III SA/Kr 535/11

Referendarz Sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie – Grzegorz Karcz po rozpoznaniu w dniu 9 czerwca 2011 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku O. M. o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata w sprawie ze skargi O. M. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 15 marca 2011 r. nr [...] w przedmiocie zasiłku stałego postanawia: I. umorzyć postępowanie w części obejmującej żądanie zwolnienia od kosztów sądowych, II. ustanowić dla skarżącego adwokata, którego wyznaczy Okręgowa Rada Adwokacka. Skarżący w złożonym na urzędowym formularzu "PPF" wniosku o przyznanie prawa pomocy domagał się zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia adwokata. Oświadczył, że nie zatrudnia i nie pozostaje w innym stosunku prawnym z jakimkolwiek kwalifikowanym pełnomocnikiem. Wskazał, że nie pozostaje z nikim we wspólnym gospodarstwie domowym. Objaśniając zaś stan swojego majątku uwidocznił, że nie ma żadnych nieruchomości, zasobów pieniężnych czy przedmiotów wartościowych. Swoje dochody określił na 466 zł zasiłku stałego z tytułu niepełnosprawności. Uzasadniając swoje starania podniósł, że obecnie jest pensjonariuszem Zakładu Karnego a koniec jego kary przypada na dzień 29 października 2012 r. Wyjaśnił, że będąc na wolności korzystał z opieki państwa w formie zasiłku stałego w wysokości 466 zł. Zasiłek ten otrzymał w związku z utratą zdrowia. Uskarża się na dolegliwości zdrowotne. Do wniosku dołączył kopię orzeczenia o stopniu niepełnosprawności którym zaliczono skarżącego do osób o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności zdolnych do pracy w warunkach pracy chronionej. Mając na uwadze powyższe zważyć należało co następuje: Zgodnie z art. 239 pkt 1 lit. a) ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, obowiązek uiszczenia kosztów sądowych nie ciąży na stronie skarżącej działanie lub bezczynność organu w sprawach z zakresu pomocy i opieki społecznej. Przedmiotem skargi jest orzeczona przez organy odmowa przyznania zasiłku stałego a jednocześnie w postępowaniu sądowoadministracyjnym niniejszą sprawę opatrzono ostatecznie symbolem "6321" (vide: zarządzenie z 13.05.2011 r.) opisywanym przez załącznik nr 1 do zarządzenia Prezesa NSA z dnia 27 listopada 2003 r. w sprawie ustalenia zasad biurowości w sądach administracyjnych jako sprawa z zakresu pomocy społecznej. Skarżący korzysta więc z ustawowego zwolnienia od kosztów sądowych - co zgodnie z art. 241 ppsa oznacza całkowite zwolnienie strony z obowiązku wnoszenia opłat sądowych jak i ponoszenia wydatków. Z przytoczonych względów orzeczono więc jak w punkcie pierwszym sentencji działając na zasadzie art. 161 §1 pkt. 3 ppsa w związku z art. 258 §1 i §2 pkt. 7 ppsa. Bezprzedmiotowość wniosku o zwolnienie od kosztów pozostaje jednak bez wpływu na drugie z żądań a mianowicie ustanowienia adwokata. Zgodnie z aktualnymi poglądami doktryny sąd nie jest bowiem związany żądaniem strony zawartym we wniosku o przyznanie pomocy byleby tylko nie wyszedł ponad żądanie strony (por. komentarz J.P Tarno do art. 246 w : Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Warszawa 2004). W sytuacji więc gdy strona domaga się przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym, sąd może przyznać jej to prawo w zakresie częściowym obejmującym tylko ustanowienie profesjonalnego pełnomocnika (art. 245 §3 in fine ppsa). Oczywiście pod warunkiem, złożenia oświadczenia, którym strona wykaże, że nie jest wstanie ponieść opłat za jego czynności w postępowaniu przed sądami administracyjnymi bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 246 §1 pkt. 2 ppsa). Odnosząc te uwagi do realiów niniejszej sprawy należy stwierdzić, że skarżący złożył oświadczenie o jakim mowa w art. 252 ppsa wskazując na swoją aktualną sytuację. Ponieważ ujawnione przez skarżącego okoliczności znajdują potwierdzenie w przedstawionych przez organ wraz ze skargą aktach administracyjnych więc oświadczenie to należy uznać za wystarczające do oceny aktualnych możliwości płatniczych strony. Przy braku majątku i bieżących dochodów, konieczność wygospodarowania potrzebnych sum na koszty postępowania stanowi problem dla osoby osadzonej w zakładzie karnym. Skoro zaś nie budzi wątpliwości, że aktualnie skarżący nie jest w stanie ponieść kosztów wynagrodzenia pełnomocnika z wyboru bo przy braku dochodów bieżących kwoty te przekraczają jego możliwości płatnicze, więc należało ustanowić dla skarżacgo zgodnie z wnioskiem adwokata z urzędu. Rozstrzygnięcie takie uwzględnia nie tylko ogólny status majątkowy skarżącego zabezpieczając gwarantowane mu konstytucją prawo do sądu ale nadto wspiera zasadę równości broni – będącą jednym z elementów szerszej koncepcji rzetelnego procesu – która wymaga, aby każda ze stron miała daną rozsądną możliwość przedstawienia swojej sprawy na zasadach, które nie stawiają jej w bardziej niekorzystnej sytuacji niż jej przeciwnika procesowego co także oznacza daną stronom możliwość zapoznania się i ustosunkowania do całości materiału dowodowego lub poczynionych oświadczeń. Na gruncie rozstrzyganego przypadku ma to znaczenie pierwszorzędne gdyż osadzenie skarżącego w zakładzie karnym stawia go w gorszej pozycji procesowej względem strony przeciwnej. Nie można bowiem tracić z pola widzenia, że - via facti - pozbawiony jest możliwości nieskrępowanego przeglądania akt sprawy czy dostępu do interesujących go przepisów, literatury fachowej i orzecznictwa. Okoliczność, na ile pozostaje odpowiedzialny za taki stan rzeczy i na ile ograniczony jest swoimi możliwościami intelektualnymi ma w tym aspekcie znaczenie drugorzędne. Mając na uwadze powyższe orzeczono jak w punkcie drugim sentencji na podstawie art. 246 §1 pkt. 2 ppsa w związku z art. 245 §3 ppsa.