III SA/Kr 533/14

Referendarz Sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie – Grzegorz Karcz po rozpoznaniu w dniu 9 maja 2014 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku S. S. – T. o zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi S. S.- T. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 20 lutego 2014 r. nr [...] w przedmiocie odmowy wydania zezwolenia na sprzedaż napojów alkoholowych kat. B – tj. o zawartości alkoholu powyżej 4,5 % do 18 % oprócz piwa postanawia: oddalić wniosek. Skarżący w złożonym na urzędowym formularzu "PPF" wniosku o przyznanie prawa pomocy domagał się zwolnienia od kosztów sądowych. Objaśniając swoją sytuację rodzinną podał, że pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z żoną, dwiema pełnoletnimi córkami i synem . Określając majątek swój i osób pozostających z nim we wspólnym gospodarstwie domowym uwidocznił, że w jego skład wchodzą dwa mieszkania o powierzchni 103 m2 i 71 m2, nieruchomość rolna o powierzchni 24 ary i dwa lokale o powierzchni 214 m2 oraz o powierzchni 24 m2. Nie posiada zasobów pieniężnych ani przedmiotów wartościowych. Stałe miesięczne dochody swego gospodarstwa domowego skarżący oszacował na kwotę 1990 zł wyjaśniając, że składa się na to jego dochód z prowadzonej działalności w wysokości 1105 zł (liczony jako średnia z 6 miesięcy) dochód jego małżonki z najmu w wysokości 885 zł miesięcznie. Uzasadniając swoje starania odniósł się do nurtującej go sprawy akcentując, że aktualnie pozbawiony jest możliwości prowadzenia działalności w dotychczasowym rozmiarze. W swoim mniemaniu nie jest w stanie opłacić kosztów sądowych tym bardziej, że równocześnie składa trzy skargi. Twierdzi, że nieruchomości, jakie posiada usiłuje sprzedać od pięciu lat. Nie ma jednak nimi specjalnego zainteresowania. Mając na uwadze powyższe zważyć należało co następuje: Z dokumentów zgromadzonych w aktach sprawy wynika, iż skarżący prowadzi gospodarstwo domowe z żoną oraz trojgiem dzieci, w tym dwoje pełnoletnich. Rodzina utrzymuje się z dochodu skarżącego z prowadzonej działalności gospodarczej - jak podaje - w kwocie średniomiesięcznie ok. 1105 zł oraz dochodu małżonki z najmu w kwocie 885 zł. Łącznie zatem dochody rodziny wynoszą ok.1990 zł. Z oświadczenia skarżącego, znajdującego się w aktach sprawy wynika , iż posiada on dwa mieszkania o pow. 103 m2 oraz 71 m2, dwa lokale o pow. 214 m2 oraz 24 m2 oraz małżonka jest właścicielem nieruchomości rolnej o pow. 24 ary. Wnioskodawca nie wykazuje faktu posiadania cennych ruchomości czy też oszczędności. Skarżący dołącza szereg dokumentów potwierdzających o złym stanie zdrowia strony i stałym leczeniu oraz częstej hospitalizacji. Instytucja zwolnienia od kosztów sądowych stanowi w istocie pomoc państwa dla osób, które z uwagi na ich trudną sytuację materialną nie mogą uiścić kosztów bez wywołania uszczerbku w koniecznych kosztach utrzymania siebie i rodziny. Ubiegający się o taką pomoc winien więc w każdym wypadku poczynić oszczędności we własnych wydatkach, do granic zabezpieczenia koniecznych kosztów utrzymania siebie i rodziny. Dopiero gdyby poczynione w ten sposób oszczędności okazały się niewystarczające - może zwrócić się o pomoc państwa. Zgodnie z art. 246 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – prawo pomocy w zakresie całkowitym może być przyznane osobie, która wykaże, iż nie ma jakichkolwiek dochodów do pokrycia kosztów postępowania, natomiast w zakresie częściowym – gdy wykaże, iż nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku w koniecznym utrzymaniu siebie i rodziny. Użyte w art. 246 ustawy sformułowanie "gdy osoba wykaże" oznacza, iż to na wnoszącym o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, iż znajduje się w sytuacji uzasadniającej przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym lub częściowym. Powołany przepis nie pozostawia wątpliwości co do tego, że inicjatywa dowodowa zmierzająca do wykazania, iż zachodzą przesłanki pozytywne dla uwzględnienia wniosku, spoczywa na wnioskodawcy. Udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest więc formą jej dofinansowania z budżetu państwa i przez to powinno się sprowadzać do wypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Kluczową zaś rolę dla oceny możliwości płatniczych skarżącego ma fakt, iż zasadność wniosku o przyznanie prawa pomocy powinna być rozpatrywana w dwóch aspektach – z uwzględnieniem z jednej strony wysokości obciążeń finansowych, jakie strona musi ponieść w konkretnym postępowaniu, z drugiej strony jej możliwości finansowych. Mając na uwadze obecną sytuację finansową skarżącego należy stwierdzić, że uiszczenie przez stronę aktualnie wymaganych kosztów sądowych jest możliwe bez uszczerbku w koniecznym jego utrzymaniu. W ocenie orzekającego, skarżący nie wykazał w sposób wystarczający i skuteczny, iż nie jest w stanie uiścić wpisu sądowego należnego od złożonej skargi na decyzję SKO bez uszczerbku w koniecznym swoim utrzymaniu. Biorąc pod uwagę w szczególności wysokość comiesięcznych, stałych dochodów rodziny strony w wysokości łącznie ok. 2000 zł w średnim wyliczeniu z dwóch niezależnych źródeł ( dochody z najmu, dochody z działalności gospodarczej), niewskazanie nadzwyczajnych kosztów obciążających budżet domowy jak np. zobowiązania kredytowe ( skarżący przedstawia umowę kredytową jednakże dotyczy ona okresu od 1998r do 2003r.) – ale przede wszystkim posiadany majątek nieruchomy (dwa mieszkania o znacznej powierzchni, dwa lokale użytkowe, nieruchomość rolna), który zawsze może jego właścicielowi posłużyć jako zabezpieczenie ew. kredytu czy pożyczki w okolicznościach braku bieżących środków finansowych, czy też przynieść inne pożytki poprzez np. możliwość ich wynajmu, dzierżawy - nie zaistniały przesłanki uzasadniające zwolnienie strony od kosztów sądowych. Skarżący podnosi, iż ponosi koszty utrzymania domu, koszty leczenia jednakże twierdzeń tych nie poparł żadnymi dokumentami je potwierdzającymi. Ponadto należy stwierdzić, iż nawet fakt ew. zaciągniętych kredytów nie stanowi przesłanki do zwolnienia od kosztów, a spłata zobowiązań z tytułu zaciągniętych kredytów bankowych nie korzysta z pierwszeństwa zaspokojenia przed należnościami publicznoprawnymi. Zaciągnięte przez stronę kredyty świadczą bowiem o jej zdolnościach płatniczych a przez to wyłączają możliwość przyznania jej prawa pomocy ( post. NSA z 28.06.2005r. II GZ 56/05 ). Zgodnie z treścią art. 246 par. 1 pkt 2 cytowanej ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – regulacja w nim zawarta stanowi odstępstwo od zasady ustanowionej w treści art. 199, na mocy której strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Przytoczone we wniosku okoliczności winny zatem uzasadniać wyjątkowe traktowanie, o jakim mowa w powołanym przepisie. Przez uszczerbek utrzymania zaś koniecznego dla siebie i rodziny, o którym mowa w powołanym przepisie, należy rozumieć zachwianie sytuacji materialnej i bytowej strony skarżącej w taki sposób, iż nie jest ona w stanie zapewnić sobie minimum warunków socjalnych. Zdaniem orzekającego, w przedmiotowej sprawie okoliczności takie, wobec wykazanych powyżej faktów tj. stałego dochodu wszystkich członków rodziny skarżącego przy faktycznej możliwości jego dysponowania, posiadanym majątku, nawet wobec zwyczajowych, choć nieudokumentowanych kosztów utrzymania - nie zostały wykazane w stopniu uzasadniającym zwolnienie od kosztów sądowych. Należy zaznaczyć, iż zgodnie z powszechnie obowiązującym poglądem w doktrynie i orzecznictwie, strona będąca osobą fizyczną powinna partycypować w kosztach postępowania, jeżeli ma jakiekolwiek środki majątkowe. Wymagany natomiast na obecnym etapie postępowania sądowego wpis sądowy nie narazi skarżącego na znaczny uszczerbek, szczególnie biorąc pod uwagę fakt, iż dochody wnioskodawcy przewyższają jego wysokość, a skarżący dysponuje ponadto majątkiem, który nie służy jedynie do zaspokojenia jego potrzeb mieszkaniowych i może z niego czerpać pożytki. Ponadto skarżący działa przez profesjonalnego pełnomocnika choć jego udział na obecnym etapie postępowania nie jest konieczny. Sam fakt udziału pełnomocnika z wyboru sam z siebie nie przekreśla możliwości uzyskania prawa pomocy, jednakże jest oceniany w całokształcie przesłanek uzasadniającym otrzymanie tejże pomocy, a to w konsekwencji budzi wątpliwości co do faktycznego stanu majątkowego wnioskodawcy. Należy także podkreślić, iż celem instytucji prawa pomocy jest umożliwienie skorzystania z drogi sądowej osobom o znikomych dochodach, znajdujących się na skraju ubóstwa, wobec których konieczność poniesienia kosztów sądowych mogłaby spowodować uszczerbek w koniecznym utrzymaniu. Skarżący, ze względu na wykazane powyżej okoliczności, do takich osób nie należy. Trzeba również zaznaczyć, iż każdy obywatel zamierzający wytoczyć sprawę sądową musi się liczyć z koniecznością poniesienia kosztów sądowych. Nie można pominąć także i tego, że wyłożenie kosztów przez stronę skarżącą jest tylko czasowe, bowiem w przypadku uwzględnienia jej skargi, zgodnie z art. 200, 203 ustawy z dnia 30.08.2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – będzie jej przysługiwało prawo domagania się zwrotu kosztów postępowania. Podsumowując należy zaznaczyć, iż w aktualnej sytuacji finansowej skarżącego zwolnienie go od kosztów sądowych byłoby niezasadne. Konieczność zaś poniesienia przez wnioskodawcę kosztów sądowych w formie wpisu należnego od złożonej skargi, które to koszty na tym etapie postępowania są wymagane, nie naraża skarżącego na pogorszenie jego warunków bytowych, a z drugiej strony odpowiada fiskalnemu interesowi Państwa, które swoją pomoc powinno gwarantować tylko najbardziej potrzebującym. Mając powyższe na uwadze orzeczono jak w sentencji, na podstawie art. 243 § 1, art. 244 § 1, art. 245 § 3 oraz art. 246 § 1, art. 258 § 1 i § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.