III SA/Kr 528/08

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący : Sędzia WSA Tadeusz Wołek Sędziowie : WSA Halina Jakubiec spr. WSA Elżbieta Kremer Protokolant Urszula Ogrodzińska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 15 października 2008 r. sprawy ze skargi M. W. – B. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] nr : [...] w przedmiocie odmowy przyznania pomocy społecznej w formie specjalistycznych usług opiekuńczych uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu pierwszej instancji Decyzją z dnia [...] znak [...] wydaną na podstawie art. 2 ust. 1, 18 ust. 1 pkt 3, 50 ust. 1-4 i 7, 106 ustawy z dnia 12 marca 2004r. o pomocy społecznej (Dz. U. Nr 64, poz. 593 ze zm.), rozporządzenia Ministra Polityki Społecznej z dnia 22 września 2005r. w sprawie specjalistycznych usług opiekuńczych (Dz. U. Nr 189, poz. 1598 ze zm.), art. 7 ustawy z dnia 19 sierpnia 1994r. o ochronie zdrowia psychicznego (Dz. U. Nr 111, poz. 535) i na podstawie rozporządzenia Ministra Edukacji Narodowej z dnia 30 stycznia 1997r. w sprawie organizowania zajęć rewalidacyjno – wychowawczych dla dzieci i młodzieży upośledzonych umysłowo w stopniu głębokim (Dz. U. Nr 14, poz. 76) Wójt Gminy odmówił przyznania M. W. – B. pomocy społecznej w formie specjalistycznych usług opiekuńczych dla dziecka A. B. Motywem decyzji było niespełnienie przesłanek wynikających z powołanych wyżej aktów prawnych przyznania A. B. specjalistycznych usług opiekuńczych. Mianowicie, organ ustalił, że A. B. jako dziecko zaliczone na podstawie orzeczenia Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności z dnia [...] do osób niepełnosprawnych ze względu na naruszoną sprawność psychofizyczną powodującą konieczność zarówno zapewnienia mu całkowitej pomocy w zaspokojeniu podstawowych potrzeb życiowych w sposób przewyższający wsparcie potrzebne osobie w danym wieku jak i konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia rehabilitacji i edukacji – posiada zalecenie wydane przez specjalistę psychiatrii dziecięcej i młodzieży o konieczności zapewnienia mu specjalistycznych usług opiekuńczych w wymiarze 20 godzin tygodniowo. Następnie organ ustalił, że w Przedszkolu nr [...], do którego dziecko uczęszcza w ramach oddziału integracyjnego dla dzieci ze szczególnymi potrzebami wychowawczo - edukacyjnymi objęte jest specjalnym programem realizującym zadania wynikające z programu pracy z dziećmi upośledzonymi w stopniu umiarkowanym i znacznym . Zajęcia te obejmują np. ćwiczenia w orientacji własnego ciała, samoobsługi, naśladownictwa, kształcenia mowy, stymulacji sensorycznej, rozwijanie i podtrzymywanie potrzeb społecznych, ćwiczenia funkcjonalne, doskonalenie percepcji, ćwiczenia w obrębie motoryki dużej i małej, koordynacji ruchowo – wzrokowej, rozwijanie samodzielności i zalecone ćwiczenia logopedyczne. Zajęcia te prowadzone są od godziny 8.00 do 13.00, co oznacza, że w tygodniu tych zajęć jest 25 godzin. Wykonywane są przez specjalistów (pedagog, logopeda, psycholog) a ich czas i rodzaj jest dostosowany do potrzeb dziecka skarżącej. Wobec tego organ stwierdził, że A. B. ma zapewnioną dostateczną ilość godzin zajęć rewalidacyjno – wychowawczych, zgodnie z zaleceniem lekarza psychiatry, a zgodnie z § 2 pkt rozporządzenia Ministra Polityki Społecznej z 22 września 2005r. dostęp do zajęć rehabilitacyjnych i rewalidacyjno – wychowawczych zapewnia się w formie udzielenia pomocy społecznej w wyjątkowych przypadkach – jeżeli nie ma możliwości uzyskania dostępu do zajęć tego typu w przedszkolach, szkołach, placówkach opiekuńczo – wychowawczych (...). A. B. ma zapewnione tego rodzaju zajęcia, z tego powodu decyzja jest odmowna. Ponadto dziecko ma całkowicie zaspokojone potrzeby w zakresie pielęgnacji, o czym świadczy jego wygląd. W odwołaniu od powyższej decyzji M. W. – B. podniosła, że opieka, która zapewnia synowi wraz z mężem nie zastąpi zajęć rehabilitacyjnych czy specjalistycznych usług opiekuńczych prowadzonych przez osoby z odpowiednim przygotowaniem zawodowym. Zwłaszcza, że wraz z mężem pracują w systemie trójzmianowym i nie są w stanie realizować zaleceń Poradni dla Dzieci z Autyzmem. Podkreśliła, że organ w zasadzie nie rozpoznał jej wniosku gdyż odniósł się do dostępu do zajęć rehabilitacyjnych i rewalidacyjno – wychowawczych podczas gdy ona nie ubiegała się o tego rodzaju usługi. § 2 w/w rozporządzenia odnosi się do pięciu rodzajów specjalistycznych usług opiekuńczych dostosowanych do osób ze schorzeniami i niepełnosprawnością, jak choćby uczenie i rozwijanie umiejętności niezbędnych do samodzielnego życia. Organ nie odniósł się do tego rodzaju usług. Ponadto zajęcia rewalidacyjno – wychowawcze na podstawie ustawy o ochronie zdrowia psychicznego dotyczą dzieci z głębokim upośledzeniem a u dziecka skarżącej zdiagnozowano całościowe zaburzenia rozwojowe, nie stwierdzono natomiast upośledzenia umysłowego w stopniu głębokim. W związku z tym nie ma zastosowania w sprawie rozporządzenie z dnia 30 stycznia 1997r. Do zajęć rewalidacyjno – wychowawczych kwalifikują Poradnie Psychologiczno – Pedagogiczne, a syn skarżącej takiego skierowania nie posiada. O konieczności przyznania specjalistycznych usług opiekuńczych w ogólnym rozumieniu A. B. wypowiedział się lekarz psychiatra a jak wynika z art. 16 ust. 1 w zw. z art. 18 ust. 1 pkt 3 ustawy o pomocy społecznej zadania pomocy społecznej ( w tym organizowanie i świadczenie specjalistycznych usług opiekuńczych) ma obowiązek realizować jednostka samorządu terytorialnego. Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z dnia [...] znak [...] na podstawie art. 50 ust. 1, 4, 7 ustawy o pomocy społecznej i rozporządzenia Ministra Polityki Społecznej w sprawie specjalistycznych usług opiekuńczych utrzymało zaskarżoną decyzję w mocy. W uzasadnieniu organ odwoławczy powołał się na pismo z dnia 4.01.2008r. Dyrektora Przedszkola Nr [...], które precyzuje na czym polegają zajęcia, w których uczestniczy dziecko skarżącej i jakiego rodzaju opieka jest zapewniona dziecku. Organ uznał , że wachlarz usług jakie otrzymuje dziecko w tej placówce odpowiada w zupełności zaleceniom lekarza psychiatrii oraz wymogom art. 7 ustawy o ochronie zdrowia psychicznego, podzielając w ten sposób stanowisko organu I instancji, że nie spełniona została przesłanka konieczności zapewnienia A. B. specjalistycznych usług opiekuńczych. Pracę w oddziale specjalnym prowadzi nauczyciel oligofrenopedagod na podstawie indywidualnego programu pracy z dzieckiem opracowanego na podstawie obserwacji dziecka, wywiadu z rodzicami oraz zaleceń z orzeczenia do kształcenia specjalnego. Dwa razy w tygodniu, wymiarze 0,5 godziny dziecko skarżącej ma zajęcia indywidualne z logopedą i psychologiem. Ponadto organ podkreślił, że z wywiadu środowiskowego wynika, iż oczekiwaniem skarżącej nie jest wsparcie przy wykonywaniu czynności higienicznych, gdyż wykonują je we własnym zakresie ale zapewnienie dłuższego pobytu dziecka w przedszkolu lub pracy personelu przedszkolnego w domu. Powyższa decyzja stała się przedmiotem skargi M. W. – B. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego, w której raz jeszcze zaakcentowała, że stan zdrowia jej syna nie uzasadnia objęcia go obowiązkiem zajęć rewalidacyjno – wychowawczych (na dowód załączyła pismo Poradni Psychologiczno – Pedagogicznej z dnia 31.03.2008r zaświadczające, że wobec dziecka została podjęta jedynie decyzja o potrzebie wczesnego wspomagania rozwoju dziecka i potrzebie kształcenia specjalnego), wobec czego wywody organów w przedmiocie tych zajęć nie znajdują uzasadnienia. Ubiega się ona o specjalistyczne usługi opiekuńcze dla osób z zaburzeniami psychicznymi w formie specjalistycznego wsparcia określonego w § 2 pkt 3 rozporządzenia z 22 września 2005r. w sprawie specjalistycznych usług opiekuńczych (w/w). W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o oddalenie skargi, podtrzymując stanowisko w sprawie. Rozpatrując skargę Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje: Skarga zasługuje na uwzględnienie. Ustosunkowując się do wniosku skarżącej sformułowanego jako wniosek o specjalistyczne usługi opiekuńcze organy skupiły się na jednym z wymienionych w § 2 rozporządzenia Ministra Polityki Społecznej z dnia 22 września 2005r. (w/w) rodzajów usług tj. zapewnieniu dzieciom i młodzieży z zaburzeniami psychicznymi dostępu do zajęć rehabilitacyjnych i rewalidacyjno – wychowawczych, o których mowa w pkt 5 tego paragrafu. Z tego punktu widzenia ustalono, że A. B., syn skarżącej, korzysta z pobytu w przedszkolu, gdzie posiada dostęp do tego rodzaju zajęć, przy czym zajęcia indywidualne ograniczają się do łącznie jednej godziny tygodniowo. Tymczasem skarżącej chodziło, czego organ nie wyjaśnił, o usługi wymienione w pkt 3 § 2 rozporządzenia polegające na rehabilitacji fizycznej i usprawnieniu zaburzonych funkcji organicznych. Wielofunkcyjnym upośledzeniem wynikającym z autyzmu jest nie tylko upośledzenie funkcji psychicznych czyli wyłącznie choroba o charakterze psychicznym, uzasadniająca zastosowanie w stosunku do syna skarżącej wyłącznie środków przewidzianych w ustawie z dnia 19 sierpnia 1994r. o ochronie zdrowia psychicznego (Dz. U. Nr 111 poz. 535 ze zm.). Autyzm jako choroba wynikająca z uszkodzenia mózgu jest także chorobą somatyczną, co uzasadnia przyznanie pomocy przekraczający zakres wytyczony w/w ustawą o ochronie zdrowia psychicznego. Tym samym nie można uznać, że fakt uzyskania dostępu do zajęć rewalidacyjno – wychowawczych o jakich mowa w art. 7 ustawy o ochronie zdrowia psychicznego wyczerpuje możliwość przyznania przewidzianych rozporządzeniem z dnia 22 września 2005r. (w/w) form pomocy. Trafnie zauważa skarżąca, iż wyłączenie możliwości przyznania usług specjalistycznych w postaci zajęć rehabilitacyjnych i rewalidacyjno – wychowawczych w przypadku uzyskania dostępu do zajęć określonych w art. 7 ustawy o ochronie zdrowia psychicznego odnosi się tylko do pkt 5 § 2 rozporządzenia, podczas gdy skarżąca ubiega się o pomoc w rehabilitacji o jakiej mowa w pkt 3 § 2 rozporządzenia. Rozpoznając sprawę ponownie organ ustali o jaki konkretny zakres usług specjalistycznych ubiega się skarżąca, przeprowadzi w tym zakresie postępowanie wyjaśniające, a w szczególności uzyska, w razie zaistnienia takiej potrzeby, opinię lekarską odpowiedniej specjalizacji co do zakresu i charakteru rehabilitacji przewidzianej w pkt 3 § 2 rozporządzenia (w/w), z punktu widzenia potrzeb i możliwości A. B. i na tej podstawie rozstrzygnie o wniosku skarżącej. Postępowanie wyjaśniające przeprowadzone w niniejszej sprawie przez organ pierwszej instancji dotyczy kwestii zajęć rewalidacyjno – wychowawczych, o których mowa w § 2 pkt 5 rozporządzenia z 22 września 2005r. (w/w). Jednakże żądanie skarżącej dotyczyło innego rodzaju usług specjalistycznych, dlatego należy stwierdzić, że organy nie rozstrzygnęły o wniosku, nie podjęły próby jego sprecyzowania przez skarżącą, a w konsekwencji prowadziły postępowanie w sprawie przyznania dodatkowych zajęć rewalidacyjno – wychowawczych, zamiast rozpatrywać wniosek o przyznanie usług specjalistycznych w formie rehabilitacji fizycznej i wspomagania zaburzonych funkcji organizmu ( ust. 3 § 2 rozporządzenia). W ten sposób naruszone zostały przepisy postępowania a mianowicie art. 7, 77 kpa a uchybienie to miało istotny wpływ na wynik sprawy. Z tego względu Sąd uchylił zaskarżoną decyzję oraz decyzję organu pierwszej instancji, działając w oparciu o przepis art. 145 § 1 pkt c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270).