III SA/Kr 481/12

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Dorota Dąbek Sędziowie NSA Krystyna Kutzner (spr.) WSA Bożenna Blitek Protokolant Honorata Kuźmicka-Wełna po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 4 grudnia 2012 r. sprawy ze skargi "A" W. P. na decyzję Dyrektora Izby Celnej z dnia 10 lutego 2012 r. nr [...] w przedmiocie wymierzenia kary pieniężnej za urządzanie gier na automatach poza kasynem I. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu pierwszej instancji, II. orzeka, że uchylone decyzje nie mogą być wykonane, III. zasądza od Dyrektora Izby Celnej na rzecz strony skarżącej kwotę 3137,00 zł (słownie: trzy tysiące sto trzydzieści siedem złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania. Dyrektor Izby Celnej decyzją z dnia 10 lutego 2012r [...] utrzymał w mocy decyzję Naczelnika Urzędu Celnego z dnia [...] 2011 r. nr [...] wymierzającą skarżącemu W. P. prowadzącemu działalność gospodarczą pod nazwą "A" W. P. - karę pieniężną w wysokości 24.000,00 zł z tytułu urządzania gry na dwóch terminalach internetowych poza kasynem gry . Jako podstawę prawną ww. decyzji Naczelnik Urzędu Celnego wskazał art.89 ust.1 pkt.2 i ust.2 pkt.2 ustawy z dnia 19 listopada 2009r. o grach hazardowych (Dz.U. 201.1540 ). Powyższe decyzje zostały wydane w oparciu o następujący stan faktyczny ustalony przez organy celne : pracownicy Urzędu Celnego, działając na podstawie art. 30 ust. 2 pkt 3 ustawy z dnia 27 sierpnia 2009 r o Służbie Celnej (Dz. U. Nr 168, poz. 1323 ze zm.), przeprowadzili kontrolę w dniu [...] 2010 r. w lokalu "B" R. M. w N. Przedmiotem powyższych kontroli było przestrzeganie przepisów ustawy o grach hazardowych. Wyniki kontroli zostały opisane w Protokole kontroli z dnia [...] 2010 r. Z ustaleń funkcjonariuszy celnych wynikało , że w kontrolowanym lokalu stwierdzono włączone terminale internetowe , bez oznaczeń fabrycznych , bez numeru i bez oznakowania , kto jest ich właścicielem. W ocenie kontrolujących przedmiotowe urządzenia spełniały warunki definicji automatów do gier , określone w ww. ustawie o grach hazardowych . Kontrolowane urządzenia zostały zabezpieczone i przemieszczone do magazynu Urzędu Celnego. Właściciel lokalu , w którym stwierdzono ww. urządzenia oświadczył , że ich właścicielem jest skarżący . Mając na uwadze powyższe okoliczności , Naczelnik Urzędu Celnego wszczął z urzędu postępowanie w sprawie dotyczącej kontrolowanych urządzeń, w celu wymierzenia kary pieniężnej za urządzanie gry na automatach poza kasynem gry . W trakcie prowadzonego postępowania organ celny postanowieniem z dnia [...] 2011r. powołał biegłego z zakresu informatyki i telekomunikacji Sądu Okręgowego w osobie R. R. w celu wykonania ekspertyzy kontrolowanych urządzeń m.in. czy badane urządzenia spełniają kryteria automatu hazardowego określone w ustawie o grach hazardowych. Z opinii sporządzonej przez ww. biegłego w postępowaniu prowadzonym pod sygn. akt [...] i włączonej do niniejszego postępowania wynikało w odniesieniu do obu kontrolowanych terminali , że "badane urządzenie – terminal internetowy spełnia kryteria automatu hazardowego opisanego w ustawie o grach hazardowych z dnia 19 listopada 2009r. (Dz.U. Nr 201, poz.1540)". Ponadto organ celny ustalił , że skarżący jest właścicielem przedmiotowych terminali , nie posiada zezwolenia, ani koncesji na prowadzenie działalności w zakresie gier na automatach i nie rejestrował przedmiotowych urządzeń jako automatów do gier . W wyniku powyższych ustaleń Naczelnik Urzędu Celnego uznał , że skarżący jest urządzającym gry na automatach poza kasynem gry , kontrolowane urządzenia umożliwiają rozgrywanie gier organizowanych w celach komercyjnych, a w konsekwencji podlega karze pieniężnej określonej w decyzji , o której mowa na wstępie . Dyrektor Izby Celnej, po rozpatrzeniu odwołania od decyzji organu pierwszej instancji , utrzymał w mocy zaskarżone rozstrzygnięcie. Argumentacja odwołania odnosiła się głównie do kwestionowania okoliczności , kto i kiedy zainstalował w przedmiotowych terminalach oprogramowanie , które spowodowało uznanie tych terminali za automaty do gier hazardowych . W odpowiedzi na te zarzuty organ odwoławczy stwierdził, że celem prowadzonego postępowania nie było ustalanie tych okoliczności , lecz zbadanie zatrzymanych urządzeń pod kątem spełnienia przez nie kryteriów automatów do gier hazardowych. Z materiału dowodowego wynikało , że właścicielem i administratorem tych urządzeń był skarżący . W ocenie Dyrektora Izby Celnej, w rozpatrywanej sprawie zaistniały wszystkie przesłanki do wymierzenia kary pieniężnej określonej w art.89 ust.1 pkt.2 ww. ustawy o grach hazardowych , a tym samym brak jest podstaw do uchylenia zaskarżonej decyzji organu pierwszej instancji. Ponadto organ odwoławczy stwierdził , że kara pieniężna wymierzana jest podmiotowi urządzającemu gry , na którym spoczywa ciężar odpowiedzialności za skutki wykonywanej działalności. Na powyższą decyzję wpłynęła skarga do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie , w której skarżący zarzucił : 1. naruszenie art. 122 i art. 187 Ordynacji podatkowej poprzez nie rozpatrzenie w sposób wyczerpujący i prawidłowy zebranego w sprawie materiału dowodowego i błędne przyjęcie , że skarżący urządzał poza kasynem , bez wymaganej koncesji i zezwolenia gry hazardowe na automatach , podczas gdy zebrane w sprawie dowody nie dają podstaw do takich twierdzeń ; 2. naruszenie art.137 § 4 Ordynacji podatkowej w zw. z art. 93 k.p.c. poprzez przyjęcie za dowód w sprawie twierdzeń pełnomocnika skarżącego zawartych w piśmie z dnia 27.09.2010r. , podczas gdy zostały one odwołane przez skarżącego w dniu 20.12.2011r. Wskazując na powyższe skarżący wniósł o uchylenie w całości zaskarżonej decyzji i podniósł , że terminale internetowe działające z oprogramowaniem umożliwiającym dostęp do gry "M" oraz w wbudowanym czytnikiem banknotów zostały zainstalowane sprzecznie z wolą i zaleceniami skarżącego. Oświadczenie pełnomocnika skarżącego W. P. o kontrolowaniu przez skarżącego przedmiotowych terminali pod względem technicznym zostało odwołane przez skarżącego . W związku z powyższym organy nieprawidłowo uznały skarżącego za urządzającego grę hazardową , gdyż organy były związane oświadczeniem skarżącego , a nie jego pełnomocnika. Skarżący oświadczył , że zatrzymane terminale "nie mogą być w żadnym razie uznawane za automaty do gier ". Uchybienia w zakresie zbierania i oceny materiału dowodowego, zdaniem skarżącego , doprowadziły organy do nietrafnego wniosku o uznaniu go za urządzającego na tych urządzeniach gry o charakterze hazardowym. W odpowiedzi na skargę Dyrektor Izby Celnej wniósł o jej oddalenie stwierdzając, że jest ona niezasadna , a zarzut braku podstaw do uznania skarżącego za urządzającego gry hazardowe – za " całkowicie nietrafny ". Organ podniósł , że fakt podpisania przez właściciela lokalu ze skarżącym umowy najmu części powierzchni lokalu pod zainstalowanie terminali internetowych oraz ustalenie przez skarżącego " warunków korzystania z terminala" świadczą o tym , że to skarżący urządzał gry na automatach w lokalu nie będącym kasynem w rozumieniu przepisów ustawy o grach hazardowych , nie mając stosowanego zezwolenia. Kara pieniężna jest wymierzana podmiotowi urządzającemu gry i na tym podmiocie spoczywa ciężar odpowiedzialności za skutki wykonywanej działalności. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył , co następuje : Stosownie do art.1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. Nr 153, poz.1269 ) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem . Oznacza to , że przedmiotem kontroli Sądu jest zgodność zaskarżonej decyzji ( innego aktu lub czynności ) z przepisami prawa materialnego, które mają zastosowanie w sprawie oraz z przepisami prawa procesowego , regulującymi tryb jej wydania lub podjęcia aktu albo czynności będącej przedmiotem zaskarżenia . Wiążące przy tym są przepisy obowiązujące w dacie wydania zaskarżonego aktu. Usunięcie z obrotu prawnego decyzji lub innego aktu może nastąpić tylko wtedy , gdy postępowanie sądowe dostarczy podstaw do uznania , że przy ich wydawaniu organy administracji publicznej naruszyły prawo w zakresie wskazanym w art. 145 § 1 ustawy z dnia 30.08.2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz.U. z 2012 r., poz. 270) tj. w przypadku istnienia istotnych wad w postępowaniu lub naruszenia przepisów prawa materialnego, mających istotny wpływ na wynik sprawy. Mając na uwadze wskazane powyżej kryterium legalności, Wojewódzki Sąd Administracyjny , po poddaniu ocenie ustalonych w sprawie w toku administracyjnego postępowania instancyjnego okoliczności faktycznych i istniejących wówczas okoliczności prawnych stwierdza , że zaskarżone decyzje oraz poprzedzająca ją decyzja organu pierwszej instancji uzasadniają zarzut naruszenia przepisów prawa procesowego w stopniu skutkującym jej uchyleniem. Przedmiotem niniejszego postępowania była decyzja wymierzająca skarżącemu karę pieniężną w wysokości 24.000,00 zł za urządzanie gry na terminalach internetowych poza kasynem gry. Podstawą prawną nałożenia tej kary był art.89 ust.1 pkt.2 i ust.2 ww. ustawy o grach hazardowych. W rozpatrywanej sprawie ustalony przez organy celne stan faktyczny – co do zasady – nie jest sporny . Kontrola przeprowadzona przez funkcjonariuszy celnych w dniu [...] 2010r. w lokalu "B" R. M. w N ujawniła w nim dwa terminale internetowe. Zatrzymane w magazynie depozytowym urzędu celnego urządzenia zostały poddane badaniom przez biegłego sądowego z zakresu informatyki i telekomunikacji , który stwierdził, że badane urządzenia spełniają kryteria automatów hazardowych opisanych ww. ustawie o grach hazardowych . W ocenie Sądu rozpatrującego niniejszą sprawę, istota przedmiotu postępowania dotyczyła ustalenia, czy skarżący w dniu kontroli prowadził działalność polegającą na urządzaniu gry na automatach poza kasynem gry , a w szczególności, czy zakwestionowane przez organ celny terminale internetowe stanowiły urządzenia , na których organizowane były gry na automacie w rozumieniu art.2 ust.3 i ust.5 ww. ustawy o grach hazardowych. Od tego ustalenia zależy bowiem , czy kara pieniężna wymierzona przez organ jest zasadna. Zdaniem organów celnych skarżący w dniu kontroli urządzał gry na automatach tj. na terminalach internetowych w rozumieniu ww. ustawy i swoje stanowisko oparły na opinii biegłego sądowego z zakresu informatyki i telekomunikacji. Skarżący w istocie nie kwestionował ustaleń organu odnośnie zatrzymanych urządzeń , lecz nie zgodził się ze stanowiskiem tych organów , iż jest on podmiotem urządzającym gry hazardowe , a w szczególności , że zainstalował w terminalach internetowych grę o charakterze losowym oraz elektroniczny czytnik banknotów. W ocenie Sądu rozpatrującego niniejszą sprawę, skarga zasługuje na uwzględnienie , ale z innych powodów niż w niej podniesiono. Zdaniem Sądu zaskarżona decyzja narusza obowiązujące przepisy prawa procesowego i naruszenie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy , co musiało skutkować uchyleniem zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji organu pierwszej instancji. Okolicznością bezsporną w sprawie jest , że zgodnie z art. 3 ww. ustawy o grach hazardowych , urządzanie gier i prowadzenie działalności w zakresie gier losowych, zakładów, zakładów wzajemnych i gier na automatach jest dozwolone wyłącznie na zasadach określonych w ustawie. Z kolei , stosownie do art. 2 ust. 3 ww. ustawy , grami na automatach są gry na urządzeniach mechanicznych, elektromechanicznych lub elektronicznych, w tym komputerowych, wygrane pieniężne lub rzeczowe, w których gra zawiera element losowości. Wygraną rzeczową w grach na automatach , zgodnie z art. 2 ust. 4 tej ustawy , jest również wygrana polegająca na możliwości przedłużania gry bez konieczności wpłaty stawki za udział w grze, a także możliwość rozpoczęcia nowej gry przez wykorzystanie wygranej rzeczowej uzyskanej w poprzedniej grze . Grami na automatach , stosownie do art.2 ust.5 ustawy , są także gry na urządzeniach mechanicznych, elektromechanicznych lub elektronicznych, w tym komputerowych, organizowane w celach komercyjnych, w których grający nie ma możliwości uzyskania wygranej pieniężnej lub rzeczowej, ale gra ma charakter losowy . Z punktu widzenia rozstrzygnięcia niniejszej sprawy , istotne znaczenie ma przepis art.2 ust.6 ww. ustawy , który stanowi , że Minister właściwy do spraw finansów publicznych rozstrzyga , w drodze decyzji , czy gra lub zakład posiadające cechy wymienione w ust.1 – 5 są grą losowa , zakładem wzajemnym albo grą na automacie w rozumieniu ustawy. Ust.7 stanowi natomiast , że do wniosku o wydanie decyzji , o której mowa w ust.6 , należy załączyć opis planowanego albo realizowanego przedsięwzięcia , zawierający w szczególności zasady jego urządzania , przewidywane nagrody , sposób wyłaniania zwycięzców oraz , w przypadku gry na automatach , badanie techniczne danego automatu, przeprowadzone przez jednostkę badającą upoważnioną do badań technicznych automatów i urządzeń do gier. Minister właściwy do spraw finansów publicznych może zażądać przedłożenia takich dokumentów przez stronę także w postępowaniu prowadzonym z urzędu. Przytoczony wyżej przepis ust.7 wszedł w życie z dniem 14 lipca 2011r., co ma istotne znaczenia dla rozpatrywanej sprawy , gdyż przepis ten obowiązywał już w dacie wydania decyzji przez organ pierwszej instancji , co miało miejsce w dniu [...] 2011r . Z powyższych przepisów jednoznacznie wynika, że ustawodawca przewidział szczególną procedurę w zakresie rozstrzygania , czy gry lub zakład posiadające cechy wymienione w ust.1 – 5 art.2 ww. ustawy o grach hazardowych są grą losową , zakładem wzajemnym albo grą na automacie w rozumieniu ustawy. Odnosząc powyższe rozważania do rozpatrywanej sprawy należy stwierdzić , że z punktu widzenia obowiązujących przepisów przeprowadzenie dowodu i rozstrzygnięcie , czy gra na automatach, w tym na terminalach internetowych , jest grą na automacie w rozumieniu ustawy o grach hazardowych , może być stwierdzone wyłącznie w trybie wyżej przytoczonych przepisów , które – co należy podkreślić – mają charakter przepisów szczególnych , wyłączających przepisy ogólne zawarte w Ordynacji podatkowej , które co do zasady stosuje się w sprawach z ustawy o grach hazardowych. Za powyższym stanowiskiem przemawia regulacja zawarta w art.8 tej ustawy , który to przepis stanowi , że " do postępowań w sprawach określonych w ustawie stosuje się odpowiednio przepisy ustawy z dnia 29 sierpnia 1997r. – Ordynacja podatkowa (Dz.U. z 2005r. Nr 8, poz.60 , z późn.zm.) , chyba że ustawa stanowi inaczej". Skoro w art.2 ust.6 i ust.7 ww. ustawy kompetencja do rozstrzygania , czy m.in. określony automat do gry jest automatem w rozumieniu ustawy o grach hazardowych została przekazana do właściwości Ministra właściwego do spraw finansów publicznych , to niedopuszczalne jest stwierdzenie tej okoliczności przez inne podmioty , w tym przez biegłego sądowego z zakresu informatyki i telekomunikacji, jak to miało miejsce w rozpatrywanej sprawie. Biegły sądowy nie jest podmiotem uprawnionym do rozstrzygania w powyższej kwestii w postępowaniach uregulowanych ww. ustawą o grach hazardowych. Ustawodawca w sposób nie budzący wątpliwości określił , że badania techniczne danego automatu mogą przeprowadzić wyłącznie jednostki badające upoważnione do badań technicznych automatów i urządzeń do gier. Istotną okolicznością jest również , że dokumenty wymienione w art.2 ust.7 ww. ustawy , w tym badanie techniczne danego automatu , Minister właściwy do spraw finansów publicznych może żądać również w postępowaniach prowadzonych z urzędu. W ocenie Sądu rozpatrującego niniejszą sprawę , z żądaniem wydania decyzji rozstrzygającej , czy dana gra jest grą na automacie w rozumieniu ustawy może wystąpić zainteresowana strona dołączając do wniosku wymaganą dokumentację , ale również mogą to uczynić organy celne w ramach prowadzonego postępowania celnego wszczętego z urzędu. Wskazując na powyższe okoliczności należy podkreślić , że skoro art.2 ust.6 i ust.7 określa właściwą procedurę w tym zakresie, to niedopuszczalne jest dokonywanie ustaleń z zakresu stanu faktycznego w innej procedurze , w tym na zasadach określonych w Ordynacji podatkowej , gdyż postępowanie takie - jako wykraczające poza ramy obowiązujących przepisów szczególnych - należy uznać za dowolne. Reasumując należy stwierdzić , że na tym etapie postępowania przedwczesne jest wypowiadanie się w sprawie zarzutów dotyczących zastosowania art.89 ust.1 i ust.2 ww. ustawy o grach hazardowych. Powyższe stanowisko potwierdza m.in. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie z dnia 25.09.2012r. Nadmienić jednak należy, że orzecznictwo sądów administracyjnych w powyższym zakresie nie jest jednolite. I tak Sąd Wojewódzki w Gdańsku w wyroku z dnia 06.11.2012r. , w sprawie o sygn. akt I SA/Gd 738/12 stwierdził, że dokonywanie ustaleń w zakresie , czy kwestionowane urządzenie spełniało wymogi techniczne dla automatów do gier ( w rozumieniu art.2 ust.3 i ust.5 u.g.h.) nie należy do właściwości Ministra Finansów. Sąd ten uznał , że procedura rozstrzygania w drodze decyzji przez Ministra Finansów o charakterze gry lub zakładu może być wszczęta na wniosek lub z urzędu , jednak tylko w sytuacji , gdy przedsięwzięcie w postaci gry lub zakładu nie zostało jeszcze zrealizowane lub jest w toku realizacji. Sąd rozpatrujący niniejszą sprawę nie podziela powyższego stanowiska, gdyż ustalenia w powyższym zakresie dotyczą elementu stanu faktycznego i stosowanie różnych procedur ( a wiec w drodze decyzji Ministra Finansów , czy w drodze opinii biegłego sądowego ) nie może być uzależnione od tego , czy element tego stanu faktycznego dotyczy przedsięwzięcia przyszłego, czy przedsięwzięcia już zrealizowanego . W dalszej części uzasadnienia Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku przyjął , że " zasadą postępowania Ministra Finansów rozstrzygającego w formie decyzji – w trybie art.2 ust.6 u.g.h. – jest działanie na wniosek urządzającego gry/zakłady". Zdaniem tut. Sądu , w każdym postępowaniu opartym na przepisach ustawy o grach hazardowych obowiązuje procedura określona w tych przepisach , niezależnie od tego , czy postępowanie jest wszczęte na wniosek , czy jest prowadzone z urzędu. W obu postępowaniach , niezależnie od podmiotu , który wszczyna to postępowanie , jego celem jest ustalenie , czy gra na danym automacie jest grą w rozumieniu ww. ustawy , a nie czy gra na automacie objętym postępowaniem ma inny niż hazardowy charakter. Okoliczność , że ustawodawca wprowadził sformalizowany tryb , którego zasady określają przepisy ww. ustawy oznacza – zdaniem tut. Sądu - , że decyzja Ministra Finansów ma wiążący charakter dla organów prowadzących postępowanie w zakresie ustalenia , że gra na danym automacie jest grą hazardową w rozumieniu ustawy i nie może być zastąpione zastąpiona innym dowodem. Powyższa procedura powoduje z oczywistych względów ograniczenie postępowania co do zakresu i sposobu prowadzenia postępowania dowodowego przez organ , lecz – w ocenie tut. Sądu – ma to swoje uzasadnienie w specyfice materii. Skoro upoważnionymi do badań technicznych automatów i urządzeń do gier są nieliczne podmioty – w wyroku WSA w Gdańsku , sygn. akt I SA/GD 738/12 wymienione zostały : Politechnika Rzeszowska, Wojskowa Akademia Techniczna , Izba Celna w Przemyślu , GLI Austria GmbH z siedzibą w Austrii - Oddział w Polsce z siedzibą w Krakowie , Instytut Elektrotechniki w Warszawie i Wyższa Szkoła Informatyki i Umiejętności – Laboratorium Badawcze w Łodzi – to oznacza , że specyfika tej materii dotyczącej charakteru gry na danym automacie ogranicza zakres podmiotów , które uprawnione są do rozstrzygania w tej kwestii. Tut. Sąd nie podziela również stanowiska zawartego w omawianym wyroku WSA w Gdańsku, że jeśli urządzający gry na automacie nie skorzystają z uprawnienia uzyskania ww. decyzji Ministra Finansów, "organy podatkowe na podstawie art.89 i art.90 u.g.h. uzyskują autonomiczne uprawnienia do poczynienia własnych ustaleń w zakresie wystąpienia w danej sprawie przesłanek wymierzenia kary za urządzanie gry na automatach poza kasynem gry". Zdaniem tut. Sądu wskazane przepisy nie wyłączają procedury określonej w art.2 ust.6 i 7 ww. ustawy i nie wynika z nich " autonomiczne uprawnienie" do własnych ustaleń w tym zakresie. W związku z powyższym niedopuszczalna była samodzielna ocena organów charakteru gry w oparciu o dowód z opinii biegłego sądowego , który wypowiedział się w tej opinii na temat materii zastrzeżonej dla Ministra Finansów . Uznając , że zaskarżona decyzja oraz poprzedzająca ją decyzja organu pierwszej instancji zostały wydane z naruszeniem przepisów prawa procesowego w zakresie wyżej opisanym , Sąd działając na podstawie art.145 § 1 pkt.1 c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. 2012r. poz.270) – orzekł jak w sentencji. Na podstawie art.152 ww. ustawy Sąd orzekł , że uchylone rozstrzygnięcia organów celnych nie podlegają wykonaniu , co oznacza , iż ww. rozstrzygnięcia nie wywołują skutków prawnych od chwili wydania wyroku , mimo że wyrok ten nie jest jeszcze prawomocny. Rozstrzygnięcie to traci moc z chwilą uprawomocnienia się wyroku. O kosztach orzeczono na podstawie art. 200 tej ustawy.