III SA/Kr 494/12

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Dorota Dąbek Sędziowie NSA Krystyna Kutzner (spr.) WSA Bożenna Blitek Protokolant Honorata Kuźmicka-Wełna po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 4 grudnia 2012 r. sprawy ze skargi A. A. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 7 marca 2012 r. nr [...] w przedmiocie odmowy odstąpienia od żądania zwrotu nienależnie pobranych świadczeń skargę oddala Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z dnia 07 marca 2012r. znak [...] utrzymało w mocy decyzję Prezydenta Miasta z dnia [...] 2011r. znak [...] w sprawie odmowy odstąpienia od żądania zwrotu nienależnie pobranych świadczeń przez skarżącego A. A. W uzasadnieniu przedmiotowej decyzji organ odwoławczy podniósł , że zgodnie z art. 98 ustawy z dnia 12 marca 2004r. o pomocy społecznej (Dz.U.2009.1362) świadczenia nienależnie pobrane podlegają zwrotowi od osoby lub rodziny korzystającej ze świadczeń z pomocy społecznej, niezależnie od dochodu rodziny. Z kolei art. 6 pkt 16 ww. ustawy stanowi , że przez świadczenie nienależnie pobrane rozumie się świadczenie pieniężne uzyskane na podstawie przedstawionych nieprawdziwych informacji lub nie poinformowania o zmianie sytuacji materialnej lub osobistej. W ocenie Samorządowego Kolegium Odwoławczego , z akt przedmiotowej sprawy jednoznacznie wynika, że skarżący pobrał nienależnie świadczenia i w momencie, gdy przystąpiono do działań zmierzających do wyegzekwowania tych należności, zwrócił się do organu o ich umorzenie i odstąpienie od żądania zwrotu. Materiał dowodowy znajdujący się w aktach sprawy , zdaniem organu odwoławczego, jednoznacznie potwierdza, że wystosowano do skarżącego zawiadomienie z dnia 21 października 2011 r., aby przebywał w dniach od 10-15 listopada 2011 r. w godzinach od 11.00 do 15.00 w miejscu swojego zamieszkania , celem "rozeznania aktualnej sytuacji socjalno- bytowej". Skarżący zawiadomienie to odebrał osobiście w dniu 2 listopada 2011r. W ocenie organu , od daty odebrania zawiadomienia do wyznaczonego w tym zawiadomieniu terminie było wystarczająco dużo czasu, aby skarżący poinformował organ o tym, że nie może być obecny w wyznaczonym terminie w domu i zaproponować nowy termin, dla wszystkich dogodny , czego jednak nie uczynił. Samorządowe Kolegium Odwoławcze wskazało na art. 11 § 2 ww. ustawy , zgodnie z którym brak współdziałania osoby lub rodziny z pracownikiem socjalnym w rozwiązywaniu trudnej sytuacji życiowej, odmowa zawarcia kontraktu socjalnego, niedotrzymywanie jego postanowień, nieuzasadniona odmowa podjęcia zatrudnienia, innej pracy zarobkowej przez osobę bezrobotną lub wykonywania prac społecznie użytecznych, o których mowa w przepisach o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy, lub nieuzasadniona odmowa podjęcia leczenia odwykowego w zakładzie lecznictwa odwykowego przez osobę uzależnioną - mogą stanowić podstawę do odmowy przyznania świadczenia, uchylenia decyzji o przyznaniu świadczenia lub wstrzymania świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej. Organ odwoławczy podniósł , że skarżący jeśli oczekuje pomocy od organów Państwa , to musi umożliwić pracownikom należyte udokumentowanie swojej sytuacji osobistej i materialnej ; bez tego rodzaju działań nie jest możliwe przyznanie jakiejkolwiek pomocy. Brak możliwości przeprowadzenia wywiadu środowiskowego powoduje, że organ pomocy społecznej nie może ustalić, czy sytuacja skarżącego uzasadnia przyznanie wnioskowanej pomocy , a w szczególności czy żądanie zwrotu nienależnie pobranych świadczeń stanowiłoby dla skarżącego nadmierne obciążenie lub też niweczyłoby skutki udzielanej pomocy. Wskazane okoliczności , w ocenie organu odwoławczego , stanowiły przeszkodę do uwzględnienia wniosku skarżącego. Na powyższą decyzję wpłynęła skarga do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie , w której skarżący podniósł , że wywiad środowiskowy był przeprowadzony w miejscu jego zamieszkania kilkakrotnie i organ pomocy społecznej znał jego sytuację materialną. Ponadto skarżący oświadczył , że " toczy się sprawa o dział spadku i zniesienie współwłasności " i wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji . W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o jej oddalenie i podtrzymało dotychczasowe stanowisko w sprawie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył , co następuje : Stosownie do art.1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. Nr 153, poz.1269 ) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem . Oznacza to, że przedmiotem kontroli Sądu jest zgodność z prawem zaskarżonej decyzji . Usunięcie z obrotu prawnego decyzji może nastąpić tylko wtedy , gdy postępowanie sądowe dostarczy podstaw do uznania , że przy wydawaniu zaskarżonej decyzji organy administracji publicznej naruszyły prawo w zakresie wskazanym w art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz.U.2012.270) . Z kolei art.134 § 1 ww. ustawy stanowi , że sąd nie jest związany granicami skargi. Dokonując oceny zaskarżonej decyzji pod kątem wyżej wskazanych kryteriów Sąd nie stwierdził w postępowaniu organów naruszenia prawa w stopniu skutkującym uchyleniem zaskarżonej decyzji , ani poprzedzającej ją decyzji organu pierwszej instancji. Podnieść należy , że postępowanie w niniejszej sprawie zostało wszczęte na wniosek skarżącego z dnia 5 października 2011r. o umorzenie postępowania egzekucyjnego w sprawie świadczeń nienależnie pobranych . W istocie wniosek ten dotyczył odstąpienia od żądania zwrotu nienależnie pobranych świadczeń. W związku z powyższym konieczne stało się ustalenie sytuacji osobistej , rodzinnej, dochodowej , a w szczególności sytuacji majątkowej skarżącego. Jeżeli , jak podnosi skarżący , wywiad środowiskowy był przeprowadzany u niego kilkakrotnie to można przyjąć , że sytuacja osobista i rodzinna skarżącego jest stabilna ; natomiast okoliczności rozpatrywanej sprawy wskazują , że sytuacja dochodowa i majątkowa skarżącego była zmienna i nie znana organowi , skoro doszło do nienależnie pobranych świadczeń , o których zwrot organ dochodził w postępowaniu egzekucyjnym. W związku z powyższym ustalenie tej sytuacji wymagało przeprowadzenia wywiadu środowiskowego w miejscu zamieszkania skarżącego. Podkreślić należy , że w sprawach dotyczących udzielania świadczeń , jak i dochodzenie ich zwrotu w oparciu o przepisy ustawy o pomocy społecznej , wywiad środowiskowy jest obligatoryjnym środkiem dowodowym . Celem wywiadu jest wszechstronne ustalenie sytuacji wnioskodawcy , a to wymaga współdziałania z pracownikiem socjalnym . Dodać należy , że wnioskodawca ma obowiązek wyczerpującego informowania pracownika socjalnego o sytuacji osobistej, rodzinnej, dochodowej i majątkowej. Z kolei organ pomocy społecznej ma obowiązek dokonać rzetelnej analizy przedstawionej sytuacji i dokonać jej oceny oraz sformułować wnioski dotyczące pomocy. Czy należy udzielić pomocy , jakiego rodzaju i w jakim rozmiarze zależy od ustalenia rzeczywistych potrzeb wnioskodawcy. Wbrew zarzutom skargi , należy uznać , że w rozpoznawanej sprawie organ pierwszej instancji zasadnie domagał się przeprowadzenia wywiadu środowiskowego w miejscu zamieszkania skarżącego. Z akt niniejszej sprawy wynika, że pracownicy Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej udali się w dniu 21 października 2011r. do miejsca zamieszkania skarżącego , a wobec nie zastania go – wysłano skarżącemu wezwanie zobowiązujące go do przebywania w domu w oznaczonym terminie. Wezwanie to zostało osobiście odebrane przez skarżącego , jednak skarżący nie zastosował się do jego treści i w konsekwencji wywiadu nie udało się przeprowadzić . Okolicznością istotną z punktu widzenia legalności zaskarżonej decyzji jest fakt, że w wezwaniu znajduje się pouczenie , że " niezastosowanie się do ww. dyspozycji we wskazanym terminie spowoduje wydanie decyzji odmawiającej przyznania pomocy". Ustalone przez organ okoliczności faktyczne sprawy nie są kwestionowane przez skarżącego , który podważa natomiast celowość przeprowadzenia tych czynności. Dodatkowo , skarżący został pouczony o skutku niezastosowania się do wezwania , a mimo to – mając możliwość powiadomienia organu o ewentualnych przeszkodach w zachowaniu wyznaczonego terminu przeprowadzenia wywiadu – wezwanie to zignorował , a nawet nie próbował usprawiedliwić swojej nieobecności. Zachowanie skarżącego , w ocenie Sądu rozpatrującego niniejszą sprawę , uzasadniało zarzut organów o braku chęci współpracy skarżącego z pracownikami pomocy społecznej. Uniemożliwienie przeprowadzenia wywiadu środowiskowego w konsekwencji spowodowało brak możliwości ustalenia sytuacji majątkowej skarżącego. Wskazane okoliczności uzasadniają stanowisko organów , że w niniejszej sprawie zaistniały przesłanki określone w art.11 ust.2 ww. ustawy o pomocy społecznej polegające na braku współpracy ze strony skarżącego , co uzasadniało odmowę przyznania wnioskowanego świadczenia. W świetle powyższych ustaleń należy stwierdzić , że zaskarżona decyzja jest zgodna z prawem , gdyż ani argumentacja skargi , ani też analiza akt sprawy nie ujawniła wad tego rodzaju , które mogły mieć wpływ na wynik sprawy , dlatego Sąd działając na podstawie art. 151 ww. ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi , orzekł jak w sentencji.