III SA/Kr 504/08

Referendarz Sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie – Grzegorz Karcz po rozpoznaniu w dniu 20 czerwca 2008 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku K. C. o częściowe zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata w sprawie ze skargi K. C. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] nr [...] w przedmiocie odmowy stwierdzenia nieważności decyzji postanawia: I. przyznać skarżącemu prawo pomocy w zakresie częściowym i zwolnić go z wpisu od skargi ponad kwotę 100 zł (sto złotych), II. w pozostałym zakresie wniosek oddalić. Skarżący w złożonym na urzędowym formularzu "PPF" wniosku o przyznanie prawa pomocy domagał się częściowego zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia adwokata. Oświadczył, że nie zatrudnia i nie pozostaje w innym stosunku prawnym z jakimkolwiek kwalifikowanym pełnomocnikiem. Objaśniając swoją sytuację rodzinną podał, że pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z żoną i synem. Określając swój majątek uwidocznił, że w jego skład wchodzi dom 12x10 z 68 metrowym mieszkaniem oraz nieruchomość rolna o powierzchni 2 ha 11 arów. Nie posiada żadnych zasobów pieniężnych ani przedmiotów wartościowych. Szacując stałe miesięczne dochody swego gospodarstwa domowego skarżący wskazał, że otrzymuje 937,83 zł emerytury a żona 415,88 zł renty. Uzasadniając swoje starania zaakcentował, że prosi o zwolnienie z połowy wyznaczonej kwoty 200 zł wpisu podnosząc, że 100 zł jest w stanie przesłać. Zależy mu też na adwokacie z urzędu. Skarżący wyjaśnił, że ma 63 lata. Z uwagi na stan zdrowia zmuszony jest brać leki. Podobnie jego żona. Z niewielkiej emerytury i niskiej renty utrzymują syna, który jest w pierwszej klasie technikum. Argumentuje, że z uwagi na podwyżkę cen gazu oraz podatki nie stać go na adwokata, którego udział uważa za potrzebny. Do wniosku dołączył zaświadczenia: o stanie posiadania z którego wynika, iż rzeczony figuruje w rejestrach podatku rolnego, leśnego, od nieruchomości a łączna powierzchnia należących do niego gruntów wynosi 2.1100 ha fizycznych; a także zaświadczenie, że jest podatnikiem podatku dochodowego od osób fizycznych i w 2007 r. jego dochód podlegający opodatkowaniu na zasadach ogólnych, po odliczeniu kosztów uzyskania przychodu wyniósł 12,553,20 zł. Mając na uwadze powyższe zważyć należało co następuje: Wobec tego, iż skarżący formułując swoje żądanie domaga się jednocześnie i częściowego zwolnienia od kosztów sądowych a to z połowy wpisu od skargi i ustanowienia adwokata z urzędu wypada zwrócić uwagę, że w ramach udzielanego stronie prawa pomocy w zakresie częściowym strona nie za bardzo może korzystać jednocześnie i ze zwolnienia od kosztów sądowych (w jakiejkolwiek części) i z ustanowionego na jej rzecz kwalifikowanego zastępstwa procesowego. Zgodnie bowiem z art. 245 § 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. 02/153/1270 ze zm.) zwanej dalej "ppsa" "prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sadowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego". Przesądził to więc ustawodawca konstruując wzmiankowany przepis w oparciu o formułę logiczną alternatywy rozłącznej której linię demarkacyjną wyznaczają wyrażenia "tylko (...) tylko". Taki stan rzeczy potwierdza zaś art. 245 § 2 ppsa oraz art. 246 § 1 i 2 ppsa. Nie można bowiem tracić z pola widzenia, że przy przyjmowaniu optyki odmiennej zatarciu ulega różnica między prawem pomocy w zakresie całkowitym a prawem pomocy w zakresie częściowym i to w sytuacji gdy przesłanki jakie musi spełnić osoba fizyczna, aby nastąpiło przyznanie jej prawa pomocy w zakresie częściowym nie są tożsame z przesłankami warunkującymi zasadność wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym. O ile bowiem przepis art. 246 § 1 pkt. 2 ppsa zadawala się wykazaniem niemożności poniesienia pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny o tyle przepis art. 246 § 1 pkt. 2 ppsa wymaga już wykazania niemożności poniesienia jakichkolwiek kosztów postępowania. Sformułowany tak przez skarżącego wniosek nie przekreśla jednak jego starań w całej rozciągłości. Nie można bowiem tracić z pola widzenia, że zgodnie z poglądami doktryny sąd (a co za tym idzie także referendarz sądowy) nie jest związany żądaniem strony zawartym we wniosku o przyznanie pomocy byleby tylko nie wyszedł ponad żądanie strony (por. komentarz J.P Tarno do art. 246 w : Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Warszawa 2004). W konsekwencji nie ma więc przeszkód aby zastanowić się nad zasadnością wniosku skarżącego gdy chodzi o przyznanie mu prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym tylko zwolnienie z wpisu od skargi ponad kwotę 100 zł lub tylko ustanowienie adwokata z urzędu. Zastanowić się jednak należy co będzie dla strony korzystniejsze. Zwolnienie z połowy wpisu od skargi czy może ustanowienie adwokata. Na pierwszy rzut oka wydaje się, iż zabiegiem korzystniejszym byłoby ustanowienie adwokata z urzędu. To jednak nie do końca odpowiada prawdzie. Zwrócenia uwagi wymaga bowiem to co wojewódzkie sądy administracyjne niejednokrotnie akcentują w uzasadnieniach swoich orzeczeń. Mianowicie, że w ramach swojej kognicji sądy administracyjne badają czy przy wydaniu skarżonego aktu administracyjnego organy administracji nie naruszyły przepisów prawa materialnego i przepisów postępowania nie będąc w swej kontroli związane granicami skargi (ppsa art. 3 §1 i art. 134 §1 ppsa). Wskazany determinant – choć dla merytorycznej oceny przesłanek zasadności wniosku o przyznanie prawa pomocy jest prawnie nierelewanty– to jednak siłą faktu ma znaczenie argumentu, którego nie powinno się bagatelizować bo prowadzi on do konkluzji, że wbrew pierwszemu odczuciu korzystniejszym dla strony w postępowaniu przed wojewódzkim sądem administracyjnym będzie zwolnienie jej z kwoty 100 zł czyli, połowy wpisu od skargi. W ten sposób gwarantuje się bowiem faktycznie a nie tylko potencjalnie przynależne stronie prawo do sądu. Przechodząc do meritum należy stwierdzić, że skarżący złożył oświadczenie o jakim mowa w art. 252 ppsa wskazując na swój stan rodzinny, posiadany majątek, aktualną wysokość i źródło dochodów. Oświadczenie skarżącego jest wystarczające dla oceny aktualnych możliwości płatniczych skarżącego. Zasługuje także na wiarę. Skarżący w sposób logiczny i przekonujący starał się przedstawić swe racje. Częściowo jego twierdzenia znajdują potwierdzenie w treści przedstawionych dokumentów źródłowych. Niewielkie nieścisłości polegające na braku szczegółowego określenia wysokości ponoszonych wydatków medialnych (prąd, woda, gaz) oraz zakupu leków nie mają znaczenia rozstrzygającego jeśli skarżący nie ubiega się o prawo pomocy w zakresie całkowitym a jedynie o prawo pomocy w zakresie częściowym. Z zasad doświadczenia życiowego wynikają bowiem dwie powiązane ze sobą konkluzje. Mianowicie potrzeba ponoszenia takich wydatków. Nadto, że w sytuacji gdy stałe dochody trzyosobowego gospodarstwa domowego są niższe od przeciętnych zarobków pracowników w gospodarce wszelkie dodatkowe obciążenia stanowią istotną dolegliwość. Takiej optyki nie zmienia przy tym fakt posiadania przezeń ujawnionego majątku nieruchomego. Mimo bowiem tego, że majątek ten posiada określoną wartość sprzedażną i podkładową w konkretnych warunkach tej sprawy są one li tylko potencjalne. Nie można bowiem tracić z pola widzenia, że sprzedaż domu w którym skarżący zamieszkuje wraz z rodziną uderzałaby by wprost w podstawy jej bytowania. Uzyskanie zaś pożyczki lub kredytu nawet przy daniu takiego zabezpieczenia rzeczowego jest mocno dyskusyjne z uwagi na wątpliwą zdolność kredytową skarżącego. Korzystanie z usług parabankowych instytucji finansowych obarczone jest z kolei nazbyt dużym ryzykiem. Biorąc pod uwagę sygnalizowany przez skarżącego wiek syna oraz stan zdrowia skarżącego i małżonki trudno czynić im wiesze zarzuty, że nie starają się poprawić swej sytuacji własnym staraniem. Wszystko to razem wzięte prowadzi do logicznej konkluzji, że skarżącemu należy się pomoc o którym to prawie traktują przepisy oddziału 2 rozdziału III działu V ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Z tych względów orzeczono jak w sentencji na podstawie art. 246 § 1 pkt. 2 ppsa w związku z art. 245 § 3 ppsa.