III SA/Kr 511/08

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia NSA Krystyna Kutzner po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 21 listopada2008 r. wniosku A. G. o zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie z Jego skargi na decyzję Dyrektora Izby Celnej z dnia [...] znak [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności celnych postanawia zwolnić skarżącego od kosztów sądowych W dniu 21.05.2008 r. skarżący złożył wniosek o przyznanie prawa pomocy domagając się zwolnienia od kosztów sądowych. W uzasadnieniu wniosku skarżący podał że, pozostaje w samodzielnym gospodarstwie domowym, nie posiada zasobów pieniężnych, przedmiotów wartościowych, ani żadnych nieruchomości. Dochody skarżącego wynoszą 1130 zł brutto z tytułu wynagrodzenie za pracę. Skarżący podniósł, iż znajduje się w bardzo trudnej sytuacji finansowej. Mieszka w mieszkaniu wraz z żoną, jednakże nie prowadzi z nią gospodarstwa domowego. Małżonkowie mają zawartą notarialnie umowę o ustanowieniu rozdzielności majątkowej. Skarżący partycypuje w ½ w kosztach utrzymania mieszkania, co stanowi wydatek rzędu 280 zł., oraz wydaje miesięcznie na jedzenie ok. 300-350 zł W dniu 23.06.2008 r. do tut. Sądu wpłynęło pismo skarżącego, w którym wyjaśnił, że pracuje u swojego syna, pozostaje z żoną w separacji faktycznej, jednakże może u niej mieszkać i liczyć na jej pomoc w zakresie wyżywienia. Problemy finansowe skarżącego są związane z jego działalnością gospodarczą, którą prowadził on w latach 2003 – 2006; - jak twierdzi - iż żona nie miała udziału w zyskach z jego firmy. Postanowieniem z dnia 25.07.2008 r. oddalono wniosek skarżącego o zwolnienie od kosztów sądowych. Skarżący wniósł sprzeciw od ww. postanowienia i podniósł, że swoją sytuację majątkową i rodzinną przedstawił w sposób zgodny z prawdą i nie miał zamiaru zatajać jakichkolwiek informacji. Skarżący podniósł, iż rzeczywiści mieszka z żoną, jednakże prowadzi odrębne gospodarstwo domowe. Jego sytuacja majątkowa nie pozwala na wynajęcie samodzielnego mieszkania. Skarżący przedstawił również sytuację majątkową żony, której dochody wynoszą łącznie 1730 zł. Żona jest właścicielką mieszkania, oraz udziałów w spółce z o.o. [...] "A" tj. kiosku o pow. 16 m kw. Posiada również samochód osobowy marki [...] rok produkcji 2002. Według wiedzy skarżącego żona nie posiada, żadnych dodatkowych oszczędności, ani zasobów pieniężnych. Mając na uwadze powyższe, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje: Wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych zasługuje na uwzględnienie. Artykuł 245 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2002, Nr 153, póz. 1270), stanowi, że prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Zgodnie z ww. przepisem paragraf 3 prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Zgodnie z artykułem 246 § 1 pkt 2 przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Prawo pomocy jest szczególną instytucją postępowania przed sądami administracyjnymi, mającą na celu zagwarantowanie konstytucyjnego prawa do sądu osobom, które nie są w stanie samodzielnie ponieść kosztów postępowania sądowego. W orzecznictwie sądowym powszechnie prezentowane jest stanowisko, że przyznanie prawa pomocy powinno mieć charakter wyjątkowy i winno być stosowane w stosunku do osób pozostających w faktycznym ubóstwie. Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z dnia 10 stycznia 2005 r. (sygn. akt FZ 478/04, niepubl.), stwierdził, iż opłaty sądowe stanowią rodzaj danin publicznych. Zwolnienia od ponoszenia tego rodzaju danin stanowią odstępstwo od konstytucyjnego obowiązku ich powszechnego i równego ponoszenia, wynikającego z art. 84 ustawy zasadniczej i dlatego muszą być stosowane w sytuacjach wyjątkowych, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru dotyczącego danej osoby na współobywateli. Z ich bowiem środków pochodzą dochody budżetu państwa, z których pokrywa się koszty postępowania sądowego w razie zwolnienia strony skarżącej z obowiązku ich ponoszenia. Strona musi zatem wykazać, iż jej sytuacja materialna jest na tyle trudna, iż uzasadnia poczynienie odstępstwa od tej generalnej reguły. Z powyższego wynika, że strona dochodząca swoich praw na drodze sądowej ma prawo do ubiegania się o przyznanie jej prawa pomocy, jednakże dla skuteczności złożonego w tej materii wniosku zobowiązana jest spełnić przesłanki określone przepisami prawa, które regulują instytucję prawa pomocy. Użyte w art. 246 ustawy sformułowanie "gdy osoba wykaże" oznacza, iż to na wnoszącym o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uzasadniającej przyznanie prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Zatem to skarżący ubiegając się o udzielenie prawa pomocy winien był przekonać Sąd, że jego sytuacja materialna nie pozwala na poniesienie tych kosztów we własnym zakresie bez uszczerbku w utrzymaniu siebie i rodziny. Zdaniem tut. Sądu wyjaśnienia skarżącego są pełne jasne i logiczne oraz zgodne z przedstawionymi przez skarżącego dokumentami. Skarżący znajduje się w trudnej sytuacji majątkowej spowodowanej problemami związanymi z prowadzeniem przez niego działalności gospodarczej, w chwili obecnej otrzymuje stały dochód, jednakże w niewielkiej wysokości, nie posiada żadnych oszczędności ani przedmiotów wartościowych. W pewnym zakresie może liczyć na pomoc żony pomimo zawartej pomiędzy nimi umowy o rozdzielności majątkowej oraz istniejącej między nimi separacji faktycznej. Nie można jednakże czynić zarzutu skarżącemu, iż pomimo rozpadu związku jego stosunki z żoną układają się poprawnie. Sąd nie stracił także z pola widzenia, iż w tutejszym sądzie znajduje się kilkanaście spraw zainicjowanych przez skarżącego. Wartości wpisów w poszczególnych sprawach przekraczają wartość miesięcznego wynagrodzenia skarżącego. Tak więc odmowa zwolnienia skarżącego z ponoszenia kosztów sądowych, było by w istocie pozbawieniem go konstytucyjnego prawa do sądu. Biorąc po uwagę całokształt okoliczności sprawy należy stwierdzić, że skarżący wykazał spełnienie przesłanek do zwolnienia od kosztów sądowych, dlatego Sąd działając na podstawie art. 246 § 1 pkt. 2 w zw. z art. art. 245 § 1 i § 3 ww. ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi , postanowił jak w sentencji.