III SA/Kr 505/09

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Elżbieta Kremer (spr.) Sędziowie WSA Bożenna Blitek WSA Janusz Kasprzycki Protokolant Honorata Kuźmicka-Wełna po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 16 grudnia 2009 r. sprawy ze skargi T. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 31 marca 2009 r. nr [...] w przedmiocie zasiłku okresowego skargę oddala Zaskarżoną przez T. K. decyzją z dnia 31.03.2009r. znak [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze utrzymało w mocy decyzję Prezydenta Miasta z [...].2009r. znak [...] orzekającą o odmowie przyznania T. K. świadczenia w postaci zasiłku okresowego. Podstawą prawną decyzji był art. 7, 8, 11 ust. 2 i 38 ustawy z dnia 12 marca 2004r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2008r., Nr 115, poz. 728 ze zm.) i art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000r., Nr 98, poz. 1071 ze zm.). Decyzja zapadła w następujących okolicznościach: W dniu 22.12.2008r. T. K. zwrócił się do Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej z wnioskiem o przyznanie zasiłku okresowego. W dniu 30.12.2008r. został przeprowadzony wywiad środowiskowy, na podstawie którego ustalono, że T. K. prowadzi samodzielne gospodarstwo domowe, natomiast odrębnie gospodaruje zamieszkująca wspólnie z nim w mieszkaniu spółdzielczym lokatorskim żona skarżącego. Jedynym dochodem skarżącego w miesiącu poprzedzającym miesiąc złożenia wniosku o pomoc był zasiłek okresowy w wysokości 238,50 zł, przyznany do dnia 31.12.2008r. Skarżący nie podał wysokości czynszu w mieszkaniu, jak też wysokości opłat za media informując, że nie ma do dokumentacji wglądu, z urzędu natomiast ustalono, że wysokość czynszu za lokal wynosi 351,16 zł miesięcznie. Żona skarżącego ma przyznany dodatek mieszkaniowy w wysokości 150,22 zł Opłata za zużycie energii elektrycznej wynosi 49,26 zł, opłata za zużycie gazu – 49,21 zł. Ponadto skarżący jest współwłaścicielem samochodu osobowego, którego wartość wynosi – według oświadczenia skarżącego – ok. 3000 zł. Na podstawie powyższych danych została wydana przez Prezydenta Miasta w dniu [...].2009r. na mocy art. 3 ust. 3 i 4, 4, 8, 11, 14, 17 ust. 1 pkt 4, 38, 102, 104, 106, 109 ustawy o pomocy społecznej i § 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 24 lipca 2006r. w sprawie zweryfikowanych kryteriów dochodowych oraz kwot świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej (Dz. U. Nr 135, poz. 950) decyzja odmawiająca T. K. przyznania świadczenia w postaci zasiłku okresowego. Uzasadniając tą decyzję, wskazano, że choć skarżący spełnia kryterium dochodowe osoby prowadzącej samodzielne gospodarstwo domowe, zgodnie z w/w ustawą wynoszące 477 zł miesięcznie, to jednak zachodzi w sprawie okoliczność wyłączająca możliwość przyznania mu pomocy finansowej wynikająca z działań i trybu życia samego skarżącego. Mianowicie, ustawa o pomocy społecznej oraz wypracowane na jej bazie orzecznictwo kładzie nacisk na to, że osoba lub rodzina może liczyć na środki finansowe z pomocy społecznej dopiero wtedy, gdy w pełni wykorzysta środki i możliwości aby zaspokoić wszelkie niezbędne potrzeby życiowe we własnym zakresie. Tymczasem co wynika z akt zgromadzonych w sprawie – skarżący od 2001r. korzysta ustawicznie ze środków pomocy społecznej. Nie pozostaje zatrudniony ani też zarejestrowany w Urzędzie Pracy jako osoba bezrobotna, oświadczając, że stan zdrowia nie pozwala mu na zatrudnienie (dokładnie - brak zaświadczenia lekarskiego o zdolności do pracy) i odmawiając podjęcia działań w celu ustalenia stopnia niepełnosprawności. W dniu 07.01.2009r. dostarczył co prawda zaświadczenie lekarskie lekarza chorób wewnętrznych, w którym znajduje się informacja, że pozostaje osobą niezdolną do pracy fizycznej i zażywa ciągle leki przeciwbólowe, niemniej jednak, jak zauważył organ, zaświadczenie to nie jest jednoznaczne z tym, że skarżący nie może podjąć żadnej innej pracy poza fizyczną, nie jest to też przesłanka uniemożliwiająca nabycie statusu osoby bezrobotnej. Skarżący winien wystąpić z wnioskiem o wydanie orzeczenia o stopniu niepełnosprawności i nie jest zasadnym argument o wstrzymaniu się ze złożeniem tego wniosku przez fakt wystąpienia do Europejskiego Trybunału Praw Człowieka w sprawie przyznania renty, wobec której odmowy przyznania wyczerpał w kraju instancje sądowe. Według organu brak jest obiektywnych przeszkód umożliwiających poprawę sytuacji materialnej przez samego skarżącego. Te podawane przez niego stanowią jego subiektywne przekonanie o rzeczywistości. Brak współdziałania osoby lub rodziny z rozwiązywaniu trudnej sytuacji życiowej mogą stanowić przyczynę odmowy przyznania świadczenia z pomocy społecznej, której celem jest doprowadzenie do życiowego usamodzielnienia się świadczeniobiorców. Pomoc z zasady ma charakter przejściowy i zakłada aktywizację osób i rodzin, które z niej korzystają. Osoby i rodziny korzystające z pomocy społecznej są zobowiązane do współdziałania, a brak odpowiedniej postawy świadczeniobiorcy może być przyczyną odmowy przyznania pomocy lub jej zaprzestania. W odwołaniu od powyższej decyzji T. K. ocenił odmowę przyznania mu zasiłku okresowego jako próbę doprowadzenia go przez organ do całkowitego ubóstwa i głodu. Uważa, że w okresie gdy oczekuje na rozwiązanie sprawy o rentę przed Trybunałem w Strasburgu organ winien mu zapewnić środki finansowe na leczenie, żywność i pozostałe wydatki. Nie posiada żadnych źródeł dochodów a o sytuacji zdrowotnej nie pozwalającej na podjęcie pracy organ był ustawicznie informowany. Po rozpoznaniu odwołania Samorządowe Kolegium Odwoławcze wydało opisaną na wstępie decyzję, w uzasadnieniu której w całości podzieliło ustalenia organu I instancji oraz wnioski na tej podstawie poczynione, podkreślając, że rodzaj, forma i rozmiar świadczenia dostosowywane są nie tylko do okoliczności uzasadniających przyznanie pomocy, ale także do celów pomocy społecznej. Ustawa o pomocy społecznej zobowiązuje osoby korzystające z pomocy społecznej do współdziałania z pracownikiem socjalnym w rozwiązywaniu ich trudnej sytuacji życiowej. Ustawa uzależnia więc wydanie decyzji o odmowie przyznania świadczeń z pomocy społecznej od wykazania w postępowaniu dowodowym, iż osoba ubiegająca się o takie świadczenie m.in. nie współdziała z pracownikiem socjalnym. Tymczasem postawa skarżącego rzeczywiście pozwala na uznanie, że nie chce on współdziałać z pracownikiem socjalnym w rozwiązywaniu swojej trudnej sytuacji życiowej. Nie chciał zawrzeć kontraktu socjalnego, który miałby na celu uzgodnienie współpracy z MOPS - em. W istocie, zdaniem organu odwoławczego, skarżący nie tylko nie podejmuje intensywnych działań w celu poprawy sytuacji życiowej, ale też wykazuje się bierną postawą roszcząc sobie pretensje do pozostawania na utrzymaniu pomocy społecznej z powodu "rzekomego pokrzywdzenia jej przez urzędników prawa publicznego". Skarżący pozostaje w błędzie, wychodząc z założenia, że sugerowana mu rejestracja w Urzędzie Pracy jest dla niego niekorzystna, gdyż po zarejestrowaniu się będzie mógł korzystać z różnych instrumentów rynku pracy w celu aktywizacji zawodowej. Posiadanie zaświadczenia o niezdolności do pracy fizycznej nie wyłącza prawa do uzyskania statusu osoby bezrobotnej. Nie jest też uzasadniona obawa skarżącego, że złożenie wniosku o ustalenie stopnia niepełnosprawności wpłynie negatywnie na jego sprawę dotyczącą renty a toczącą się w Trybunale Praw Człowieka, gdyż w przypadku ustalenia stopnia niepełnosprawności skarżący uzyska status osoby niepełnosprawnej dopiero od dnia wydania właściwego orzeczenia o niepełnosprawności. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego T. K. ponowił zarzuty zawarte w odwołaniu od decyzji I instancji, podkreślając, że pomoc ze środków pomocy społecznej należy się mu ze względu na oczekiwanie na rozstrzygnięcie w kwestii prawa do renty wypadkowej przed Trybunałem. Konieczność zwrócenia się do Trybunału wynikła z nieprawidłowych działań polskich urzędów i sądów, stąd konsekwencjami utrzymania skarżącego powinien zostać obarczony Miejski Ośrodek Pomocy Społecznej. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko w sprawie. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje: Wojewódzki Sąd Administracyjny zgodnie z art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. nr 153, poz. 1270) sprawuje kontrolę działalności administracji publicznej, a stosownie do przepisu art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269) kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Jednocześnie w oparciu o art. 134 § 1 ustawy p.p.s.a Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami oraz powołaną podstawą prawną. W ramach tak określonej kognicji Sąd bada czy przy wydaniu zaskarżonego aktu administracyjnego nie naruszono przepisów prawa materialnego i przepisów postępowania. Kierując się wskazanymi wyżej kryteriami, Sąd stwierdza, że brak jest podstaw do uwzględnienia skargi T. K. W świetle przepisów art. 2 ust. 1, art. 3 ust. 1 i 2 oraz art. 4 ustawy o pomocy społecznej celem pomocy społecznej jest umożliwienie osobom i rodzinom przezwyciężania trudnych sytuacji życiowych, których nie są w stanie pokonać, wykorzystując własne uprawnienia, zasoby i możliwości przez wspieranie tych osób w wysiłkach zmierzających do zaspokojenia niezbędnych potrzeb i umożliwienie życia w warunkach odpowiadających godności człowieka. Zarazem pomoc społeczna winna zapobiegać trudnym sytuacjom życiowym przez działania w celu usamodzielnienia życiowego osób i rodzin oraz ich integracji ze środowiskiem. W art. 4 ustawa nakłada jednak na osoby i rodziny korzystające z pomocy społecznej obowiązek współdziałania z organami pomocy społecznej w rozwiązywaniu ich trudnej sytuacji życiowej. Chodzi o to, by pomoc społeczna była środkiem zmierzającym ostatecznie do wyjścia z kryzysowej niejednokrotnie sytuacji czy to związanej ze stanem zdrowia i pogorszeniem się statusu majątkowego, czy ze stanem ubóstwa. Pomoc społeczna jako taka nie może zastąpić starań jej beneficjentów o poprawę warunków życia. W ocenie Sądu zaskarżona decyzja w sposób adekwatny wyraziła to, iż skarżący T. K., korzystając nieprzerwanie ze świadczeń pomocy społecznej od szeregu lat prezentuje pogląd, iż to właśnie Miejski Ośrodek Pomocy Społecznej jest organem, który niejako w zastępstwie za organy emerytalno – rentowe ma zapewnić mu środki finansowe na utrzymanie. Faktem jest, że skarżący stara się o orzeczenie Europejskiego Trybunału Praw Człowieka w Strasburgu w przedmiocie postępowania w sprawie o rentę przed polskimi organami i sądami, niemniej jednak nawet w świetle tego, że nie posiada on innego ewentualnego źródła dochodu przesłanka oczekiwania na rozstrzygnięcie Trybunału nie może być decydująca w kwestii otrzymania zasiłku okresowego. W przedmiocie zasiłku okresowego wypowiada się art. 38 ustawy o pomocy społecznej w ten sposób, że zasiłek okresowy przysługuje osobie samotnie gospodarującej i rodzinie, w szczególności ze względu na długotrwałą chorobę, niepełnosprawność, bezrobocie, możliwość utrzymania lub nabycia uprawnień do świadczeń z innych systemów zabezpieczenia społecznego, w ust. 5 stanowiąc, że okres, na jaki przyznawany jest zasiłek okresowy ustalany jest na podstawie okoliczności sprawy. Wynika z tego, że istotą zasiłku okresowego jest zależność od stanu, w którym znajduje się osoba czy rodzina starająca się o zasiłek, przy czym zakłada się, że ma on pewien czasowy charakter. Czym innym jest zasiłek stały, również przyznawany na gruncie ustawy o pomocy społecznej na podstawie art. 37, którego przyznanie jest jednak uzależnione od wykazania niezdolności do pracy z powodu wieku czy całkowitej niezdolności do pracy mających charakter ciągły. Czasowość zasiłku okresowego zakłada w świetle ogólnych celów pomocy społecznej, że stanie się on dla osoby pobierającej go jednym ze środków wykorzystywanych do zmiany sytuacji życiowej w kierunku czy to uzyskania pracy i w związku z tym uzyskania źródła dochodu czy poprawy stanu zdrowia. W niniejszej sprawie nie sposób zauważyć, że T. K. miał przyznany zasiłek okresowy do dnia 31.12.2008r., a składając wniosek o tego samego rodzaju zasiłek 22.12.2008r. miał na celu uzyskanie niejako w sposób ciągły pomocy finansowej ze strony Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej. Przyznanie mu uprzednio pomocy finansowej nastąpiło na podstawie przesłanek pozostawania przez skarżącego osobą bezrobotną, mającą problemy zdrowotne, nie posiadającą żadnych źródeł dochodu. Na te same kryteria wskazał skarżący składając wniosek 22.12.2008r., akcentując, że sytuacja osobista nie uległa poprawie. Słusznie organ orzekł, że brak poprawy wynika niejako z postawy i negatywnego nastawienia do otaczającej rzeczywistości samego skarżącego. Z załączonych do decyzji dokumentów wynika, że niejednokrotnie pracownicy MOPS-u przeprowadzali ze skarżącym rozmowy na temat ewentualnej aktywizacji zawodowej. Została mu również przedstawiona propozycja zawarcia kontraktu socjalnego, który ma na celu stworzenie pewnego rodzaju więzi ściślejszej współpracy pracownika socjalnego z beneficjentem pomocy społecznej. Wszystkie sugestie pracowników MOPS- u zostały przez skarżącego odrzucone z tą argumentacja, że jedyną przesłanką otrzymania przez niego pomocy społecznej powinien być fakt, że na skutek wadliwego w jego ocenie działania urzędów i sądów polskich został pozbawiony prawa do renty i musi starać się o odszkodowanie w Trybunale w Strasburgu. Oczekiwanie na rozstrzygnięcie wiąże się z czasem, w którym to Prezydent Miasta musi mu zapewnić środki finansowe na utrzymanie. Ponadto sprawa w Trybunale stanowi okoliczność, która wyłącza starania o rejestrację w Urzędzie Pracy czy staranie się o uzyskanie stopnia niepełnosprawności. Sąd podziela pogląd orzekających w sprawie organów, że powyższe stanowisko skarżącego stanowi nieuzasadnione oczekiwanie na pomoc ze strony państwa w sytuacji gdy samodzielnie jest w stanie podjąć działania, które w konsekwencji przyczynią się do polepszenia warunków życia. Rejestracja w Urzędzie Pracy i uzyskanie statusu osoby bezrobotnej umożliwiłaby mu korzystanie z ofert pracy Urzędu czy z programów aktywizacyjnych przewidzianych w ustawie o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy. Tak samo uzyskanie orzeczenia o stopniu niepełnosprawności daje podstawę do określonych świadczeń. Przedstawione na etapie postępowania administracyjnego zaświadczenie lekarskie o stanie zdrowia uniemożliwiającym podjęcie pracy nie stanowi samo w sobie na gruncie ustawy o pomocy społecznej dowodu na potrzebę korzystania z zasiłku okresowego, gdyż badając w konkretnym przypadku spełnienie przesłanek przyznania pomocy społecznej należy mieć na uwadze całokształt zdarzeń, które wiążą się z postawą ubiegającego się o pomoc, co wyraża art. 11 ust. 2 ustawy o pomocy społecznej, stanowiąc, że brak współdziałania osoby lub rodziny z pracownikiem socjalnym w rozwiązywaniu trudnej sytuacji życiowej, odmowa zawarcia kontraktu socjalnego, niedotrzymywanie jego postanowień, nieuzasadniona odmowa podjęcia zatrudnienia, innej pracy zarobkowej przez osobę bezrobotną lub wykonywania prac społecznie użytecznych, o których mowa w przepisach o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy, lub nieuzasadniona odmowa podjęcia leczenia odwykowego w zakładzie lecznictwa odwykowego przez osobę uzależnioną mogą stanowić podstawę do odmowy przyznania świadczenia, uchylenia decyzji o przyznaniu świadczenia lub wstrzymania świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej. W niniejszej sprawie organy słusznie uznały, że w sprawie zachodzą omówione w w/w artykule przesłanki, dając też wyraz temu, że samo spełnienie kryterium dochodowego, o którym mowa w art. 8 ustawy nie jest wystarczające do uznania, że T. K. zasiłek okresowy się należy. Wobec powyższego uznając, że decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego oraz poprzedzająca ją decyzja organu I instancji są zgodne z prawem, Sąd oddalił skargę na podstawie art. 151 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.