III SA/Kr 513/15

Referendarz Sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie – Grzegorz Karcz po rozpoznaniu w dniu 29 czerwca 2015 r. na posiedzeniu niejawnym wniosków Z. S. i J. S. o częściowe zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie radcy prawnego lub adwokata w sprawie ze skargi Z. S. i J. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 19 marca 2015 r. nr [ ] w przedmiocie zasiłku celowego postanawia: przyznać skarżącym prawo pomocy w zakresie częściowym ustanawiając dla nich adwokata, którego wyznaczy Okręgowa Rada Adwokacka. Skarżący w złożonych na urzędowych formularzach "PPF" wnioskach o przyznanie prawa pomocy domagali się częściowego zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia radcy prawnego lub adwokata. Oświadczyli, że nie zatrudniają i nie pozostają w innym stosunku prawnym z jakimkolwiek kwalifikowanym pełnomocnikiem. Objaśniając swoją sytuację rodzinną podali, że pozostają we wspólnym gospodarstwie domowym ze sobą oraz dwoma synami. Określając swój majątek uwidocznili, że w jego skład wchodzi dom o powierzchni 130 m2, nieruchomość rolna o powierzchni 4,67 ha, las o powierzchni 5,53 ha. Nie posiadają zasobów pieniężnych ani przedmiotów wartościowych. Stałe miesięczne dochody gospodarstwa domowego oszacowali łącznie na kwotę 2.101,07 zł wyjaśniając, że składa się na to renta skarżącego w wysokości 1.083,12 zł i renta skarżącej w wysokości 1.017,95 zł. Uzasadniając swoje starania podnieśli, że wskutek powodzi z 2010 r. ich dom został trzykrotnie zalany. Powiadają, że do chwili obecnej mieszkają w starym, drewnianym, nieremontowanym domu (który w 2014 r. po raz kolejny został zalany). Wskazując na powyższe podnoszą, że konieczność ponoszenia kosztów sądowych jest dla nich nadmiernym obciążeniem, na które ich nie stać. Nie są także w stanie ponieść wydatków na fachowego pełnomocnika. Podnoszą, przy tym że sygnalizowana potrzeba remontu i budowy domu nie wynika z ich winy, lecz są efektem ogólnokrajowej klęski żywiołowej. Wobec tego, że został zniszczony budynek w którym mieszkają z dziećmi konieczne będzie poniesienie przez nich kosztów określonych prac budowlanych. Chcieliby więc gromadzić środki finansowe na potrzeby tych prac a nie musieć ich wydawać na sprawy administracyjne. Wyjaśniają, że utrzymują się z pracy w gospodarstwie rolnym. Posiadają maszyny niezbędne do pracy jest to jednak sprzęt stary, wieloletni, zużyty. Na posiadanym polu o areale 4,67 ha uprawiają zboża, kukurydzę, ziemniaki. Plony są jedna pomniejszane ustawicznie przez liczne podtopienia i powodzie. Zebrane uprawy tj. ok. 1,5 t pszenicy, 800 kg ziemniaków, 300 kg kukurydzy w większości przeznaczają do konsumpcji oraz jako pasze dla zwierząt hodowlanych. Ewentualna zaś sprzedaż części tych plonów czy zwierząt rzeźnych (np. w grudniu 2014 r. buhaja za 4027 zł, we wrześniu 2014 r. maciory za 773 zł i tucznika za 1880 zł) pokrywa bieżące wydatki. Wskazują, że na nawozy sztuczne i opiekę weterynaryjną wydają rocznie ok. 600 zł. Na podatek rolny i od nieruchomości ok. 650 zł. Na paliwo ok. 3000 zł. Zakup węgla i drewna na opał to dalsze 3000 zł rocznie. Wydatki na prąd, gaz, wodę, telefon to ok. 600 zł co dwa miesiące. Powiadają, że są osobami schorowanymi, pozostającymi w stałym leczeniu w związku z czym ponoszą też wydatki na leki – średnio ok. 100 zł miesięcznie. Nadto mają na utrzymaniu jeszcze niepełnoletnie, uczące się dzieci. Koszt zakupu podręczników szkolnych jakie zakupili dla nich we wrześniu ubiegłego roku oszacowali na ok. 1000 zł a koszt ubrań zimowych na ok 650 zł. Mając na uwadze powyższe zważyć należało co następuje: Zgodnie z art. 239 pkt 1 lit. a) ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, obowiązek uiszczenia kosztów sądowych nie ciąży na stronie skarżącej działanie lub bezczynność organu w sprawach z zakresu pomocy i opieki społecznej. W niniejszej sprawie przedmiot skargi w postępowaniu sądowoadministracyjnym opatrzono symbolem "6320" opisywanym przez załącznik nr 1 do zarządzenia Prezesa NSA z dnia 27 listopada 2003 r. w sprawie ustalenia zasad biurowości w sądach administracyjnych jako sprawa z zakresu pomocy społecznej. Skarżący korzystają więc z ustawowego zwolnienia od kosztów sądowych - co oznacza całkowite zwolnienie strony z obowiązku wnoszenia opłat sądowych jak i ponoszenia wydatków.. Bezprzedmiotowość wniosków o zwolnienie od kosztów pozostaje bez wpływu na drugie z żądań a mianowicie ustanowienia radcy prawnego lub adwokata. Zgodnie bowiem z aktualnymi poglądami doktryny sąd nie jest związany żądaniem strony zawartym we wniosku o przyznanie pomocy byleby tylko nie wyszedł ponad żądanie strony (por. komentarz J.P Tarno do art. 246 w : Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Warszawa 2004). Logiczną konsekwencją przedstawionego stanu rzecz jest więc, że w sytuacji gdy strona domaga się przyznania prawa pomocy w szerszym zakresie, sąd może przyznać jej to prawo w zakresie obejmującym tylko ustanowienie profesjonalnego pełnomocnika (art. 245 §3 in fine ppsa) o ile nie jest wstanie ponieść opłat za jego czynności w postępowaniu przed sądami administracyjnymi bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 246 §1 pkt. 2 ppsa). W realiach niniejszej sprawy skarżący złożyli wyczerpujące oświadczenie o jakim mowa w art. 252 ppsa. W konsekwencji oświadczenie to jest wystarczające do oceny sytuacji bytowej skarżących a co za tym idzie i ich aktualnych możliwości płatniczych. Te mimo wykazanego majątku nieruchomego nie rysują się szczególnie. Uwzględnić bowiem trzeba w pierwszym rzędzie sygnalizowaną przez skarżących konieczność przeprowadzenia remontu domu umożliwiającego zamieszkanie do chwili przeprowadzki i budowy nowego domu oraz jego doposażenia i urządzenia wnętrz. W tym kontekście nie można tracić z pola widzenia tej części wyjaśnień skarżących gdzie uczciwie podają, że środki finansowe chcieliby gromadzić na potrzeby tychże prac a nie musieć wydawać je na sprawy administracyjne, bo konieczność przeprowadzenia tych prac nie wynika z ich winy ale jest efektem ogólnokrajowej klęski żywiołowej: powodzi z maja i czerwca 2010 r. kiedy to zniszczony został budynek gdzie mieszkają i obecnie zmuszeni przez los muszą na nowo zaspakajać swoje potrzeby mieszkaniowe. Jednocześnie z zasad doświadczenia życiowego wynika, że przy obecnym poziomie cen oraz usług niewielka renty które otrzymują po opłaceniu wydatków, na energię elektryczną, gaz, telefon, leki, opał wystarczają na opędzenie najpilniejszych potrzeb życia codziennego. Sprzedaży bądź obciążenia domu gdzie zamieszkują lub nieruchomości na których gospodarzą celem pozyskania środków na opłacenie pełnomocnika z wyboru trudno od nich wymagać albowiem rozporządzenia tego rodzaju godziłby w podstawę egzystencji rodziny. Uwzględniając to wszystko, udzielono więc skarżącym pomocy o którym to prawie traktują przepisy oddziału 2 rozdziału III działu V ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ustanawiając na ich rzecz adwokata, którego wyznaczy właściwy organ samorządu zawodowego. Konieczność wygospodarowania przez skarżących środków na koszty kwalifikowanego pełnomocnika przekracza bowiem aktualnie ich możliwości i grozi zachwianiem sytuacji materialnej oraz bytowej strony. Z przytoczonych względów orzeczono jak sentencji na podstawie art. 246 §1 pkt. 2 ppsa w związku z art. 245 §3 ppsa.