III SA/Kr 500/18

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Bożenna Blitek Sędziowie WSA Janusz Bociąga (spr.) WSA Halina Jakubiec Protokolant sekretarz sądowy Honorata Kuźmicka-Wełna po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 30 sierpnia 2018 r. sprawy ze skargi P. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 22 marca 2018 r. nr [...] w przedmiocie zwrotu nienależnie pobranego świadczenia z funduszu alimentacyjnego I. skargę oddala, II. przyznaje od Skarbu Państwa – Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie na rzecz adwokata Ł. W. kwotę 240,00 (dwieście czterdzieści) złotych tytułem kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu, podwyższoną o stawkę podatku od towarów i usług obowiązującą dla tego rodzaju czynności w dniu orzekania. Burmistrz Miasta decyzją z dnia [...] 2018 r. działając na podstawie art. 30 § 2, art. 104 K.p.a., art. 3 pkt. 1 i 2 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych, art. 2, art. 9, art. 10, art. 12 ust. 1 i 2, art.15 ust 1, art.18, art. 19 ust. 1, art. 20, art. 22 ust. 1, art. 23, art. 25 ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów oraz Rozporządzenia Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2017 r. w sprawie sposobu i trybu postępowania, sposobu ustalania dochodu oraz zakresu informacji, jakie mają być zawarte we wniosku, zaświadczeniach i oświadczeniach w sprawach o ustalenie prawa do świadczenia z funduszu alimentacyjnego - w pkt 1 uznał świadczenia z funduszu alimentacyjnego, wypłacone za okres od 3 października 2016 r. do 31 sierpnia 2017 r. na podstawie decyzji z dnia 11 października 2016 r., za świadczenia nienależnie pobrane i określił ich wysokość na kwotę 5.000 zł; - w pkt 2 zobowiązał P. S. do zwrotu nienależnie pobranych świadczeń z funduszu alimentacyjnego w kwocie 5.000 zł. Organ wskazał, że decyzją z dnia [...] 2016 r. przyznano P. S. jako pełnoletniej osobie uprawnionej, świadczenia z funduszu alimentacyjnego w wysokości bieżąco zasądzonych alimentów, tj. w kwocie 500 zł miesięcznie, na okres od 1 października 2016 r. do 31 sierpnia 2017 r. Wcześniej Sąd Okręgowy Wydział l Cywilny wyrokiem z dnia 4 kwietnia 2013 r. sygn. akt [...] przyznał alimenty P. S. w wysokości 500 zł miesięcznie. Świadczenia z funduszu alimentacyjnego zostały przyznane na podstawie wyżej przytoczonego wyroku Sądu oraz zaświadczenia z dnia 23 sierpnia 2016 r. potwierdzającego, iż egzekucja prowadzona przez Komornika Sądowego przy Sądzie Rejonowym, wobec zobowiązanego P. S., była bezskuteczna. Dnia 19 grudnia 2017 r. przedłożono w organie wyrok Sądu Okręgowego Wydział Cywilny z dnia 5 grudnia 2017 r. sygn. akt [...], wg którego obowiązek alimentacyjny zobowiązanego P. S. względem córki P. S. ustalony wyrokiem Sądu Okręgowego z dnia 4 kwietnia 2013 r. sygn. akt [...] wygasł z dniem 3 października 2016 r. Ponadto Komornik Sądowy przy Sądzie Rejonowym dnia 20 grudnia 2017 r. wydał postanowienie o umorzeniu postępowania egzekucyjnego w części dotyczącej alimentów bieżących na rzecz wierzyciela P. S. W myśl art. 29 ust, 3 ustawy w przypadku, gdy sąd zwolnił osobę z obowiązku alimentacyjnego, a osoba uprawniona w okresie, o którym mowa w ust. 2 (okres od dnia zwolnienia z obowiązku alimentacyjnego do dnia wpływu tytułu wykonawczego do komornika sądowego), pobierała świadczenia z funduszu alimentacyjnego za ten okres, jest obowiązana do ich zwrotu bez odsetek. Wobec powyższego, świadczenia wypłacone za okres od 3 października 2016 r. do 31 sierpnia 2017 r. są świadczeniami nienależnie pobranymi, wypłaconymi mimo zaistnienia okoliczności powodujących ustanie albo wstrzymanie wypłaty świadczenia. Od powyższej decyzji wniosła odwołanie P. S. która podniosła, iż w jej ocenie zaskarżona decyzja jest błędna i zarzucając jej naruszenie art. 23 w związku z art. 2 pkt 7 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów. Skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji, ewentualnie o umorzenie nienależnie pobranych świadczeń w całości, albo o rozłożenie ich płatności na raty. Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z dnia 22 marca 2018 r. nr [...] utrzymało zaskarżoną decyzję w mocy. Kolegium wskazało, że jak wynika z akt administracyjnych Sąd Okręgowy prawomocnym wyrokiem z dnia 5 grudnia 2017 r., sygn. [...] orzekł, że obowiązek alimentacyjny zobowiązanego P. S. względem córki P. S. ustalony wyrokiem Sądu Okręgowego z dnia 4 kwietnia 2013 r., sygn. [...] wygasł z dniem 3 października 2016 r. W tak ustalonym stanie faktycznym organ l instancji, wskazując na treść art. 29 ust. 3 ww. ustawy, uznał, że świadczenia z funduszu alimentacyjnego wypłacone skarżącej za okres od 3 października 2016 r. do 31 sierpnia 2017 r. są nienależnie pobrane i zobowiązał do ich zwrotu. Kolegium uznało decyzję organu za prawidłową, albowiem wynika ona expressis verbis z treści przepisu art. 29 ust. 3, który jest jasny i nie wymaga wykładni. Skoro Sąd zwolnił z obowiązku alimentacyjnego osobę zobowiązaną do alimentacji skarżącej, to zgodnie z treścią tego przepisu osoba ta , jeżeli pobierała świadczenia z funduszu alimentacyjnego za okres w którym zobowiązany do jej alimentacji ojciec z obowiązku tego został zwolniony jest zobowiązana do zwrotu tych świadczeń, jednakże bez odsetek ustawowych. Bezspornym jest, iż począwszy od 3 października 2016 r. w stosunku do skarżącej nie istniał już obowiązek alimentacyjny nałożony przez Sąd na jej ojca. Skoro tak, to w konsekwencji, jeżeli po tym okresie skarżąca pobierała świadczenia, to winna je zwrócić bez odsetek. Na powyższą decyzję skargę wniosła P. S. zarzucając naruszenie: 1/ art. 23 i art. 29 ust. 3 w związku z art. 2 pkt 7 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów poprzez błędne i niczym nieuzasadnione przyjęcie nienależności pobieranych świadczeń z funduszu alimentacyjnego w sytuacji braku świadomości, co do ich nienależności oraz w przypadku posiadania pełni uprawnień do ich pobierania; 2/ art. 6, art. 7, art. 8, art. 9, art. 77 i art. 80 K.p.a. poprzez przekroczenie granicy uznania polegające na niewyczerpującym zebraniu materiału dowodowego i rozważenia wszystkich okoliczności mogących mieć wpływ na rozstrzygnięciu. W piśmie procesowym z dnia 19 lipca 2018 r. pełnomocnik skarżącej uzupełnił skargę poprzez sformułowanie następujących zarzutów naruszenia: 1/ art. 29 ust. 1 i 3 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów polegające na zobowiązaniu skarżącej do zwrotu wypłaconych na jej rzecz świadczeń alimentacyjnych; 2/ art. 7 w związku z art. 77 § 1 oraz w związku z art. 80 i art. 107 § 3 K.p.a. poprzez pominięcie przez organy administracyjne, ze wyrok Sadu okręgowego z dnia 5 grudnia 2017 r. miał moc wsteczną, co z pewnością miało wpływ na treść zaskarżonej decyzji; 3/ art. 138 K.p.a. poprzez utrzymanie w mocy decyzji Burmistrza Miasta z dnia 5 marca 2018 r. W konkluzji skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji organu l instancji. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o jej oddalenie podtrzymując przy tym argumentację zwartą w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje: Skarga wniesiona w niniejszej sprawie podlega oddaleniu. Zgodnie z treścią art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jedn. Dz. U. z 2016 r., poz. 1066 ze zm.) w związku z art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U.z2018r., poz. 1302 ze zm.), dalej jako: "P.p.s.a.", sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. W ramach owej kontroli sąd administracyjny nie przejmuje sprawy administracyjnej do jej końcowego załatwienia, lecz ocenia, czy przy wydawaniu zaskarżonego aktu nie naruszono reguł postępowania administracyjnego i czy prawidłowo zastosowano prawo materialne. Uchylenie zaskarżonego aktu (decyzji lub postanowienia) w całości albo w części następuje w przypadku stwierdzenia przez Sąd naruszenia przepisów prawa materialnego, jeżeli miało ono wpływ na wynik sprawy, lub naruszenia przepisów prawa procesowego, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy, a także dając podstawę do wznowienia postępowania - art. 145 § 1 pkt 1 P.p.s.a. Natomiast w razie nieuwzględnienia skargi, Sąd skargę oddala odpowiednio w całości albo w części (art. 151 P.p.s.a.). Ponadto należy wskazać, że zgodnie z art. 134 § 1 P.p.s.a., Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Biorąc pod uwagę tak zakreśloną kognicję i przyczyny wzruszenia aktów organów administracji publicznej Sąd stwierdził, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie, ponieważ zaskarżona decyzja nie narusza prawa w sposób określony w przywołanych wyżej przepisach. Przedmiotem skargi, jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego z 22 marca 2018 r. utrzymująca decyzję Burmistrza Miasta orzekającą o uznaniu świadczenia z funduszu alimentacyjnego, wypłaconego za okres od 3 października 2016 r. do 31 sierpnia 2017 r. na podstawie decyzji z dnia [...] 2016 r., za świadczenia nienależnie pobrane i zobowiązaniu P. S. do zwrotu nienależnie pobranych świadczeń z funduszu alimentacyjnego w kwocie 5.000,00 zł. Materialnoprawną podstawę rozstrzygnięcia niniejszej sprawy stanowią przepisy ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów określającej zasady pomocy państwa osobom uprawnionym do alimentów na podstawie tytułu wykonawczego w przypadku bezskuteczności egzekucji, warunki nabywania prawa do świadczeń pieniężnych wypłacanych w przypadku bezskuteczności egzekucji alimentów, zasady i tryb postępowania w sprawach przyznawania i wypłacania świadczeń z funduszu alimentacyjnego, zasady finansowania świadczeń z funduszu alimentacyjnego oraz działania podejmowane wobec dłużników alimentacyjnych. Zgodnie z art. 9 ust. 1 powołanej ustawy świadczenia z funduszu alimentacyjnego przysługują osobie uprawnionej do ukończenia przez nią 18 roku życia albo w przypadku gdy uczy się w szkole lub szkole wyższej do ukończenia przez nią 25 roku życia, albo w przypadku posiadania orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności - bezterminowo. Osobą uprawnioną w rozumieniu ustawy jest zaś osoba uprawniona do alimentów od rodzica na podstawie tytułu wykonawczego pochodzącego lub zatwierdzonego przez sąd, jeżeli egzekucja okazała się bezskuteczna, (art. 2 pkt 11 ustawy). Natomiast art. 23 ust. 1 ustawy stanowi, że osoba, która pobrała nienależnie świadczenia, jest obowiązana do ich zwrotu. W myśl art. 2 pkt 7 lit.c ustawy, nienależnie pobrane świadczenie oznacza świadczenie z funduszu alimentacyjnego wypłacone, bez podstawy prawnej lub z rażącym naruszeniem prawa, jeżeli stwierdzono nieważność decyzji przyznającej świadczenie albo w wyniku wznowienia postępowania uchylono decyzję przyznającą świadczenie i odmówiono prawa do świadczenia. Nienależnie pobrane świadczenia podlegają egzekucji w trybie przepisów o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. Jednocześnie stosownie do art. 23 ust. 1 w zw. z art. 29 ust. 3 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów wynika obowiązek zwrotu bez ustawowych odsetek świadczenia nienależnie pobranego z funduszu alimentacyjnego przez osobę uprawnioną, jeżeli sąd zwolnił osobę dotychczas zobowiązaną do alimentacji z obowiązku alimentacyjnego. W realiach niniejszej sprawy skarżąca otrzymywała świadczenie z funduszu alimentacyjnego przyznane decyzją Burmistrza Miasta z dnia [...] 2016 r. w wysokości 500 zł miesięcznie w okresie od 1 października 2016 r. do 31 sierpnia 2017 r. Jednak jak wynika z akt sprawy skarżąca w okresie od 3 października 2016 r. do 31 sierpnia 2017 r. nie była osobą uprawnioną do przyznania jej świadczenia, gdyż od dnia 3 października 2016 r. uchylono wobec niej obowiązek alimentacyjny P. S. W związku z tym koniecznym stało się orzeczenie przez organ pomocy społecznej w przedmiocie uznania świadczeń wypłaconych skarżącej w okresie od 3 października 2016 r. do 31 sierpnia 2017 r. z funduszu alimentacyjnego za nienależnie pobrane, określenia kwoty podlegającej zwrotowi i zobowiązania strony do jej zwrotu. Sąd Okręgowy - l Wydział Cywilny wyrokiem z dnia 5 grudnia 2017 r., sygn. akt [...] ustalił, że obowiązek alimentacyjny P. S. względem P. S. ustalony wyrokiem Sądu Okręgowego z 4 kwietnia 2013 r. wygasł z dniem 3 października 2016 r. Z uzasadnienia cytowanego wyroku wyraźnie wynika, że P. S. już pozwem z dnia 3 października 2016 r. wniósł o zmianę orzeczenia Sądu Okręgowego z dnia 4 kwietnia 2013 r. poprzez obniżenie alimentów na P. do kwoty 200 albo uchylenie alimentów na rzecz P. z dniem 14 października 2014r tj z od dnia kiedy ukończyła 18 lat. Bez wątpienia odpis pozwu jak i dalsze pisma procesowe w tej sprawie skarżąca otrzymała. Zatem za bezzasadny należy uznać argument podniesiony w skardze, że skarżąca nie miała wiedzy, iż pobierane alimenty mogą być świadczeniem nienależnym. Skoro wyrokiem Sądu Okręgowego z 5 grudnia 2017 r., sygn. akt [...] obowiązek alimentacyjny P. S. względem P. S. wygasł z dniem 3 października 2016 r. to zgodnie z art. 29 ust. 3 skarżąca, która pobierała świadczenia z funduszu alimentacyjnego za okres w którym zobowiązany do jej alimentacji ojciec z obowiązku tego został zwolniony, jest zobowiązana do zwrotu tych świadczeń, jednakże bez odsetek ustawowych. Zdaniem Sądu w konsekwencji przedstawionych okoliczności sprawy organy orzekające w niniejszej sprawie prawidłowo ustaliły, że wypłacone skarżącej świadczenia z funduszu alimentacyjnego za wskazany okres były świadczeniami nienależnie pobranymi, z uwagi na nieistnienie już w tym czasie obowiązku alimentacyjnego ojca. Kwoty świadczenia z funduszu alimentacyjnego uzyskane przez skarżącą w ww. czasie w istocie były nienależne, a co za tym idzie muszą zostać zwrócone, gdyż decyzja wydawana na podstawie art. 23 ustawy nie jest decyzją pozostawioną uznaniu administracyjnemu. Z treści tego przepisu bezsprzecznie bowiem wynika, iż osoba, która pobrała nienależnie świadczenia bez podstawy prawnej, jest obowiązana do ich zwrotu. Skarżąca miała świadomość ze alimenty mogą się jej nie należeć gdyż toczyło się postępowanie o ich obniżenie albo uchylenie najpierw przed Sądem Rejonowym, a później przed Sądem Okręgowym. W niniejszej sprawie, w ocenie Sądu, organom orzekającym nie można zarzucić naruszenia przepisów prawa. Wydanie kwestionowanych decyzji poprzedziło dokładne wyjaśnienie wszystkich istotnych okoliczności mających znaczenie dla podejmowanego w sprawie rozstrzygnięcia (art. 7 i 77 k.p.a.). Ocena ta nie nosi cech dowolności (art. 80 k.p.a.). Zgodnie zaś z art. 107 § 3 k.p.a. w zaskarżonej decyzji jak i w decyzji ją poprzedzającej zawarto podstawowe jej elementy oraz szczegółowe uzasadnienie faktyczne i prawne. W tym stanie rzeczy Wojewódzki Sąd Administracyjny podzielił argumentację rozstrzygnięć organów obu instancji, albowiem jest ona zgodna z obowiązującym prawem. Mając na uwadze powyższe, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie na podstawie art. 151 P.p.s.a. orzekł jak w sentencji wyroku.