III SA/Kr 507/05

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący WSA Halina Jakubiec Sędziowie WSA Elżbieta Kremer NSA Piotr Lechowski (Spr.) Protokolant Dorota Hajto po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 11 października 2006 r. sprawy ze skargi S. O. na decyzję [...] Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Geodezyjnego i Kartograficznego w [...] z dnia [...] 2005r. nr [...] w przedmiocie wprowadzenia - po wznowieniu postępowania zmian w ewidencji gruntów I. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu pierwszej instancji, II. określa, że uchylone decyzje nie mogą być wykonane, III. [...] Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Geodezyjnego i Kartograficznego w [...] na rzecz skarżącego S. O. kwotę [...] zł,- ( [...]) tytułem zwrotu kosztów postępowania. III SA/Kr 507/05 2 UZASADNIENIE Decyzją z dnia [...] 2005 r., nr [...], po rozpatrzeniu odwołań S. O. i M. K., Wojewódzki Inspektor Nadzoru Geodezyjnego i Kartograficznego w [...] utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję Starosty Powiatu [...] z dnia [...] 2005, znak [...], który po wznowieniu postępowania- orzekł o uchyleniu decyzji Starosty [...] z dnia [...]2004 r., znak [...] i o wprowadzeniu zmiany w operacie ewidencji gruntów obręb [...], gmina [...] przez wpisanie J. G. jako samoistnego posiadacza działek ewidencyjnych Nr A, B, C D, E, F, G i H o pow. [...] ha w miejsce osób poprzednio wykazanych jako władający. W podstawie prawnej decyzji Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Geodezyjnego i Kartograficznego powołano przepisy art. 138 § 1 pkt. 1 kpa oraz art. 7 "b" ust. 2 pkt. 2 i art. 20, 21 i 22 ustawy z dnia 17 maja 1989 r. Prawo geodezyjne i kartograficzne (tj. Dz.U. z 2000 r. Nr 100, poz. 1086 z późn. zm. ) oraz § 46 i 47 Rozporządzenia Ministra Rozwoju Regionalnego i Budownictwa z dnia 29 marca 2001 r. w sprawie ewidencji gruntów i budynków ( Dz.U. Nr 38, poz. 454 ). Uzasadniając swoją decyzję Wojewódzki Inspektor Nadzoru Geodezyjnego i Kartograficznego wskazał następujące okoliczności faktyczne i motywy prawne rozstrzygnięcia. W obowiązującej od 1989 r. ewidencji gruntów, na podstawie protokołu ustaleń z 1979 r. L. O. s. J. i A. wykazany był jako samoistny posiadacz działek nr A, B, C D, G i H o pow. [...] ha objętych jednostką rejestrową [...] oraz działek E i F o pow. [...] ha objętych jednostką rejestrową [...], położonych w [...] Wnioskami z [...] 2004 r. rodzeństwo L. O., a to S. O., M. K. i S. O. wystąpili o ujawnienie ich jako samoistnych posiadaczy działek: S. O.- co do działek C, E i F, M. K.-co do działek Di G oraz S. O. co do działek A i B Decyzją z dnia [...] 2004 r. , znak [...], Starosta Powiatu [...] wprowadził zmiany w ewidencji gruntów w ten sposób, że w miejsce jednostek rejestrowych [...] i [...] obejmujących działki A, B, C, D, E, E, G i H utworzył nowe jednostki rejestrowe Nr [...] dla działek A i B z wpisem S. O. jako samoistnego posiadacza, Nr [...] dla działek C, E i F z wpisem S. O. jako samoistnego posiadacza, Nr [...] dla działek D i G z wpisem M. K. jako samoistnego posiadacza. W odniesieniu do działki ewidencyjnej H zachowano dotychczasowy wpis na L. O. jako ich posiadacza. Uzasadniając swoją decyzję z [...] 2004 r. Starosta [...] ustalił, że L. O. zmarł [...] 2003 r., a zainteresowani przedłożyli m.in. wyrok Sądu Powiatowego w [...] w sprawie [...] stwierdzający, iż L. O. był samoistnym posiadaczem gruntu. Powołując się na przeprowadzone postępowanie dowodowe, Starosta przyjął, że " z zeznań świadków wynika, że działki wskazane przez wnioskodawców są użytkowane przez zainteresowane strony, a poprzednio ustalony władający zmarł". Dnia [...] 2004 r. J. G. wystąpił do Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Geodezyjnego i Kartograficznego z pismem o unieważnienie decyzji Starosty [...] z dnia [...] 2004 r., podnosząc, że zamieszkuje i jest zameldowany pod adresem [...], pod którym mieszkał L. O. i jest jedynym spadkobiercą testamentowym gospodarstwa L. O. Postanowieniem z dnia [...] 2004 r. Wojewódzki Inspektor Nadzoru Geodezyjnego i Kartograficznego przekazał powyższe pismo Staroście[...] celem potraktowania jako wniosku o wznowienie postępowania zakończonego ostateczną decyzją Starosty [...] z dnia [...] 2004 r. wobec wyjścia na jaw nowych okoliczności nie znanych organowi, który wydał decyzję. Starosta Powiatowy w [...] postanowieniem z dnia [...] 2004 r. z powołaniem na przepisy art. 149 § 1, 145 § 1 pkt. 5 i 150 kpa wznowił postępowanie w sprawie zakończonej decyzją ostateczną, w sprawie ponownego ustalenia stanu władania gospodarstwem rolnym składającym się z działek ewidencyjnych A, B C, D G i H. W uzasadnieniu wskazano, iż J. G. wykazał się postanowieniem z dnia [...] 2003 r. Sądu Rejonowego w [...], sygn. [...] nie znanym organowi- stwierdzającym nabycie spadku po L. O. w całości wraz z wchodzącym w skład spadku gospodarstwem rolnym. Starosta Powiatu [...] decyzją z dnia [...] 2005 r., z powołaniem na przepisy art. 145 § 1 pkt. 5 i 151 § 1 pkt. 2 kpa- uchylił w całości swoją decyzję z dnia [...] 2004 r. i orzekł o ujawnieniu w rejestrze gruntów obrębu [...], J. G. jako samoistnego posiadacza działek ewidencyjnych o numerach A, B, C, D, E, F, G i H o pow. [...] ha położonych w [...] Organ wskazał, że w postępowaniu zakończonym decyzją z dnia [...] 2004 r. nie brał udziału J. G. w charakterze strony, mimo że zainteresowani byli uczestnikami postępowania sądowego zakończonego postanowieniem Sądu z [...] 2003 r., a J. G. służą uprawnienia strony wynikające z tego orzeczenia. Starosta podkreślił, iż ustalenia w decyzji z dnia [...] 2004 r. co do stanu władania oparł na zeznaniach samych zainteresowanych S. O., S. O. i M. K. i wskazanych przez nich świadków. Zdaniem organu udokumentowanie przez J. G., że jest zameldowany w [...] tj. pod adresem, gdzie mieszkał L. O., oraz że w całości nabył po nim spadek, dawało podstawę do wznowienia postępowania i orzeczenia o ustaleniu nowego stanu władania na rzecz J. G. Z decyzją tą nie zgodzili się S. O. i M. K. składając odwołania, oparte na twierdzeniu, że będąc rodzeństwem L. O., są jego prawnymi spadkobiercami i to oni winni być wykazani w rejestrze gruntów, a nie sąsiad J. G. Rozpatrując odwołanie Wojewódzki Inspektor Nadzoru Geodezyjnego i Kartograficznego przyjął za własne ustalenia faktyczne, stanowiące podstawę do wznowienia postępowania zakończonego ostateczną decyzją oraz co do ustalenia nowego stanu władania na rzecz J. G. Wskazując na aktualizacyjną funkcję ewidencji, organ odwoławczy podkreślił, że żądania odwołujących się nie mogą zostać uwzględnione, ponieważ w przeciwieństwie do J. G. nie udokumentowali oni tytułu prawnego do przedmiotowych nieruchomości, co uzasadniało utrzymanie w mocy decyzji Starosty. Skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego na powyższą decyzję złożył S. O. Nie wskazując naruszonego przepisu prawa, skarżący zarzucił decyzji niewyjaśnienie okoliczności istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy. Opisując w skardze i uzupełniającym ją piśmie z [...] 2006 r. dzieje wpisów do ewidencji, skarżący kwestionował prawidłowość wpisu w roku 1979 brata L. O. jako posiadacza wyłącznego działek, kwestionując rzetelność podpisów mężów zaufania na protokołach władania. Skarżący twierdził, że do śmierci L. O. nie wiedział o tym, że jest on wpisany jako posiadacz działek, oraz o przemeldowaniu J. G. do domu Nr [...] z Nr [...]. Podnosił, że przemeldowanie nastąpiło nielegalnie i bezprawnie. Podniósł, że w 1964 r. L. O. był spłacony i "wyczęszczony" przez ojca J. z jego udziału oraz spłacony z 1/4 domu przez brata S., z którym mieszkał na zasadzie użyczenia. Zarzucał, że umowa dzierżawy zawarta między L. O. a J. G. na 10 lat była nielegalna i utajniona do śmierci brata, a wykorzystano ją do celów rentowych. Skarżący podnosił nielegalność załatwienia sobie przez brata renty "KRUS". Wskazywał, że akt własności ziemi dla L. O. Nr [...] z [...]1976 r. został anulowany " z winy K. G. i podstawionych przez niego świadków ". Podnoszono, że Sąd Wojewódzki w Krakowie wyrokiem z dnia 28 lutego 1969 r. ( sygn. akt III Cr 2575/ 68 ), w sprawie o ochronę posiadania, zmienił korzystny dla L. O. wyrok przeciwko S. O., M. K. i S. O., i w uwzględnieniu ich rewizji powództwo oddalił. Zdaniem skarżącego dowodzi to, że do śmierci brat L. nie był dopuszczany do 5 kawałków sadu o które walczył, a za zgodą skarżącego z jego użyczenia " zbierał " parcelę Nr H o obszarze [...] ha. Podnosił, że K. G. podstępem dla syna J. wyłudził testament. Skarżący zarzucał, że siostra M. używa parcel od 1946 r., brat S. od 1965 r., a skarżący od 1950 r. Podnosił, że brat L. nigdy nie posiadał działek F, E i C a J. G. blokuje przeprowadzkę skarżącego do jego domu Nr [...] Wojewódzki Inspektor Nadzoru Geodezyjnego i Kartograficznego w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie. Nawiązując do odwołania wskazano, że odnowiony operat ewidencji gruntów dla obrębu [...] został zatwierdzony obwieszczeniem Głównego Geodety Województwa [...] z dnia [...] 1989 r. ogłoszonym w Dz. Urzęd. Wojew. Nowosądeckiego Nr 5/ 89 pod poz. 51. Operat oparto na bazie mapy zasadniczej opracowanej w latach 1978-1979, z której zostały utworzone działki ewidencyjne A, B, C, H, G, E, F, D. Podniesiono, że w protokole stanu władania sporządzonym w 1979 r. w związku z wykonaniem nowego pomiaru wykazano L. O. Podstawą ustalenia właściciela był akt własności ziemi Nr [...] Został on uchylony decyzją Wojewódzkiej Komisji ds. Uwłaszczeń przy Wojewodzie [...] z dnia [...]1977 r., Nr [...]. Z uwagi na to w operacie ewidencji L. O. wykazany był jako samoistny posiadacz, a nie właściciel. Podniesiono, że Sąd Okręgowy w Nowym Sączu, postanowieniem z dnia 12 lutego 2004 r., sygn. l Ca 57/ 04 oddalił apelację S. O., S. O. i M. K. od postanowienia Sądu Rejonowego w [...] z [...] 2003 r., sygn. [...] w przedmiocie stwierdzenia nabycia spadku po L. O. na rzecz J. G. łącznie z gospodarstwem rolnym. Postanowienie to stanowiło podstawę dokonania zmian podmiotowych w ewidencji. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył: Zgodnie z przepisem art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm. ) w związku z art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych ( Dz.U. Nr 153, poz. 1269 ) przedmiotem kognicji Sądu jest kontrola zaskarżonej decyzji pod względem jej zgodności z prawem. Stosownie do przepisu art. 134 § 1 powołanej ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Sąd sprawując kontrolę zaskarżonej decyzji pod względem jej zgodności z prawem, rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami 5 wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Dokonana na powyższych zasadach kontrola zaskarżonej decyzji prowadzi do wniosku, że skarga jest zasadna, chociaż z przyczyn innych niż przytoczone na jej poparcie. Należy podzielić stanowisko organów obu instancji, iż istniała przewidziana w art. 145 § 1 pkt. 5 podstawa wznowienia postępowania zakończonego ostateczną decyzją Starosty Powiatu [...] z dnia [...]2004 r., w postaci wyjścia na jaw istotnych dla sprawy nowych okoliczności faktycznych lub nowych dowodów istniejących w dniu wydania decyzji, nie znanych organowi, który wydał decyzję. Taką okolicznością był nie znanych organowi fakt, że z wniosku J. G. przy uczestnictwie S. O., S. O. i M. K. toczyło się postępowanie o stwierdzenie nabycia spadku po L. O., figurującym w ewidencji gruntów jako władający przedmiotowymi działkami. Z przedłożonych przy wniosku J. G. o wznowienie postępowania postanowień Sądu wynikało, że postanowieniem Sądu Rejonowego w [...] z dnia [...] 2003 r., sygn. [...] stwierdzono nabycie spadku po zmarłym [...] 2003 r. L. O. na podstawie testamentu notarialnego przez J. G. w całości wraz z wchodzącym w skład spadku gospodarstwem rolnym, oraz że apelacja S. O., S. O. i M. K. od tego postanowienia, została oddalona postanowieniem Sądu Okręgowego w [...] z dnia [...] 2004 r. ( sygn. akt l Ca 57/ 04 ), a zatem jeszcze przed wydaniem przez Starostę decyzji z dnia [...] 2004 r. W sprawie było niesporne, iż L. O. nie był wpisany w księgach jako właściciel powyższych działek, a w ewidencji gruntów wskazany był jako ich władający. Ujawnienie zatem powyższych okoliczności i orzeczeń, mogło rzutować na zakres prowadzonego postępowania ewidencyjnego, w celu zaktualizowania ewidencji co do stanu władania działkami. Postępowanie ewidencyjne prowadzone było pod rządem przepisów ustawy z dnia 17 maja 1989 r. Prawo geodezyjne i kartograficzne ( obecnie tj. Dz.U. z 2005 r. , Nr 240, poz. 2027 ), oraz wydanego na jej podstawie Rozporządzenia Ministra Rozwoju Regionalnego i Budownictwa z dnia 29 marca 2001 r. w sprawie ewidencji gruntów i budynków ( Dz.U. Nr 38, poz. 454 )- zwanego dalej Rozporządzeniem. Zgodnie z postanowieniami § 10 ust. 1 pkt. 2 i ust. 2 Rozporządzenia ewidencja ( w zakresie danych podmiotowych ) obejmuje dane dotyczące właścicieli nieruchomości, a ( ust. 2 ) w przypadku braku danych dotyczących właścicieli nieruchomości, w ewidencji wykazuje się dane osób i jednostek organizacyjnych, które tymi nieruchomościami władają. Zarazem przepis § 12 ust. 2 Rozporządzenia stanowi, że o wykazaniu w ewidencji osób i jednostek organizacyjnych, o których mowa w § 10 ust. 2 orzeka starosta w drodze decyzji. Taka regulacja przesądza, że w postępowaniu ewidencyjnym, którego przedmiotem jest wykazanie w ewidencji władającego gruntem, co do którego brak danych dotyczących właścicieli, zastosowanie mają przewidziane w art. 7, 77 kpa zasady zbierania materiału dowodowego niezbędnego do załatwienia sprawy, oraz reguły oceny dowodów określone w art. 80 i 81 kpa. Reguły te zostały naruszone, gdyż organ l instancji za wystarczającą podstawę rozstrzygnięcia- w wydanej po wznowieniu postępowania- decyzji z dnia [...] 2005 r., w przedmiocie ujawnienia J. G. w rejestrze gruntów obrębu [...] jako samoistnego posiadacza działek ewidencyjnych Nr A, B, C, D, E, F, G i H przyjął prawomocne postanowienie Sądu Rejonowego w [...] z dnia [...] 2003 r. o sygn. [...], stwierdzające iż nabył on spadek po L. O. wraz z wchodzącym w skład spadku gospodarstwem rolnym, rezygnując z przeprowadzania ustaleń czy J. G. faktycznie włada ( posiada) powyższymi działkami. Istota dziedziczenia w myśl art. 922 kodeksu cywilnego polega na tym, że z chwilą śmierci spadkodawcy jego prawa i obowiązki majątkowe przechodzą na jedną lub kilka osób stosownie do przepisów księgi IV kodeksu cywilnego, przy czym nie należą do spadku te prawa i obowiązki zmarłego, które są ściśle związane z jego osobą, jak również prawa, które z chwilą jego śmierci przechodzą na oznaczone osoby niezależnie od tego czy są one spadkobiercami. Inna jest zatem sytuacja spadkobiercy, gdy spadkodawca był wpisany do księgi wieczystej jako jej właściciel, a inna gdy spadkodawca posiadał ( władał ) nieruchomością ( działką ) jednakże prawo to nie było ujawnione w księdze wieczystej. Zgodnie z art. 3 ust. 1 ustawy z dnia 6 lipca 1982 r. o księgach wieczystych i hipotece (tj. Dz. U. z 2001 r, Nr 124, poz. 1361 z późn. zm. ) domniemywa się, że prawo jawne z księgi wieczystej jest wpisane zgodnie z rzeczywistym stanem prawnym. Domniemanie to obowiązuje sądy i organy oraz osoby fizyczne tak długo, jak długo nie zostanie w postępowaniu przed sądem obalone. Wynika z tego, że spadkobierca po spadkodawcy wpisanym w księdze wieczystej jako właściciel nieruchomości, z mocy prawa- z chwilą otwarcia spadku- nabywa prawo własności wchodzące w skład spadku. Postanowienie Sądu o stwierdzenie nabycia spadku ma tylko charakter deklaratywny- stwierdza stan, który nastąpił z mocy prawa w następstwie dziedziczenia. W przypadku natomiast, gdy spadkobierca władał ( posiadał) nieruchomość ( działkę ), lecz nie był wpisany do księgi wieczystej jako właściciel, nie obowiązuje domniemanie prawa własności, lecz tylko przewidziane art. 339 kodeksu cywilnego domniemanie, że ten kto faktycznie włada rzeczą, jest jej posiadaczem samoistnym a zatem, że włada nią tak jak właściciel, a nie tzw. posiadacz zależny. W sytuacji zatem, gdy L. O. nie figurował w ewidencji gruntów jako, właściciel przedmiotowych działek, lecz tylko jako władający nimi, prawomocne postanowienie Sądu Rejonowego w [...] z dnia [...] 2003 r. ( sygn. akt [...]), nie stwierdzało nabycia prawa własności gospodarstwa rolnego obejmującego te działki, natomiast mogło odnosić się do tego stanu jaki istniał w chwili Śmierci L. O.- czyli posiadania gospodarstwa rolnego. Natomiast jak to wyjaśnił Sąd Najwyższy w postanowieniu z dnia 28 kwietnia 1999 r. l CKK 105/ 98 ( OSNC 1999/ 11/197 ), dziedziczenie posiadania rzeczy polega na przejściu na spadkobierców - z mocy prawa, z chwilą otwarcia spadku- wszystkich skutków prawnych, jakie wynikały z jej posiadania przez spadkodawcę, nie zależy natomiast od tego, czy spadkobiercy objęli w faktyczne władztwo rzecz znajdującą się dotychczas w posiadaniu spadkodawcy, a więc czy kontynuują to posiadanie. Innymi słowy powołane postanowienie nie jest dowodem, że J. G. faktycznie włada działkami ewidencyjnymi Nr A, B, C, D, E, F, G i H położonymi w [...]. Organ odwoławczy zaakceptował stanowisko Starosty [...], co doprowadziło do naruszenia prawa materialnego, przepisu § 10 ust. 2 w zw. z § 12 ust. 2, przez zaniechanie poczynienia ustaleń, czy J. G. jest władającym. Wszelkie inne zarzuty skargi, zmierzające do obejścia w postępowaniu ewidencyjnym prawomocnego orzeczenia w przedmiocie stwierdzenia nabycia spadku nie mają znaczenia dla postępowania ewidencyjnego, w którym czynienie samodzielnych ustaleń co do własności przedmiotu ewidencji jest niedopuszczalne. Wykazanie się tytułem własności wszystkich czy niektórych z działek wobec organu ewidencji, da podstawę do wprowadzenia w ewidencji stosownej zmiany. Do tego czasu wykazaniu w ewidencji podlega osoba faktycznie władająca ( posiadająca grunt ). W tym zakresie niezbędne jest poczynienie stosownych ustaleń, ze wskazaniem dowodów, na których zostały oparte, oraz wyjaśnienie przyczyn, z powodu których dane okoliczności uznał organ za udowodnione. Z tych przyczyn orzeczono jak w pkt. 1 sentencji, na podstawie art. 145 § 1 pkt. 1 lit. a i c w zw. z art. 135 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz. U. Nr 153, poz. 1270 z późn. zm. ). Mając na uwadze treść uchylonych decyzji na podstawie art. 152 powołanej ustawy orzeczono jak w pkt. II sentencji. Orzeczenie w przedmiocie zwrotu na rzecz skarżącego zwolnionego od opłat sądowych, poniesionych kosztów stawiennictwa oparto na przepisach art. 200, 205 § 1 i 209 powołanej ustawy.