III SA/Kr 508/19

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Renata Czeluśniak Sędziowie NSA Krystyna Kutzner (spr.) WSA Maria Zawadzka Protokolant specjalista Bernadetta Szczypka po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 8 sierpnia 2019 r. sprawy ze skarg R. B. na decyzje Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 8 marca 2019 r. nr [...] w przedmiocie zasiłku stałego z dnia 8 marca 2019 r. nr [...] w przedmiocie świadczenia w formie gorącego posiłku skargi oddala Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z dnia 8 marca 2019 r., [...] utrzymało w mocy decyzję Prezydenta Miasta z dnia [...] 2019 r., [...], odmawiającą przyznania R. B. (skarżącemu) zasiłku stałego. Wydaną w tej samej dacie decyzją [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze utrzymało w mocy decyzję Prezydenta Miasta decyzją z dnia [...] 2019 r., [...] o odmowie przyznania skarżącemu świadczenia w formie gorącego posiłku w barze. Orzekając w ten sposób Samorządowe Kolegium Odwoławcze zwróciło w obu decyzjach na treść art. 4 i art. 11 ust. 2 ustawy o pomocy społecznej, stwierdzając że skarżący nie podejmuje współdziałania z pracownikami socjalnymi w rozwiązywaniu swojej sytuacji życiowej. Na potwierdzenie Kolegium wskazało, że skarżący nie podaje danych osób, które mogłyby udzielić mu pomocy (synów, na których może ciążyć obowiązek alimentacyjny), lokal mieszkalny skarżącego jest zaniedbany, on sam nie wyraża zgody na prace porządkowe i zachodzi podejrzenie, że w nim nie zamieszkuje. Organ odwoławczy podał też, że skarżący nie reguluje zaległości z tytułu czynszu, nie zna sumy zadłużenia; nie jest zarejestrowany w urzędzie pracy, przy czym wyrejestrowany został za niestawiennictwo. Nadto skarżący nie podaje danych osób, które mu pożyczają pieniądze, wobec czego nie da się zweryfikować, czy środki te stanowią darowiznę, czy też pożyczkę. W obu decyzjach przyjęto, że brak współdziałania ze strony skarżącego stanowi podstawę do odmowy przyznania wnioskowanych świadczeń. W sprawie dotyczącej zasiłku stałego organ odwoławczy podkreślił dodatkowo, że w realizacji wskazań Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie, zawartych w wyroku z dnia 7 sierpnia 2018 r., III SA/Kr 640/18 wszystkie wnioski skarżącego – pisemne z dnia 11 listopada 2012r., z dnia 19 marca 2013r. oraz złożony do protokołu w czasie wywiadu środowiskowego zostały potraktowane jako wnioski w sprawie o przyznanie świadczenia w postaci zasiłku stałego i rozpatrzone łącznie. Na powyższe decyzje skarżący wniósł w terminie skargi do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie , w których nie sformułował jednak żadnych zarzutów ani wniosków co do oczekiwanego rozstrzygnięcia. W odpowiedzi na skargi Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o ich oddalenie. Skargi zostały zarejestrowane pod sygnaturami akt III SA/Kr 508/19 i III SA/Kr 509/19. Na rozprawie w dniu 8 sierpnia 2019 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny połączył obie sprawy do wspólnego rozpoznania i rozstrzygnięcia pod pierwszą ze wskazanych sygnatur. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Stosownie do art.1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U.2017, poz. 2188) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Oznacza to, że przedmiotem kontroli Sądu jest zgodność zaskarżonych decyzji z przepisami prawa . Dokonując kontroli zaskarżonych decyzji pod kątem ich zgodności z prawem Sąd stwierdził , że skargi nie zasługują na uwzględnienie. Wobec braku zarzutów podniesionych ze strony skarżącego należy wyjaśnić , że Sąd dokonując kontroli zaskarżonych rozstrzygnięć dokonuje kontroli prawidłowości prowadzonych postępowań niezależnie od granic skargi i ewentualnych zarzutów. W rozpatrywanych sprawach kontrola ta nie doprowadziła jednak do ujawnienia naruszeń prawa materialnego czy procesowego, które mogłyby skutkować koniecznością wyeliminowania zaskarżonych aktów z obrotu prawnego. Podstawę prawną rozstrzygnięcia niniejszej sprawy stanowią przepisy ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz.U.2013.267- oznaczonej dalej jako "u.p.s."). Ocena zgodności z prawem zaskarżonego rozstrzygnięcia wymaga w pierwszej kolejności odwołania się do zasad ogólnych zawartych w powołanej ustawie, w tym przede wszystkim do ustawowej definicji pomocy społecznej określonej w art. 2 ust. 1 u.p.s. W myśl tego przepisu pomoc społeczna jest instytucją polityki społecznej państwa mającą na celu umożliwienie osobom i rodzinom przezwyciężanie trudnych sytuacji życiowych, których nie są one w stanie pokonać, wykorzystując własne uprawnienia, zasoby i możliwości. Z treści art. 2 ust. 1 wynika wyraźnie, że pomoc społeczna ma jedynie na celu wspieranie osób i rodzin w ich wysiłkach do zaspokojenia niezbędnych potrzeb, do życiowego usamodzielnienia i integracji społecznej, udzielane zaś świadczenia mają być adekwatne do sytuacji korzystających z pomocy, od których z kolei wymaga się współdziałania w rozwiązywaniu ich trudnej sytuacji życiowej. Pomoc społeczna spełnia jedynie funkcję subsydiarną, wymagając współdziałania adresata i beneficjenta udzielanej pomocy. Zasada, wyrażona we wskazanym przepisie znajduje rozwinięcie w dalszych normach ustawy. Stosownie do art. 4 u.p.s. osoby i rodziny korzystające z pomocy społecznej są obowiązane do współdziałania w rozwiązywaniu ich trudnej sytuacji życiowej. Natomiast w myśl art. 11 ust. 2 u.p.s. brak współdziałania osoby lub rodziny z pracownikiem socjalnym lub asystentem rodziny, o którym mowa w przepisach o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, w rozwiązywaniu trudnej sytuacji życiowej, odmowa zawarcia kontraktu socjalnego, niedotrzymywanie jego postanowień, nieuzasadniona odmowa podjęcia zatrudnienia, innej pracy zarobkowej przez osobę bezrobotną lub nieuzasadniona odmowa podjęcia lub przerwanie szkolenia, stażu, przygotowania zawodowego w miejscu pracy, wykonywania prac interwencyjnych, robót publicznych, prac społecznie użytecznych, a także odmowa lub przerwanie udziału w działaniach w zakresie integracji społecznej realizowanych w ramach Programu Aktywizacja i Integracja, o których mowa w przepisach o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy, lub nieuzasadniona odmowa podjęcia leczenia odwykowego w zakładzie lecznictwa odwykowego przez osobę uzależnioną mogą stanowić podstawę do odmowy przyznania świadczenia, uchylenia decyzji o przyznaniu świadczenia lub wstrzymania świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej. Nie może budzić wątpliwości, że przyznanie jakichkolwiek świadczeń z pomocy społecznej wymaga zbadania nie tylko posiadanych środków i dochodów, ale również całokształtu warunków życia osób chcących skorzystać z pomocy społecznej. Szczególnie istotne jest zweryfikowanie, czy wnioskodawca istotnie wymaga wsparcia ze strony pomocy społecznej, ponieważ samodzielnie nie jest w stanie w żaden sposób przezwyciężyć trudności, w których się znajduje, czy też zwraca się o wsparcie z tej przyczyny, że ocenia pozyskanie środków z pomocy społecznej jako nie jedyne, ale najłatwiejsze rozwiązanie swojej sytuacji życiowej. Sensem obowiązku współdziałania z pracownikiem socjalnym jest przede wszystkim to, aby pomoc trafiała do osób rzeczywiście jej potrzebujących, tzn. nie mających żadnej możliwości przezwyciężenia trudnej sytuacji samodzielnie. Stąd ustawodawca zdecydował się tak ukształtować system pomocy, aby bierna bądź roszczeniowa postawa podmiotów objętych pomocą społeczną mogła spowodować odmowę przyznania świadczenia bądź wstrzymanie wypłaty świadczenia, o czym mowa w art. 11 u.p.s. Skarżący w kontrolowanych sprawach ubiegał się o przyznanie pomocy - zasiłku stałego oraz świadczenia w postaci ciepłego posiłku. Organy administracji obu instancji zgromadziły materiał dowodowy świadczący o tym, że skarżący odmówił współdziałania z organem pomocy socjalnej w rozwiązywaniu swojej trudnej sytuacji życiowej i sytuacja ta trwa wiele lat. Organ ustalił , że skarżący zamieszkuje w zaniedbanym lokalu mieszkalnym. Z urzędu Sądowi wiadomo (np. sygn. akt III SA/Kr 797/17), że organy pomocy społecznej wielokrotnie nakładały na skarżącego obowiązek posprzątania mieszkania, z czego skarżący nigdy się nie wywiązał , a nadto nie wyrażał zgody na wykonanie w tym mieszkaniu prac porządkowych, mogących poprawić stan lokalu. Skarżący odmówił podania danych dwójki dorosłych dzieci , na których ciąży obowiązek alimentacyjny i które mogłyby mu udzielić pomocy i w ten sposób skarżący mógłby przezwyciężyć swoją sytuację , a przynajmniej ja poprawić. Odmawiając współdziałania skarżący pozbawił organy możliwości dokonania wyczerpujących ustaleń w tym zakresie. Podnieść również należy , że skarżący nie reguluje swoich zaległości z tytułu czynszu, nie wie nawet, jaki jest aktualny stan zadłużenia. Jak ustaliły organy, skarżący nie jest zarejestrowany w urzędzie pracy jako osoba poszukująca pracy, a wyrejestrowanie nastąpiło wskutek jego niestawiennictwa w wyznaczonym terminie. Skarżący nie dokonał również zgłoszenia, które umożliwiłoby objęcie go ubezpieczeniem zdrowotnym. W ocenie zachowania skarżącego nie sposób pominąć faktu , że według jego oświadczenia od kilku lat pewne osoby pożyczają mu pieniądze, jednak wobec odmowy podania danych tych osób niemożliwe było ustalenie, czy są to rzeczywiście pożyczki, czy też osoby te regularnie wspierają skarżącego poprzez darowizny. Skarżący wskazał, że kwoty 450 zł są mu "pożyczane" od 7 lat. Organ odwoławczy, powołując się na doświadczenie życiowe, słusznie wywodzi, że uznanie takiej pomocy za pożyczki budzi wątpliwości, skoro skarżący nie posiada własnych dochodów pozwalających na ich spłatę , a zatem spłata zaciągniętych długów jest nierealna. Zdaniem Sądu, w zakresie niezbędnym do rozstrzygnięcia zasadności wniosków skarżącego organy poczyniły ustalenia wskazujące na zaistnienie okoliczności, które na podstawie art. 11 ust. 2 ustawy o pomocy społecznej uzasadniały odmowę przyznania wnioskowanych świadczeń. Brak współdziałania uniemożliwił jednocześnie organom poczynienie dokładnych ustaleń faktycznych w zakresie kryterium dochodowego, skoro nie jest znany charakter wsparcia, określanego przez skarżącego jako "pożyczki". Odnośnie odmowy przyznania skarżącemu świadczenia w formie gorącego posiłku w barze , organy wskazały konkretne placówki , w których skarżący może bezpłatnie zaspokoić swoją potrzebę bytową w zakresie wyżywienia. Odnośnie sprawy, której przedmiotem było prawo do zasiłku stałego organy pomocy społecznej zrealizowały także wskazania, wynikające z prawomocnego wyroku, w szczególności poprzez rozpatrzenie łączne wszystkich wniosków, dotyczących jednego świadczenia. Nie doszło zatem do naruszenia art. 153 p.p.s.a. Mając powyższe na uwadze Wojewódzki Sąd Administracyjny skargi oddalił, za podstawę biorąc art. 151 p.p.s.a.