III SA/Kr 537/09

Referendarz Sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie – Grzegorz Karcz po rozpoznaniu w dniu 16 kwietnia 2010 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku G. S. o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata w sprawie ze skargi G. S. na decyzję Wojewody z dnia 6 maja 2009 r. nr [...] w przedmiocie statusu osoby bezrobotnej postanawia: I. umorzyć postępowanie w części obejmującej żądanie zwolnienia od kosztów sądowych, II. przyznać skarżącemu prawo pomocy w zakresie częściowym ustanawiając dla niego adwokata, którego wyznaczy Okręgowa Rada Adwokacka. Skarżący w złożonym na urzędowym formularzu "PPF" wniosku o przyznanie prawa pomocy domagał się zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia adwokata. Oświadczył, że nie zatrudnia i nie pozostaje w innym stosunku prawnym z jakimkolwiek kwalifikowanym pełnomocnikiem. Objaśniając swoją sytuację rodzinną podał, że pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z żoną. Określając majątek swój i osób pozostających z nim we wspólnym gospodarstwie domowym uwidocznił, że w jego skład wchodzi 77 metrowe mieszkanie wchodzące w skład majątku małżonków oraz udział w działce budowlanej o powierzchni 2400 m2 stanowiącej współwłasność małżonków i teściowej. Nie posiadają żadnych zasobów pieniężnych ani przedmiotów wartościowych. Podał, że on i małżonka nie posiadają dochodów. Uzasadniając swoje starania skarżący podniósł, że skarga kasacyjna powinna zostać sporządzona przez adwokata lub radcę prawnego a na opłacenie takiego pełnomocnika z wyboru nie posiada środków. Zarówno on sam jak i jego małżonka są bowiem od trzech lat bez pracy i pozostają na utrzymaniu teściowej. Wezwany o wyjaśnienie, dlaczego nie ujawnił teściowej w rubryce 6 formularza PPF skarżący podał, że teściowa mieszka co prawda w domu pod takim adresem jak on ale w odrębnym lokalu mieszkalnym, które zostało wydzielone w 1994 r. i zdaniem skarżącego okoliczność ta sprzeciwiała się umieszczeniu jej w rubryce 6 formularza. Jednocześnie skarżący wyjaśnił że wszelkie opłaty poza podatkiem od nieruchomości ponoszą wspólnie. Zaznaczył też, że większość rachunków jest wystawiana na niego jako zarządcę nieruchomości. Skarżący przedłożył oświadczenie swojej teściowej p. K. D. w którym podała, że do czasu prawomocnego zakończenia postępowań sądowych zainicjowanych przez zięcia i córkę przed sądami pracy wzięła na siebie ciężar ich utrzymania. Wydatki te ponosi "ze swoich dochodów pochodzących z oszczędności całego życia i otrzymywanej co miesiąc emerytury" w wysokości 1729,99 zł netto (kopia decyzji o waloryzacji). Podniosła, że jest w podeszłym wieku, ukończyła 78 lat, cierpi na liczne schorzenia oraz alergię na zimno. Aby żyć przyjmuje mnóstwo leków (kopia faktury). Z przedstawionego przez skarżącego wyliczenia kosztów wynika, że na gaz w okresie letnim przeznaczać muszą około 250 zł natomiast w okresie zimowym ok. 772 zł (kopia faktury) a więc średnie miesięczne obciążenie z tego tytułu to ok. 511 zł. Za energię elektryczną płacą w analogicznych okresach po 220 zł i 245 zł (kopia faktury) co daje średnio 116 zł miesięczne. Za dostawę wody w okresie letnim płacą 50 zł a w okresie zimowym 30 zł a więc miesięczne obciążenie z tego tytułu to ok. 40 zł. Za wywóz nieczystości niezmiennie przez cały rok płacą po 14,23 zł miesięcznie (kopia faktury). Za telefon stacjonarny i dostęp do Internetu po 99 zł (kopia faktury) a koszt telefonu komórkowego to dalszych 15 zł (kopia faktury). Do tego dochodzą roczne obciążenia z tytułu podatku od nieruchomości i rolnego po 29 zł, 276 zł i 52 zł (kopie decyzji wymiarowych), 10 zł opłaty na gminną spółkę wodną po (kopia zawiadomienia), i 122 zł ubezpieczenia domu (kopia polisy). Skarżący oświadczył, że jak dotąd nie miał problemów z terminowym regulowaniem zestawionych opłat. Podał, że z braku możliwości na przestrzeni ostatniego roku ani on sam ani jego małżonka nie podejmowali się prac dorywczych. Małżonkowie nie korzystali także z pomocy społecznej. Mając na uwadze powyższe zważyć należało co następuje: Zgodnie z art. 239 pkt 1 lit. b) ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, obowiązek uiszczenia kosztów sądowych nie ciąży na stronie skarżącej działanie lub bezczynność organu w sprawach dotyczących statusu bezrobotnego, zasiłków oraz innych należności i uprawnień przysługujących osobie bezrobotnej. Przedmiot skargi w niniejszym postępowaniu stanowi orzeczona przez organy utrata przez skarżącego statusu osoby bezrobotnej. W postępowaniu sądowoadministracyjnym skargę opatrzono symbolem "6330" (vide: zarządzenia z 10.06.2009 r. k. 1) opisywanym przez załącznik nr 1 do zarządzenia Prezesa NSA z dnia 27 listopada 2003 r. w sprawie ustalenia zasad biurowości w sądach administracyjnych jako sprawa dotycząca statusu bezrobotnego. W konsekwencji zaś uznania, że skarżący korzysta z ustawowego zwolnienia od kosztów sądowych - co oznacza całkowite zwolnienie strony z obowiązku wnoszenia zarówno opłat sądowych jak i ponoszenia wydatków - wniosek skarżącego należało uznać w tym zakresie za bezprzedmiotowy i w związku z tym postanowiono jak w sentencji działając na zasadzie art. 161 §1 pkt. 3 ppsa w związku z art. 258 §1 i §2 pkt. 7 ppsa. Bezprzedmiotowość wniosku o zwolnienie od kosztów pozostaje jednak bez wpływu na drugie z żądań a mianowicie ustanowienia adwokata. Zgodnie z aktualnymi poglądami doktryny sąd nie jest bowiem związany żądaniem strony zawartym we wniosku o przyznanie pomocy byleby tylko nie wyszedł ponad żądanie strony (por. komentarz J.P Tarno do art. 246 w : Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Warszawa 2004). W sytuacji więc gdy strona domaga się przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym, sąd może przyznać jej to prawo w zakresie częściowym obejmującym tylko ustanowienie profesjonalnego pełnomocnika (art. 245 §3 in fine ppsa). Oczywiście pod warunkiem, złożenia oświadczenia, którym strona wykaże, że nie jest wstanie ponieść opłat za jego czynności w postępowaniu przed sądami administracyjnymi bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 246 §1 pkt. 2 ppsa). Oświadczenie to zgodnie z wolą ustawodawcy ma być "dokładne" przy czym owa "dokładność" stopniowana jest przeświadczeniem czy to sądu czy też referendarza, że strona okoliczności te wykazała to znaczy przedstawiła je w sposób przekonywujący. Skarżący złożył oświadczenie o jakim mowa w art. 252 ppsa i na wezwanie udzielił dalszych wyjaśnień przedkładając kopie wymaganych dokumentów źródłowych. Tak uzupełnione oświadczenie skarżącego jest wystarczające do oceny możliwości płatniczych strony. Z przedstawionej przez skarżącego kopii decyzji organu emerytalno-rentowego i oświadczenia jego teściowej wynika, że miesięczne dochody ich wspólnego gospodarstwa domowego – bo wbrew zapatrywaniu skarżącego, tak należy kwalifikować sytuację gdy osoby te zamieszkują w jednym domu (choć w wyodrębnionych prawnie lokalach) utrzymują się z jednej renty, skarżący posiada plenipotencję do rachunku swojej teściowej, wszelkie opłaty (poza podatkami od nieruchomości) uiszczają wspólnie, wzajemnie mogą liczyć na swoją pomoc (tj. skarżący z małżonką na wsparcie finansowe a teściowa skarżącego na ich opiekę) i wszystko uzupełnia cecha stałości (bo sytuacja taka trwa od kilku lat) – to kwota ok. 1730 zł. Z wyjaśnień skarżącego i okazanych faktur wynika zarazem, że uśrednione wydatki na podstawowe koszty utrzymania ich nieruchomości należy szacować na ok. 800 zł. Dokonanie prostej operacji arytmetycznej uzmysławia więc, że środki jakie pozostają tym trzem osobom do dyspozycji na wyżywienie i opędzenie innych podstawowych potrzeb życia codziennego w przeliczeniu na każdą z nich to mniej więcej 310 zł [z wyliczenia (1730-800)/3=310]. Nie jest to kwota duża a trzeba też pamiętać, że za same leki teściowa skarżącego zapłaciła ostatnio 179 zł co wynika z okazanej faktury. W konsekwencji konieczność wygospodarowania środków na wynagrodzenie dla kwalifikowanego pełnomocnika, który sporządziłby i wniósł ewentualną skargę kasacyjną od wyroku tutejszego sądu w istocie nie pozostaje bez wpływu na sytuację materialną rodziny. Okoliczność, że do skarżącego należy udział we współwłasności działki na której stoi dom z mieszkaniami skarżącego i teściowej gdzie osoby te zamieszkują nie zmienia takiego oglądu. Trudno bowiem wymagać zbycia lub obciążenia tych składników majątkowych celem zdobycia środków na wynagrodzenie pełnomocnika z wyboru gdyż rozporządzenia tego rodzaju godziłyby w podstawy egzystencji tych osób. Podobnie należy spojrzeć na kwestię ewentualnych oszczędności teściowej skarżącego co sugeruje jej oświadczenie. Po pierwsze nie można tracić z pola widzenia tej części wyjaśnień teściowej skarżącego w których podaje, że dokłada z nich do bieżącego utrzymania bliskich. A po wtóre z zasad doświadczenia życiowego wynika, że osoba starsza, będąca w podeszłym wieku, mająca liczne problemy zdrowotne powinna dysponować pewnym zabezpieczeniem na wypadek jakichś poważniejszych powikłań nawet gdy Państwo deklaruje powszechny oraz bezpłatny dostęp do służby zdrowia albowiem pozostaje cały szereg kosztów dodatkowych jak choćby nierefudowanych leków, części świadczeń rehabilitacyjnych czy wreszcie zaordynowanej diety. Trudno jest również czynić skarżącemu zarzut z tego, że nie stara się poprawić swojej sytuacji materialnej skoro jak powiada z braku możliwości na przestrzeni ostatniego zarówno on sam jak i jego małżonka nie wykonywali nawet prac dorywczych. Jak wyjaśnił swego czasu Sąd Najwyższy w jednym ze swoich orzeczeń "Dla zwolnienia od kosztów sądowych może być stanowczy tylko stan majątku i dochodów ubiegającego się o to zwolnienie w czasie wniesienia prośby" (por. orz. SN z 19 września 1935 r. C. II 874/35 PPiA 36/1 s. 79). Stanowisko takie zasługuje na aprobatę albowiem pozwala dostrzec realne możliwości płatnicze strony w momencie ubiegania się o przyznanie prawa pomocy. Przy tym nie jest oderwane od aktualnych realiów życia codziennego, gdzie powszechną bolączką jest nadal stosunkowo wysokie bezrobocie. Mając więc na uwadze wszystkie te okoliczności udzielono skarżącemu pomocy o którym to prawie traktują przepisy oddziału 2 rozdziału III działu V ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzekając jak w punkcie drugim sentencji na podstawie art. 246 §1 pkt. 2 ppsa w związku z art. 245 §3 ppsa.