III SA/Kr 526/14

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie: Przewodniczący: Sędzia WSA Hanna Knysiak-Molczyk po rozpoznaniu w dniu 2 października 2014 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku o przyznanie prawa pomocy w sprawie ze skargi Z. Ś. na czynność Samorządowego Kolegium Odwoławczego na skutek sprzeciwu od postanowienia Referendarza sądowego z dnia 8 sierpnia 2014 r., sygn. akt III SA/Kr 526/14 postanawia: oddalić wniosek. Postanowieniem z dnia 28 kwietnia 2014 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie odrzucił skargę Z. Ś. na czynność Samorządowego Kolegium Odwoławczego. Następnie skarżący wystąpił do Sądu z wnioskiem o przyznanie prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie dla skarżącego adwokata. Skarżący oświadczył, że nie pozostaje w żadnym stosunku prawnym z jakimkolwiek kwalifikowanym pełnomocnikiem oraz podał, że pozostaje w gospodarstwie domowym razem z żoną oraz trzema córkami. Do swojego majątku skarżący zaliczył wyłącznie mieszkanie o powierzchni 41 m2, a jako dochody wskazał wyłącznie świadczenie z MOPS przyznane jego żonie w wysokości "20 groszy na dzień na jedną osobę". Postanowieniem z dnia 8 sierpnia 2014 r. Referendarz sądowy oddalił wniosek skarżącego o przyznanie prawa pomocy. Pismem procesowym z dnia 27 sierpnia 2014 r. skarżący zażądał ponownego rozpatrzenia sprawy. W wykonaniu zarządzenia z dnia 5 września 2014 r. wezwano skarżącego do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy poprzez: udokumentowanie miesięcznych wydatków związanych z utrzymaniem rodziny skarżącego przez nadesłanie kserokopii rachunków i faktur obrazujących wysokość czynszu, opłat za energię elektryczną, gaz lub innych opłat za media za ostatni okres rozliczeniowy jak również stałych opłat innego rodzaju (np. związanych z kształceniem lub leczeniem), przedłożenie zaświadczenia z właściwego urzędu pracy o nadaniu skarżącemu statusu osoby bezrobotnej, przedłożenie kserokopii decyzji o przyznaniu zasiłków lub innych świadczeń dla skarżącego lub członków jego rodziny, przedłożenie wyciągu z rachunku bankowego skarżącego i jego żony obrazującego historię transakcji w ciągu trzech ostatnich miesięcy oraz poprzez podanie czy skarżący lub jego żona uzyskują dochód z prac dorywczych lub zleconych a jeśli tak to w jakiej wysokości, a w razie braku takich dochodów o wyjaśnienie pochodzenia źródeł utrzymania rodziny skarżącego – w terminie 14 dni pod rygorem oddalenia wniosku o przyznanie prawa pomocy. Skarżący ustosunkował się do ww. wezwania w piśmie z dnia 18 września 2014 r., do którego dołączył kopie dwóch decyzji organu pomocy społecznej wystawionych na G. Ś., przyznające jednorazowo zasiłek celowy na zakup żywności w kwocie 500 zł oraz zasiłek okresowy z powodu bezrobocia w kwocie 811,50 zł miesięcznie, a ponadto oświadczenie skarżącego o braku dochodów oraz zaświadczenie z urzędu pracy potwierdzające fakt zarejestrowania skarżącego jako osoby bezrobotnej bez prawa do zasiłku. Skarżący poinformował, że pozostałych dokumentów nie przedkłada, gdyż nie mógł ich dostać z winy pracownicy MOPS. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje: zgodnie z art. 245 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012r. poz. 270 ze zm.; dalej: p.p.s.a.), prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie profesjonalnego pełnomocnika (§ 2), a w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie profesjonalnego pełnomocnika (§ 3). W myśl art. 246 § 1 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie całkowitym – gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania, natomiast w zakresie częściowym – gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Należy wskazać, że prawo pomocy jest szczególną instytucją postępowania przed sądami administracyjnymi, mającą na celu zagwarantowanie konstytucyjnego prawa do sądu osobom, które nie są w stanie samodzielnie ponieść kosztów postępowania sądowego. W orzecznictwie sądowym powszechnie prezentowane jest stanowisko, że przyznanie prawa pomocy powinno mieć charakter wyjątkowy i winno być stosowane w stosunku do osób pozostających w faktycznym ubóstwie. Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z dnia 10 stycznia 2005 r. (sygn. akt FZ 478/04, niepubl.), stwierdził, iż opłaty sądowe stanowią rodzaj danin publicznych. Zwolnienia od ponoszenia tego rodzaju danin stanowią odstępstwo od konstytucyjnego obowiązku ich powszechnego i równego ponoszenia, wynikającego z art. 84 Konstytucji RP i dlatego muszą być stosowane w sytuacjach wyjątkowych, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru dotyczącego danej osoby na współobywateli. Z ich bowiem środków pochodzą dochody budżetu państwa, z których pokrywa się koszty postępowania sądowego w razie zwolnienia strony skarżącej z obowiązku ich ponoszenia. Sąd zauważa przy tym, że z art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a., w którym mowa o przyznaniu prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie całkowitym, wynika w sposób jednoznaczny, że ciężar dowodu spoczywa na stronie, która ubiega się o przyznanie jej prawa pomocy. Z zawartego w tym przepisie określenia "gdy wykaże" wynika, że to strona ma przekonać sąd, że znajduje się w sytuacji, która została uznana przez ustawodawcę za usprawiedliwiającą przyznanie prawa pomocy (zob. postanowienie NSA z dnia 27 maja 2014 r., sygn. akt II FZ 610/14; LEX nr 1465282). W realiach niniejszej sprawy nie sposób uznać, by skarżący wykazał, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Skarżący tylko częściowo wykonał bowiem wezwanie do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy, wystosowane do niego na podstawie art. 255 p.p.s.a. Jednocześnie jego wyjaśnienia złożone w piśmie z dnia 18 września 2014 r., jakoby niewykonanie tego wezwania było wynikiem zmowy pracownic MOPS z żoną skarżącego, brzmią na tyle niewiarygodnie, że nie zasługują na uwzględnienie. Skarżący uniemożliwił zatem Sądowi dokonanie rzetelnej analizy jego zdolności płatniczych oraz jego stanu majątkowego, a w konsekwencji oceny, czy jest on w stanie ponieść jakiekolwiek koszty postępowania. Wobec powyższego Sąd postanowił o oddaleniu wniosku o przyznanie skarżącemu prawa pomocy, stosownie do art. 246 § 1 pkt 1 w zw. z art. 260 p.p.s.a.