powyższe, Wojewódzki Sąd Administracyjny uznał, że omawiane wyżej Rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 19 lipca 2005r. jest aktem prawnym dalekim od "przyzwoitej legislacji" i zwraca uwagę na ujawnione w tej sprawie niebezpieczeństwo stosowania aktu wykonawczego z pominięciem ustawy. Mając na względzie konieczność prawidłowego stosowania przepisów art. 17 ustawy o Policji Sąd uznał, że skarga nie zawiera żadnego zarzutu mogącego być uwzględnionym i stwierdził, że organy obu instancji wydając zaskarżone orzeczenia nie naruszyły prawa - a przeto skargi nie uwzględnił i na podstawie art. 151 p.p.s.a. orzekł - jak w sentencji.