III SA/Kr 52/14

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Janusz Kasprzycki (spr.) Sędziowie WSA Hanna Knysiak-Molczyk WSA Maria Zawadzka Protokolant Ewelina Kalita po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 4 listopada 2014 r. sprawy ze skarg E. S. na decyzje Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 12 września 2013 r. nr [...] [...] [...] [...] [...] [...] [...] w przedmiocie uznania przyznanych świadczeń za nienależnie pobrane skargi oddala. Zaskarżonymi decyzjami z dnia 12 września 2013 r. nr [...], nr [...], nr [...], nr [...], nr [...], nr [...], nr [...], Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Krakowie utrzymało w mocy decyzje Prezydenta Miasta z dnia [...] 2013 r. nr [...], nr [...], nr [...], nr [...], nr [...], nr [...], nr [...], orzekające o uznaniu świadczeń przyznanych E. S. w formie specjalnych zasiłków celowych na dofinansowanie do opłat za czynsz z terminem realizacji w lipcu 2006 r., w czerwcu 2006 r., w sierpniu 2006 r., w październiku 2006 r., w listopadzie 2006 r. i w grudniu 2006 r., w wysokościach po 100 zł każdy, za świadczenia nienależnie pobrane. W uzasadnieniach zaskarżonych decyzji organ odwoławczy podniósł, prawidłowe jest stanowisko wyrażone w decyzjach organu I instancji, że świadczenia z pomocy społecznej, przyznane skarżącej na mocy decyzji z dnia [...] 2006 r. nr [...], wyczerpują znamiona świadczeń nienależnie pobranych z art. 6 pkt 16 ustawy o pomocy społecznej. Zgodnie z tym przepisem świadczenie nienależnie pobrane to świadczenie pieniężne uzyskane na podstawie przedstawionych nieprawdziwych informacji lub niepoinformowania o zmianie sytuacji materialnej lub osobistej. W ocenie organu bezspornym jest, że skarżąca, ubiegając się o przyznanie jej świadczenia objętego wnioskiem zataiła przed pracownikiem Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej istotne okoliczności, dotyczące jej sytuacji majątkowej - bo za taką uznać należy okoliczność posiadania drugiego mieszkania - i w rezultacie pobrał nienależne świadczenie pomocowe. W aktach sprawy znajdują się bowiem pisemne oświadczenia skarżącej w ilości ponad 10 sztuk, składane na przestrzeni kilkunastu lat, w których deklaruje ona, iż nie posiada żadnego majątku, a utrzymuje się wyłącznie z renty inwalidzkiej z tytułu całkowitej niezdolności do pracy i samodzielnej egzystencji. Przedstawienie dokładnej i pełnej sytuacji rodzinnej, zdrowotnej, jak i materialnej, jest obowiązkiem wnioskodawcy na podstawie art. 109 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej. Pobieranie świadczeń z pomocy społecznej pomimo zmiany sytuacji materialnej lub osobistej strony powoduje, że świadczenia te stają się świadczeniami pobranymi nienależnie. Również świadczenia uzyskane na podstawie przedstawionych we wniosku nieprawdziwych informacji podlegają zwrotowi (art. 6 pkt 16 ustawy o pomocy społecznej). Okoliczność, że skarżąca jest właścicielką dwóch mieszkań bez wątpienia dyskwalifikowałby jej sytuację życiową jako szczególne uzasadniony przypadek. Gdyby organ I instancji miał wiedzę o tym, że skarżąca jest właścicielką dwóch mieszkań, nie przyznałyby jej świadczeń z pomocy społecznej, zwłaszcza, że przyznawane były na warunkach szczególnych, tj. pomimo przekroczenia kryterium dochodowego i przy przyjęciu sytuacji życiowej skarżącej jako przypadku szczególnie uzasadnionego. W tych okolicznościach, uznało SKO, że nieprawdziwe informacje o których mówi art. 6 pkt 6 ustawy o pomocy społecznej to także informacje niepełne, nieujawniające wszystkich aktywów majątkowych - jak to miało miejsce w niniejszej sprawie. Nieprawdziwe informacje skarżąca podawała również składając wnioski w toku wywiadów środowiskowych, informując, że brakuje jej na najpilniejsze potrzeby, że znajduje się w trudnej sytuacji finansowej. Skoro zatem na skutek nieprawdziwych - niepełnych informacji oraz niezgodnych z prawdą, skarżąca uzyskała świadczenia z pomocy społecznej, to są to świadczenia nienależnie pobrane. W skardze na powyższe decyzje E. S. zarzuciła, że organ II instancji nieprawidłowo przyjął za organem I instancji, iż jest ona właścicielką drugiego mieszkania przy ul. O, bowiem jak to już wielokrotnie podnosiła mieszkanie jest w rzeczywistości własnością przebywającej za granicą siostry. Skarżąca natomiast jedynie figuruje jako właścicielka w akcie notarialnym i wykonuje ewentualnie zlecone przez siostrę czynności związane z tym lokalem, polegające na płaceniu rachunków, wydaniu kluczy itp. Skarżąca podkreśliła, że wszystkie opłaty regulowane są za powyższy lokal ze środków finansowych jej siostry. Skarżąca zaś nigdy nie ponosiła żadnych ciężarów związanych z jego utrzymaniem, nie uzyskiwała też jakichkolwiek z niego korzyści. Jedyną korzyścią, jaką miała z w/w lokalu była możliwość (za zgodą siostry) "pomieszkiwania" w nim w okresach zimowych, kiedy to temperatura w jej mieszkaniu była bardzo niska. Skarżąca kwestionuje również okoliczność, jakoby w/w mieszkanie było kiedykolwiek wynajmowane, co najwyżej jak twierdzi było ono użyczane nieodpłatnie do użytku przyjaciołom rodziny. Ponadto skarżąca wniosła o wstrzymanie wykonania zaskarżonych decyzji. W odpowiedziach na skargi SKO wniosło o ich oddalenie, podtrzymując dotychczasowe stanowiska w sprawie. Wszystkie skargi ze względu na stan faktyczny i istotę spornych zagadnień prawnych, pozostawały ze sobą w związku. Wobec tego, istniały podstawy do połączenia skarg na wszystkie decyzje do wspólnego rozpoznania i rozstrzygnięcia na podstawie art. 111 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. jedn., Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.). Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył co następuje. Stosownie do treści art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2002 r. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) w zw. z art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. jedn., Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm., dalej w skrócie P.p.s.a.), sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej, stosując środki określone w ustawie. Kontrola sądu polega na zbadaniu, czy przy wydawaniu zaskarżonego aktu nie doszło do rażącego naruszenia prawa dającego podstawę do stwierdzenia nieważności, naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania, naruszenia prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy oraz naruszenia przepisów postępowania administracyjnego w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Sąd nie jest przy tym związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, zgodnie z dyspozycją art. 134 § 1 P.p.s.a. Sąd administracyjny nie rozstrzyga więc merytorycznie, lecz ocenia zgodność decyzji z przepisami prawa. Skargi nie zasługiwały na uwzględnienie. Materialnoprawną podstawę zaskarżonych decyzji stanowiły przepisy ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2013 r. poz. 182 ze zm.). Zgodnie z art. 6 pkt 16 tej ustawy, świadczeniem nienależnie pobranym jest świadczenie pieniężne uzyskane na podstawie przedstawionych nieprawdziwych informacji lub w okolicznościach niepowiadomienia o zmianie sytuacji materialnej lub osobistej. W myśl art. 109 cyt. ustawy osoby i rodziny korzystające ze świadczeń z pomocy społecznej są bowiem obowiązane niezwłocznie poinformować organ, który przyznał świadczenie, o każdej zmianie w ich sytuacji osobistej, dochodowej i majątkowej, która wiąże się z podstawą do przyznania świadczeń. Niezależnie od intencji i świadomego działania osoby zainteresowanej, każda nieprawdziwa informacja może przesądzić o tym, że świadczenie zostało nienależnie przyznane i pobrane. Zwrócić należy uwagę na charakter i cel pomocy społecznej. Podkreślić więc trzeba, że jest ona instytucją polityki społecznej państwa, mającej na celu umożliwienie osobom i rodzinom przezwyciężenie trudnych sytuacji życiowych, których nie są w stanie pokonać wykorzystując własne uprawnienia zasoby i możliwości (art. 2 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej). Ponieważ pomoc ta finansowana jest ze środków Skarbu Państwa przyznawanie świadczeń powinno być dokonywane ze szczególną ostrożnością, po wnikliwym zbadaniu sytuacji materialnej osoby ubiegającej się o taką pomoc. Dlatego też ustawodawca przewidział przepisy mające na celu zapobieżenie nadużywania prawa do pomocy społecznej (min. cyt. wyż art. 109 i art. 6 pkt. 16 cyt. ustawy). W rozpoznawane sprawie zasadnie, w ocenie Sądu, organy obu instancji przyjęły, że w tych konkretnych przypadkach mamy do czynienia ze świadczeniami nienależnie pobranymi, stanowiącymi kwoty: specjalnych zasiłków celowych na dofinansowanie do opłat za czynsz z terminem realizacji w miesiącu: lipcu 2006 r., w czerwcu 2006 r., w sierpniu 2006 r., w październiku 2006 r., w listopadzie 2006 r. i w grudniu 2006 r., w wysokościach po 100 zł każdy. Bezspornym jest to, że we wnioskach o udzielenie świadczeń z pomocy społecznej oraz w okresie korzystania z tej pomocy skarżąca nie zgłosiła, iż jest właścicielem drugiego mieszkania znajdującego się w K przy ul. O. Jednocześnie z akt sprawy wynika, że w toku postępowań skarżąca była pouczana przez organ o obowiązkach wynikających z treści cyt. wyżej art. 109 i art. 6 pkt 16 ustawy o pomocy społecznej. Tym samym organy zasadnie przyjęły, że składając kolejne wnioski o przyznanie świadczeń, skarżąca powinna była ujawnić, że jest właścicielem mieszkania przy ul. O bowiem fakt ten miał istotny wpływ na ocenę jej sytuacji majątkowej, a tym samym zasadność przyznania wnioskowanych przez nią świadczeń. Wobec powyższego organy miały podstawy, zdaniem Sądu, do przyjęcia, że uzyskane przez skarżącą świadczenia pieniężne zostały przyznane na podstawie nieprawdziwych informacji, przez co zaistniała jedna z przesłanek uznania przyznanych świadczeń za nienależnie pobrane, skoro skarżąca zataiła istotne okoliczności dotyczące jej sytuacji majątkowej. Skarżąca bowiem oświadczała konsekwentnie w toku postępowań przed organami pomocowymi, że nie posiada żadnego majątku i utrzymuje się wyłącznie z renty inwalidzkiej. Podkreślić również należy, że podniesiony w skardze zarzut, iż organ nie wziął pod uwagę oświadczeń skarżącej, że przedmiotowe mieszkanie nie należy do niej tylko do siostry jest bezzasadny. Wbrew twierdzeniom skarżącej organy wzięły pod uwagę jej argumentację w tym zakresie. Wyjaśnieniom skarżącej nie dały jednak wiary. Swoją ocenę organy oparły na bezspornym ustaleniu, że skarżąca była właścicielem przedmiotowego mieszkania i zataiła ten fakt ubiegając się o wnioskowaną pomoc. Zdaniem Sądu organy zasadnie przyjęły, że mieszkanie przy ul. O stanowi własność skarżącej, a nie jej siostry. Przede wszystkim o tym, że mieszkanie stanowi własność siostry, skarżąca powiedziała tylko w rozmowie ustnej z pracownikiem MOPS-u i pomimo usilnych starań pracowników aby to potwierdziła w formie pisemnej lub do protokołu, skutecznie unikała złożeni takiego potwierdzenia do zakończenia postępowania. Takie zachowanie skarżącej uzasadniało uznanie przez organy wyjaśnień skarżącej w tej kwestii za niewiarygodne. Nadto na rozprawie w dniu 4 listopada 2014 r. skarżąca najpierw oświadczyła, że została wyrzucona przez administratora z kamienicy przy ul. Ł, a następnie oświadczyła, że mieszkanie przy ul. O zostało sprzedane, a skarżąca mieszka u znajomych. Jednak na kolejne pytania Sądu skarżąca ujawniła, że zakupiła nowe mieszkanie na ul. F na swoje nazwisko, za pieniądze pochodzące ze sprzedaży mieszkania na ul. O. Dodatkowo do zakupu mieszkania dołożyła się siostra ok. 10.000 EURO oraz 70.000 zł, które otrzymała od administratora kamienicy na ul. Ł tytułem odstępnego. Zdaniem Sądu stanowi to potwierdzenie, że mieszkanie przy ul. O stanowiło własność skarżącej (vide: protokół rozprawy z dnia 4 listopada 2014 r.). Odnośnie zarzutu skarżącej, że organy błędnie ustaliły jakoby skarżąca była właścicielem dwóch mieszkań, ponieważ nie jest ona właścicielem zamieszkiwanego przez nią mieszkania przy ul. Ł w K, stwierdzić należy, że okoliczność ta nie może mieć wpływu na rozstrzygnięcie sprawy. Mieszkanie przy ul. Ł zaspokajało bowiem potrzeby mieszkaniowe skarżącej niezależnie od tytułu prawnego jaki skarżąca posiadała do tego mieszkania. Istotne natomiast dla treści rozstrzygnięć w przedmiocie uznania świadczeń za nienależnie pobranych jest to, że skarżąca zataiła fakt, że jest właścicielem drugiego mieszkania przy ul. O w K, co znacząco wpływa na ocenę jej sytuacji majątkowej pod kątem spełnienia przesłanek przyznania zasiłku celowego specjalnego. W ocenie Sądu organ miał więc pełne podstawy do przyjęcia, że ujawnienie faktu posiadania drugiego mieszkania przez skarżącą doprowadziłoby do odmowy przyznania jej wnioskowanych przez nią świadczeń. Trafnie podnoszą organy, że przedmiotowe świadczenia z pomocy społecznej zostały przyznane skarżącej w ramach pomocy specjalnej (art. 41 pkt. 1 ustawy o pomocy społecznej), tj. mimo przekroczenia przez skarżącą kryterium dochodowego i przy uznaniu, że przypadek skarżącej jest szczególny. W orzecznictwie sądowoadministracyjnym, wypracowanym na kanwie spraw w tym przedmiocie, za szczególny uznaje się taki przypadek, który jest na tyle wyrazisty i odbiegający od sytuacji innych osób znajdujących się w trudnej sytuacji, że uzasadnia przyznanie pomocy z uwagi na okazjonalność, nadzwyczajność występującego znaczenia, które jest na tyle dotkliwe w skutkach i tak daleko ingerującą w sytuację życiową danej osoby, że nie jest ona sama w stanie jej pokonać, nawet przy uwzględnieniu możliwości ludzkiej zapobiegliwości (por. m. in. wyrok WSA w Krakowie z dnia 25 stycznia 2012 r., sygn. akt III SA/Kr 401/11 publ. http:orzeczenia.nsa.gov.pl). W tym kontekście trudno byłoby przyjąć sytuację skarżącej za szczególny przypadek przy ujawnieniu jej rzeczywistej sytuacji majątkowej. Zarzuty skargi są więc bezzasadne. Sąd nie dopatrzył się w działaniach organów naruszenia przepisów postępowania: art. 7, art. 77, art. 80 k.p.a., w stopniu, który mógł mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Organy zgodnie z obowiązującymi przepisami, wszechstronnie zebrały i rozpatrzyły cały materiał dowodowy i dokonały prawidłowej oceny tego materiału. Wydane w tych sprawach decyzje w sposób szczegółowy przedstawiły ustalenia stanu faktycznego, wskazały przepisy, które miały zastosowanie w sprawach, prawidłowo interpretując ich treść. Podjęto także wszelkie niezbędne kroki do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego, co w konsekwencji doprowadziło do wydania rozstrzygnięć odpowiadających prawu. W tym stanie rzeczy Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. jedn., Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.), orzekł jak w sentencji wyroku.