III SA/Kr 496/15

Kraków, dnia 25 sierpnia 2015 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Janusz Kasprzycki po rozpoznaniu w dniu 25 sierpnia 2015 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku A. S. o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata w sprawie ze skargi A. S. na działanie Rektora Politechniki w przedmiocie ukończenia studiów postanawia oddalić wniosek. W dniu 9 czerwca 2015 r. skarżąca A. S. złożyła wniosek o przyznanie prawa pomocy przez zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata. W rubryce 6 "Stan rodzinny" wpisała tylko siebie, w rubrykach 7-9, dotyczących stanu majątkowego poczyniła skreślenia, zaś w rubryce 10 "Dochody" poczyniła wpis "wg załącznika". Do wniosku dołączyła kopie zaświadczenia Naczelnika Urzędu Skarbowego, z którego wynika, że nie składała zeznania podatkowego, odpisu skróconego aktu zgonu K. S., kopię zaświadczenia Urzędu Miejskiego, że nie figuruje w rejestrze podatku rolnego, leśnego, od nieruchomości, kopię zaświadczenia z MGOPS, że nie korzystała i nie korzysta ze świadczeń z pomocy społecznej. Postanowieniem z dnia 19 czerwca 2015 r. referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie oddalił wniosek skarżącej. Od powyższego postanowienia referendarza sądowego skarżąca wniosła sprzeciw. Pismem z dnia 24 lipca 2015 r. WSA w Krakowie wezwał skarżącą A. S. w trybie art. 255 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. jedn., Dz. U. 2012 r., poz. 270 ze zm.) do uzupełnienia wniosku o prawo pomocy przez: I. wskazanie: a) danych dotyczących stanu rodzinnego skarżącej (osoby pozostające z nią we wspólnym gospodarstwie domowym), b) danych dotyczących majątku skarżącej oraz osób pozostających z nią we wspólnym gospodarstwie domowym, c) danych dotyczących miesięcznych dochodów oraz wydatków skarżącej oraz osób pozostających z nim we wspólnym gospodarstwie domowym, II. przedłożenie dokumentów obrazujących wysokość ponoszonych przez skarżącego miesięcznych wydatków na utrzymanie rodziny, w tym wysokość opłat za czynsz, energię elektryczną, gaz lub inne opłaty (faktury, paragony, druki opłat), III. uzasadnienie wniosku o przyznanie prawa pomocy poprzez wskazanie faktów, z których wynika, że skarżąca nie jest w stanie ponieść kosztów sądowych w zakresie całkowitym. W odpowiedzi na powyższe wezwanie A. S., w piśmie złożonym przez nią osobiście w Sądzie w dniu 12 sierpnia 2015 r. wskazała w szczególności, że renty i emerytury nie pobiera, nie posiada żadnego majątku, nie jest właścicielem nieruchomości, nie jest właścicielem konta bankowego i nie posiada zdolności kredytowej. W dalszej treści wyraziła swoją negatywną ocenę działań uczelni wobec niej w związku z zainicjowaną przez nią skargą sprawą "pozbycia się...(jej) z uczelni". Ww. piśmie wskazała też, że "...przedkładam zeznanie podatkowe...", które jednak, jak wynika z prezentaty Dziennika Podawczego WSA w Krakowie nie zostało dołączone do pisma przez skarżącą. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje: Zgodnie z art. 260 zd. 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. jedn., Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm., dalej jako P.p.s.a.), w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, zarządzenie lub postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. W związku z powyższym, na skutek prawidłowo wniesionego przez A. S. sprzeciwu od postanowienia referendarza sądowego z dnia 19 czerwca 2015 r., postanowienie to utraciło moc, a wniosek podlega rozpoznaniu przez Sąd w całości. Stosownie do treści przepisu art. 245 § 3 P.p.s.a., prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie całkowitym, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Instytucja prawa pomocy ma na celu umożliwienie dochodzenia swoich praw przed sądem stronom o bardzo niskich dochodach lub całkowicie tych dochodów pozbawionych, które z uwagi na swą sytuację materialną nie są w stanie pokryć kosztów związanych z postępowaniem sądowym oraz kosztów pomocy prawnej udzielonej im przez profesjonalnego pełnomocnika. Zasadą jest bowiem, że strona powinna partycypować w kosztach postępowania, w szczególności jeśli posiada stały miesięczny dochód. Strona występująca na drogę postępowania sądowego winna mieć świadomość obowiązku ponoszenia kosztów tego postępowania i wnosząc o przyznanie prawa pomocy uprawdopodobnić w sposób wiarygodny i rzetelny, że zachodzą przesłanki do uwzględnienia wniosku. Jedynym kryterium oceny wniosku o przyznanie prawa pomocy jest kryterium majątkowe. Sąd nie kieruje się w tym zakresie zasadami słuszności, lecz bada stan majątkowy wnioskodawcy. Z treści art. 246 § 1 P.p.s.a. wynika, że to na stronie ubiegającej się o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar wykazania, że znajduje się w sytuacji, która uniemożliwia poniesienie jej jakichkolwiek kosztów postępowania lub poniesienie pełnych kosztów postępowania. Strona skarżąca powinna należycie uzasadnić i uprawdopodobnić okoliczności, które podaje we wniosku o przyznanie prawa pomocy. Z zawartego w art. 246 § 1 P.p.s.a. określenia "gdy wykaże" wynika bowiem, że to strona ma przekonać sąd, że znajduje się w sytuacji, która została uznana przez ustawodawcę za usprawiedliwiającą przyznanie prawa pomocy (postanowienie NSA z dnia 4 września 2013 r., sygn. akt l FZ 378/13). W orzecznictwie podkreśla się, że właściwe przedstawienie przez stronę przyczyn uzasadniających zwolnienie od kosztów sądowych oraz dowodów na ich poparcie umożliwia sądowi rozpoznającemu wniosek dokonanie prawidłowej oceny sytuacji majątkowej wnioskodawcy. Strona ma w tym zakresie inicjatywę dowodową, a sąd na podstawie przedstawionych przez stronę dowodów dokonuje oceny, czy wystąpiły przesłanki przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie (postanowienie NSA z dnia 4 lipca 2013 r, sygn. akt II GZ 324/13). W ocenie Sądu, całokształt danych, zaoferowanych przez skarżącą na poparcie wniosku o przyznanie prawa pomocy, nie pozwala na jednoznaczne uznanie, że na udzielenie tego prawa skarżąca zasługuje. Podkreślić należy z całą stanowczością, że przedstawione przez A. S. informacje nie dają podstaw do miarodajnej oceny, jakie są możliwości płatnicze skarżącej. Nie wiadomo bowiem – mimo wezwania skarżącej do złożenia dodatkowych oświadczeń w trybie art. 255 P.p.s.a. – czy skarżąca uzyskuje i z jakich źródeł środki finansowe niezbędne na swoje utrzymanie, w jakiej są one wysokości, a jaki jest poziom miesięcznych wydatków skarżącej. Nic nie wyjaśnia w tej kwestii wskazanie przez skarżącą w piśmie z daty złożenia -12 sierpnia 2015 r. - że nie otrzymuje ona renty i emerytury, nie posiada konta ani zdolności kredytowej. Sytuacji tej nie zmienia także wskazanie, że nie posiada ona żadnego majątku. Z doświadczenia życiowego wynika, że mało wiarygodnym jest, by osoba mogła egzystować, nie mając i nie uzyskując żadnych środków finansowych przy jednoczesnym nie korzystaniu z pomocy społecznej, chyba że korzysta z innych form pomocy, o których skarżąca nie wspomniała w swym oświadczeniu. W świetle powyższych okoliczności, należało uznać, że zaoferowany do oceny Sądu materiał jest niewystarczający dla przyjęcia, że skarżąca nie byłaby w stanie ponieść wydatków sądowych, a ich ewentualne poniesienie odbyłoby się z uszczerbkiem w utrzymaniu koniecznym jej i jej rodziny. W kontekście powyższego, nie można zdaniem Sądu uznać, by skarżąca wskutek tego nie miała zagwarantowanego prawa do sądu. Nie ulega wątpliwości, że prawo to, w świetle Konstytucji RP, orzecznictwa nie tylko Trybunału Konstytucyjnego ale i Sądu Najwyższego a także Europejskiego Trybunału Praw Człowieka i Trybunału Sprawiedliwości przysługuje każdemu. Prawo to musi być postrzegana jako rodzaj gwarancji przysługującej jednostce, w myśl których, jeżeli koszty postępowania sądowego okażą się nieproporcjonalne do jej możliwości finansowych nie zostanie ona pozbawiona prawa do sądu, a państwo wówczas udzieli jej wsparcia. Określone jednakże ustawą Prawo o postepowaniu przed sądami administracyjnymi procedury i przesłanki skorzystania z prawa pomocy służyć mają zweryfikowaniu, którzy z wnioskodawców, na to prawo pomocy zasługują w kontekście urzeczywistnienia się prawa do sądu (por. M. Grzymisławska -Cybulska w: Prawo pomocy w postepowaniu sądowadministracyjnym jako element prawa do sądu, Warszawa 2013. s.29). Skoro skarżąca nie podaje Sądowi danych, w oparciu o które mógłby zweryfikować zasadność jej wniosku o przyznanie jej prawa pomocy, to nie można w ocenie Sądu mówić, że w sytuacji negatywnego dla nie rozstrzygnięcia w przedmiocie prawa pomocy, nie zostało jej zagwarantowane prawo do sądu. W tym kontekście nie może również ujść uwadze okoliczność wskazana przez Rektora Politechniki, że wobec skarżącej nie została wydana żadna decyzja, ani nie toczy się żadne postępowanie administracyjne, którego jest stroną (pismo Rektora Politechniki z dnia 29 kwietnia 2015 r., k. 3 akt sądowych). Z tych względów Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie, na podstawie art. 246 § 1 pkt 1 w zw. z art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. jedn., Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm.) postanowił jak w sentencji.