III SA/Kr 521/18

Starszy Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie – Agnieszka Góra po rozpoznaniu w dniu 9 sierpnia 2018r na posiedzeniu niejawnym wniosku W. R. o częściowe zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie skargi na decyzję Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego z dnia 13 marca 2018r. Nr [...] w przedmiocie zakazu wprowadzenia do obrotu produktów p o s t a n a w i a oddalić wniosek o częściowe zwolnienie od kosztów sądowych. W dniu 6 kwietnia 2018r. skarżący, działając przez swego profesjonalnego pełnomocnika, złożył wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych w zakresie opłat i wydatków w sprawie skargi na decyzję Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego z dnia 13 marca 2018r. Skarżący domaga się zwolnienia z obowiązku ponoszenia kosztów sądowych. W uzasadnieniu swego wniosku podaje, iż nie posiada środków na pokrycie tychże kosztów. Przebywa w GB, zarabia obecnie około 800 Funtów, na utrzymanie wydatkuje ok. 650-700 Funtów. Jest zobowiązany do uiszczenia licznych kar nałożonych na niego nakazami, a także grzywien ( 2 697 zł ) , mandatów. Przedkłada liczne dokumenty poświadczające o zadłużeniu, nieuiszczaniu mandatów karnych, drogowych w kwotach 50 zł, 250 zł, 200, wezwania do zapłaty kierowane przez Miejskie Centrum Profilaktyki Uzależnień, zawiadomienia o wszczęciu egzekucji za nieuiszczone koszty procesu etc. Zdaniem orzekającego, wniosek skarżącego nie zasługuje na uwzględnienie. Z dokumentów zgromadzonych w aktach sprawy wynika, iż skarżący prowadzi gospodarstwo domowe samodzielnie. Przebywa w Wielkiej Brytanii gdzie pracuje. Utrzymuje się z wynagrodzenia za pracę w kwocie ok. 800 Funtów. Za sam wynajem pokoju płaci 350 Funtów, pozostałe koszty utrzymania ( 100 funtów ) i wyżywienia to suma ok. 150 - 250 Funtów. Z oświadczenia skarżącego, znajdującego się w aktach sprawy wynika , iż nie posiada on żadnych nieruchomości ani w Polsce ani w GB. Nie ma żadnych oszczędności ani cennych ruchomości. Na wezwanie orzekającego do uzupełnienia braków wniosku, pełnomocnik skarżącego przedkłada Tax Year to 5 April 2018r., wyciągi z kont bankowych, potwierdzenie wysokości uiszczanego czynszu za wynajem lokalu mieszkalnego w Wielkiej Brytanii oraz 6 wydruków odcinka płacowego. Jednocześnie wskazano, iż wynagrodzenie dla profesjonalnego pełnomocnika zostało uiszczone ratalnie ze środków własnych skarżącego. Instytucja zwolnienia od kosztów sądowych stanowi w istocie pomoc państwa dla osób, które z uwagi na ich trudną sytuację materialną nie mogą uiścić kosztów bez wywołania uszczerbku w koniecznych kosztach utrzymania siebie i rodziny. Ubiegający się o taką pomoc winien więc w każdym wypadku poczynić oszczędności we własnych wydatkach, do granic zabezpieczenia koniecznych kosztów utrzymania siebie i rodziny. Dopiero gdyby poczynione w ten sposób oszczędności okazały się niewystarczające - może zwrócić się o pomoc państwa. Zgodnie z art. 246 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – prawo pomocy w zakresie całkowitym może być przyznane osobie, która wykaże, iż nie ma jakichkolwiek dochodów do pokrycia kosztów postępowania, natomiast w zakresie częściowym – gdy wykaże, iż nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku w koniecznym utrzymaniu siebie i rodziny. Użyte w art. 246 ustawy sformułowanie "gdy osoba wykaże" oznacza, iż to na wnoszącym o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, iż znajduje się w sytuacji uzasadniającej przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym lub częściowym. Powołany przepis nie pozostawia wątpliwości co do tego, że inicjatywa dowodowa zmierzająca do wykazania, iż zachodzą przesłanki pozytywne dla uwzględnienia wniosku, spoczywa na wnioskodawcy. Udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest więc formą jej dofinansowania z budżetu państwa i przez to powinno się sprowadzać do wypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Kluczową zaś rolę dla oceny możliwości płatniczych skarżącego ma fakt, iż zasadność wniosku o przyznanie prawa pomocy powinna być rozpatrywana w dwóch aspektach – z uwzględnieniem z jednej strony wysokości obciążeń finansowych, jakie strona musi ponieść w konkretnym postępowaniu, z drugiej strony jej możliwości finansowych. Mając na uwadze obecną sytuację finansową skarżącego należy stwierdzić, że uiszczenie przez stronę aktualnie wymaganych kosztów sądowych w formie wpisu sądowego należnego od złożonej skargi jest możliwe bez uszczerbku w koniecznym jego utrzymaniu. W ocenie orzekającego, skarżący nie wykazał w sposób wystarczający i skuteczny, iż nie jest w stanie uiścić wpisu sądowego należnego od złożonej skargi na decyzję WINS bez uszczerbku w koniecznym swoim utrzymaniu. Biorąc pod uwagę w szczególności wysokość comiesięcznych, stałych dochodów strony w wysokości łącznie około 800 Funtów w korelacji do wykazanych kosztów utrzymania tj. ok.650 Funtów , niewskazanie nadzwyczajnych kosztów obciążających budżet domowy jak np. koszty specjalistycznego leczenia czy brak konieczności utrzymywania osób pozostających ze skarżącym we wspólnym gospodarstwie domowym a nie osiągających dochodu, w tym małoletnich - nie zaistniały przesłanki uzasadniające zwolnienie strony od kosztów sądowych. Nie można pominąć również faktu, iż skarżącego stać na profesjonalnego pełnomocnika, mimo, iż jego udział na obecnym etapie postępowania nie jest konieczny i obligatoryjny. Co więcej – sam pełnomocnik przyznał, iż koszty jego wynagrodzenia zostały pokryte przez skarżącego ze środków własnych. Jednoznacznie zatem z oświadczenia tego wynika, iż skarżącego stać na pokrycie dodatkowych, nadzwyczajnych kosztów profesjonalnego pełnomocnika – mimo, iż jego udział jest na tym etapie postepowania dobrowolny – wnioskodawca ma zatem środki własne na ten cel. Oczywiście sam fakt występowania strony przez adwokata nie przesądza jednoznacznie o odmowie przyznania mu prawa pomocy, jednakże brany jest pod uwagę przy ocenie całokształtu przesłanek warunkujących przyznanie prawa pomocy. Ponadto skarżący wzywany był do przedstawienia zeznania podatkowego za 2017r. – nie przedstawił go – jedynie za 2018r. Jak wskazano powyżej – skarżący nawet po opłaceniu wszystkich zobowiązań związanych z miesięcznym utrzymaniem się w Wielkiej Brytanii ma wolne środki, które może spożytkować na uiszczenie wymaganych kosztów. Orzekający ma również wątpliwości co do faktycznego stanu majątkowego skarżącego, gdyż mimo deklaracji zawartych w urzędowym formularzu PPF, że nie posiada on żadnego majątku – wszelkie mandaty i wezwania do zapłaty, które przedłożył przy wniosku adresowane są do niego na adres w Polsce, ul. W. Nie wyjaśniono – do kogo należy ten lokal mieszkalny, czy jest własnością skarżącego, jaki ma ew. tytuł do tego lokalu. Zgodnie z treścią art. 246 par. 1 pkt 2 cytowanej ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – regulacja w nim zawarta stanowi odstępstwo od zasady ustanowionej w treści art. 199, na mocy której strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Przytoczone we wniosku okoliczności winny zatem uzasadniać wyjątkowe traktowanie, o jakim mowa w powołanym przepisie. Przez uszczerbek utrzymania zaś koniecznego dla siebie i rodziny, o którym mowa w powołanym przepisie, należy rozumieć zachwianie sytuacji materialnej i bytowej strony skarżącej w taki sposób, iż nie jest ona w stanie zapewnić sobie minimum warunków socjalnych. To w interesie skarżącego jest takie oświadczenie i wykazanie swej trudnej sytuacji bytowej aby orzekający nie miał żadnych wątpliwości, iż wnioskowana pomoc mu się należy. Zdaniem orzekającego, w przedmiotowej sprawie okoliczności takie, wobec wykazanych powyżej faktów tj. stałego dochodu skarżącego przy faktycznej możliwości jego dysponowania w wysokości przekraczającej należne obecnie koszty sądowe, faktu występowania przez profesjonalnego pełnomocnika z jednoczesną możliwością pokrywania tychże kosztów –nawet wobec zwyczajowych kosztów utrzymania - nie zostały wykazane w stopniu uzasadniającym zwolnienie od kosztów sądowych. Należy zaznaczyć, iż zgodnie z powszechnie obowiązującym poglądem w doktrynie i orzecznictwie, strona będąca osobą fizyczną powinna partycypować w kosztach postępowania, jeżeli ma jakiekolwiek środki majątkowe. Nieuiszczanie przez skarżącego np. mandatów za złe parkowanie czy przekraczanie przepisów drogowych nie może być podstawą do traktowania strony w sposób , który z tego powodu uzasadniałby przyznanie mu prawa pomocy. Należy także podkreślić, iż celem instytucji prawa pomocy jest umożliwienie skorzystania z drogi sądowej osobom o znikomych dochodach, znajdujących się na skraju ubóstwa, wobec których konieczność poniesienia kosztów sądowych mogłaby spowodować uszczerbek w koniecznym utrzymaniu. Skarżący, ze względu na wykazane powyżej okoliczności, do takich osób nie należy. Trzeba również zaznaczyć, iż każdy obywatel zamierzający wytoczyć sprawę sądową musi się liczyć z koniecznością poniesienia kosztów sądowych. Nie można pominąć także i tego, że wyłożenie kosztów przez stronę skarżącą jest tylko czasowe, bowiem w przypadku uwzględnienia jej skargi, zgodnie z art. 200, 203 ustawy z dnia 30.08.2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – będzie jej przysługiwało prawo domagania się zwrotu kosztów postępowania. Podsumowując należy zaznaczyć, iż w aktualnej sytuacji finansowej skarżącego zwolnienie go od kosztów sądowych byłoby niezasadne. Konieczność zaś poniesienia przez wnioskodawcę kosztów sądowych w formie wpisu należnego od złożonej skargi, które to koszty na tym etapie postępowania są wymagane, nie naraża skarżącego na pogorszenie jego warunków bytowych, a z drugiej strony odpowiada fiskalnemu interesowi Państwa, które swoją pomoc powinno gwarantować tylko najbardziej potrzebującym. Mając powyższe na uwadze orzeczono jak w sentencji, na podstawie art. 243 § 1, art. 244 § 1, art. 245 § 3 oraz art. 246 § 1, art. 258 § 1 i § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz. U. Nr 153 poz. 1270 ).