III SA/Kr 526/11

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Halina Jakubiec (spr.) Sędziowie WSA Bożenna Blitek WSA Elżbieta Kremer Protokolant Renata Nowak po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 23 maja 2012 r. sprawy ze skargi M. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 2 marca 2011 r. nr [...] w przedmiocie zasiłku pielęgnacyjnego skargę oddala Zaskarżoną przez M. T. S. decyzją z dnia 2 marca 2011, znak [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze utrzymało w mocy decyzję Prezydenta Miasta z dnia [...] 2011, znak [...] orzekającą o przyznaniu M. S. zasiłku pielęgnacyjnego z tytułu niepełnosprawności na okres od 1.12.2010 do 31.12. 2010. Jako podstawę prawną decyzji powołano art. 3 pkt. 30, art. 16, art. 24 ust. 2 i 2a ustawy z dnia 28 listopada 2003 o świadczeniach rodzinnych (Dz.U. z 2006r., Nr 139, poz. 992 ze zm.) oraz art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeksu postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2000r., Nr 98, poz. 1071 ze zm.). Decyzja zapadła w następujących okolicznościach stanu faktycznego: M. S. złożyła w dniu 20 grudnia 2010 wniosek o ustalenie prawa do zasiłku pielęgnacyjnego z tytułu niepełnosprawności na okres 12 miesięcy, od 1 stycznia 2010 do 31 grudnia 2010r. Załączyła do wniosku wyrok Sądu Rejonowego Wydział IV Pracy i Ubezpieczeń Społecznych z dnia 01.04.2010 r. sygn. akt [...] zmieniający wydane na rzecz M. S. orzeczenie Wojewódzkiego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności z 31.03.2009r. w ten sposób, że Sąd ustalił, iż "M. S. jest osobą niepełnosprawną w stopniu znacznym na okres 12 miesięcy, kod niepełnosprawności [...], daty powstania niepełnosprawności nie da się ustalić, data powstania stopnia niepełnosprawności – 01.01.2010r., odwołująca wymaga zapewnienia wsparcia w samodzielnej egzystencji ze strony środowiska i spełnia przesłanki określone w art. 8 (1) ustawy z dnia 20 czerwca 1997 r. Prawo o ruchu drogowym, w pozostałej części oddalając odwołanie". Z załączonego także orzeczenia Powiatowego Zespołu do Orzekania o Niepełnosprawności wynika, że M. S. wniosła o wydanie orzeczenia w dniu 22.12.2008r. .Prezydent Miasta decyzją z [...] 2010, znak [...] przyznał M. S. na podstawie art. 20 w zw. z art. 3 pkt 11, art. 16 oraz art. 24 ustawy z dnia 28 listopada 2003 o świadczeniach rodzinnych zasiłek pielęgnacyjny na okres od 1 grudnia 2010 do 31 grudnia 2010 w kwocie 153,00 zł miesięcznie. W uzasadnieniu organ uznał, że M. S. spełnia kryteria przyznania zasiłku pielęgnacyjnego z art. 16 ustawy o świadczeniach rodzinnych jako osoba legitymująca się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. W kwestii daty początkowej przyznania zasiłku organ wyjaśnił, iż zgodnie z art. 24 ust. 2 prawo do świadczeń rodzinnych ustala się począwszy od miesiąca, w którym wpłynął wniosek z prawidłowo wypełnionymi dokumentami a M. S. złożyła dokumenty w dniu 20.12.2010r. Odwołując się od powyższej decyzji M. S., nie zgadzając się z przyjętą datą początkową przyznania jej świadczenia i przyznaniem go jedynie na miesiąc, podniosła, że świadczenie przysługuje jej z dniem przyjętej w orzeczeniu daty powstania niepełnosprawności tj. z dniem 01.01.2010r. Zdaniem skarżącej data ta ma znaczenie w sprawie, niemniej wyjaśniła też, że w dacie wydania wyroku Sądu przebywała w Szpitalu [...], na Klinice Ginekologii i Onkologii. Po wyjściu ze szpitala nie czuła się dobrze, w związku z czym nie była w stanie złożyć dokumentów o przyznanie zasiłku. Od września 2010r. przebywała poza K. Po rozpoznaniu odwołania, Samorządowe Kolegium Odwoławcze wydało opisaną na wstępie decyzję, podzielając ustalenia faktyczne organu pierwszej instancji. Jak podkreślił organ, zasadą jest, że prawo do świadczeń rodzinnych ustala się, począwszy od miesiąca, w którym wpłynął wniosek z prawidłowo wypełnionymi dokumentami, do końca okresu zasiłkowego. Organ wyjaśnił też, że co prawda art. 24 ust. 2a przewiduje możliwość przyznania świadczenia rodzinnego uzależnionego od niepełnosprawności osoby z datą wcześniejszą niż złożenie wniosku z prawidłowo wypełnionymi dokumentami i jest to sytuacja wychodząca naprzeciw sytuacjom, gdy upłynęło sporo czasu pomiędzy złożeniem przez wnioskodawcę wniosku o wydanie orzeczenia o niepełnosprawności a otrzymaniem prawomocnego orzeczenia o tej niepełnosprawność, niemniej przepis wyznacza termin trzymiesięczny do złożenia wniosku o ustalenie prawa do zasiłku, liczony od dnia wydania orzeczenia o niepełnosprawności. Organ przyznał, że w przypadku M. S. procedura wydania orzeczenia o niepełnosprawności trwała długo, gdyż od 22.12.2008r. niemniej organ w przedmiocie zasiłku pielęgnacyjnego nie może działać z urzędu, a jedynie na wniosek i bezsporne jest, że skarżąca złożyła wniosek o ustalenie prawa do zasiłku dopiero w dniu 20.12.2010r., już po upływie trzech miesięcy od daty wydania orzeczenia o niepełnosprawności. Organ zaznaczył przy tym, że w niniejszej sprawie należy za "orzeczenie o niepełnosprawności lub orzeczenie o stopniu niepełnosprawności" traktować w/w wyrok Sądu z dnia 01.04.2010r, który uprawomocnił się z dniem 23.04.2010r. Organ wyjaśnił również, że termin z art. 24 ust. 2 a jest terminem prawa materialnego i jako taki nie może być przywrócony, a ustawa nie daje organom swobodnego uznania, W razie jego niezachowania strona nie może żądać przyznania świadczenia wstecz, powołując się na brak możliwości wcześniejszego złożenia wniosku. Okoliczność przyczyny niezłożenia wniosku, w tym ewentualny brak winy strony, nie mają zatem znaczenia dla ustalenia początkowej daty przyznania świadczenia, jaki związany jest z datą złożenia wniosku. Powyższa decyzja stała się przedmiotem skargi M. S. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie, która w znacznej mierze pokryła się z treścią odwołania skarżącej. Skarżąca zaakcentowała zwłaszcza okoliczności, które nie pozwalały jej na wcześniejsze niż w grudniu 2010r. złożenie wniosku o ustalenie prawa do zasiłku pielęgnacyjnego (choroba, trudności finansowe, rodzinne, błędne przekonanie o działaniu w przedmiocie zasiłku organu z urzędu). W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko w sprawie, i podkreślając, że wskazany w art. 24 ust. 2 termin przyznania świadczenia nie jest terminem, który podlega przywróceniu i w razie jego niezachowania strona nie może żądać przyznania świadczenia wstecz, powołując się na brak możliwości wcześniejszego złożenia wniosku. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Stosownie do treści art. 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz.1270 ze zm.) zwanej dalej p.p.s.a., sąd administracyjny bada legalność zaskarżonej decyzji, to jest jej zgodność z prawem materialnym określającym prawa i obowiązki stron oraz prawem procesowym regulującym postępowanie przed organami administracji publicznej. Sąd nie posiada natomiast kompetencji do oceny celowości oraz słuszności skarżonego rozstrzygnięcia. Zgodnie z przepisem 134 § 1 p.p.s.a. wojewódzki sąd administracyjny orzeka w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną w niej podstawą prawną. Oznacza to, że sąd ma obowiązek dokonać oceny zgodności z prawem zaskarżonej decyzji nawet wówczas, gdy dany zarzut nie zostanie podniesiony w skardze. Rozpoznając skargę w tak zakreślonej kognicji, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie nie dopatrzył się, aby w zaskarżonej decyzji zostało naruszone prawo materialne oraz przepisy postępowania administracyjnego, w stopniu uzasadniającym uchylenie bądź stwierdzenie nieważności zaskarżonej decyzji. W rozpatrywanej sprawie niekwestionowana jest okoliczność, że skarżąca kwalifikuje się do przyznania jej na czas określony zasiłku pielęgnacyjnego w związku z orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Istota sporu sprowadza się do tego jaką datę początkową przyznania tego prawa należy przyjąć. Generalnie, zgodnie z art. 16 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych, zasiłek pielęgnacyjny przyznaje się w celu częściowego pokrycia wydatków wynikających z konieczności zapewnienia opieki i pomocy innej osoby w związku z niezdolnością do samodzielnej egzystencji. Zasiłek tego rodzaju przysługuje: 1) niepełnosprawnemu dziecku; 2) osobie niepełnosprawnej w wieku powyżej 16 roku życia, jeżeli legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności oraz 3) osobie, która ukończyła 75 lat (art. 16 ust. 2 u.ś.r.). Zgodnie z art. 16 ust. 3 ustawy zasiłek pielęgnacyjny przysługuje ponadto osobie niepełnosprawnej w wieku powyżej 16 roku życia legitymującej się orzeczeniem o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności, jeżeli niepełnosprawność powstała w wieku do ukończenia 21 roku życia. Stosownie do art. 24 ust. 1 u.ś.r., prawo do świadczeń rodzinnych ustala się na okres zasiłkowy, z wyjątkiem świadczeń, o których mowa w art. 9 i art. 14-17 tej ustawy. Prawo do świadczeń rodzinnych ustala się począwszy od miesiąca, w którym wpłynął wniosek z prawidłowo wypełnionymi dokumentami, do końca okresu zasiłkowego (art. 16 ust. 2 u.ś.r.). W myśl art. 24 ust. 2a u.ś.r., jeżeli w okresie trzech miesięcy, licząc od dnia wydania orzeczenia o niepełnosprawności lub orzeczenia o stopniu niepełnosprawności, zostanie złożony wniosek o ustalenie prawa do zasiłku pielęgnacyjnego lub świadczenia pielęgnacyjnego, prawo to ustala się począwszy od miesiąca, w którym złożono wniosek o ustalenie niepełnosprawności lub stopnia niepełnosprawności. Zgodnie z ust. 4 powołanego art. 24 u.ś.r., prawo do zasiłku pielęgnacyjnego lub świadczenia pielęgnacyjnego ustala się na czas nieokreślony, chyba że orzeczenie o niepełnosprawności lub orzeczenie o stopniu niepełnosprawności zostało wydane na czas określony. W przypadku wydania orzeczenia o niepełnosprawności lub orzeczenia o stopniu niepełnosprawności na czas określony prawo do zasiłku pielęgnacyjnego lub świadczenia pielęgnacyjnego ustala się do ostatniego dnia miesiąca, w którym upływa termin ważności orzeczenia. Na tle przywołanych przepisów, w okolicznościach faktycznych sprawy wskazać należy, że skarżąca złożyła wniosek o przyznanie zasiłku pielęgnacyjnego w dniu 20 grudnia 2010 r., w związku z uzyskaniem wyroku Sądu Rejonowego Wydział IV Pracy i Ubezpieczeń Społecznych z dnia 01.04.2010 r. sygn. akt [...]. W wyroku tym dokonano zmiany wydanego wcześniej w stosunku do skarżącej orzeczenia Wojewódzkiego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności z 31.03.2009r. w ten sposób, że uznano, iż M. S. jest osobą niepełnosprawną w stopniu znacznym na czas określony 12 miesięcy a za datę powstania stopnia niepełnosprawności przyjęto 01.01.2010r. Wynika z powyższego, że M. S. złożyła wniosek o zasiłek pielęgnacyjny wraz z kompletem dokumentów w grudniu 2010r., pomimo, iż wyrok Sądu wydany w następstwie odwołania się skarżącej od orzeczenia Wojewódzkiego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności zapadł w dniu 01.04.2010r. Słusznie zatem organy przyjęły, iż zasiłek pielęgnacyjny należy się skarżącej dopiero od dnia miesiąca grudnia 2010r. Faktyczny okres przyznania zasiłku tj. jeden miesiąc wynika z zasady, że w przypadku wydania orzeczenia o niepełnosprawności lub orzeczenia o stopniu niepełnosprawności na czas określony prawo do zasiłku pielęgnacyjnego lub świadczenia pielęgnacyjnego ustala się do ostatniego dnia miesiąca, w którym upływa termin ważności orzeczenia. Orzeczenie o niepełnosprawności wydane zostało na czas określony 12 miesięcy od dnia 01.01.2010r. Wnioskowana przez skarżącą data początkowa świadczenia tj. 01.01.2010r. nie znajduje uzasadnienia w przepisach prawa, gdyż odnosi się faktycznie do daty początkowej powstania niepełnosprawności, a żaden przepis ustawy o świadczeniach rodzinnych nie wiąże z tą datą uprawnienia do zasiłku pielęgnacyjnego, w tym czasokresu tego świadczenia. Rozpatrując kwestię przyznania zasiłku z art. 24 ust. 2 a ustawy o świadczeniach rodzinnych, który modyfikuje sposób przyjęcia daty początkowej prawa do zasiłku pielęgnacyjnego, zauważyć należy, że przepis odnosi się raz do dnia wydania orzeczenia o stopniu niepełnosprawności (w sprawie byłaby to data prawomocności w/w wyroku Sądu 23.04.2010r.) a dwa, do miesiąca złożenia wniosku o ustalenie niepełnosprawności lub stopnia niepełnosprawności (w sprawie data 22.12.2008r.). Podawane przez M. S. przyczyny niezłożenia wcześniej aniżeli w grudniu 2010r. wniosku o zasiłek w terminie nie mają w sprawie znaczenia . Jak zauważył Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w wyroku z dnia 24 marca 2011r. sygn. akt II SA/Lu 69/1,1LEX nr 957315: nie jest możliwe przyznanie zasiłku pielęgnacyjnego za okres wsteczny, przed złożeniem wniosku o przyznanie tego świadczenia, niezależnie od przyczyny późnego złożenia wniosku a termin do złożenia wniosku o przyznanie zasiłku pielęgnacyjnego jest terminem prawa materialnego i nie jest dopuszczalne orzeczenie o jego przywróceniu. Wobec powyższego Sąd oddalił skargę M. S. na podstawie art. 151 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.