III SA/Kr 543/21

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący: SWSA Renata Czeluśniak Sędziowie: SWSA Janusz Kasprzycki ASR WSA Marta Kisielowska (spr.) po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 26 sierpnia 2021 r. sprawy ze skargi B. P. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 5 lutego 2021r., nr [...] w przedmiocie ustalenia opłaty za pobyt w Domu Pomocy Społecznej 1. uchyla zaskarżoną decyzję, 2. zasądza na rzecz skarżącej B. P. od Samorządowego Kolegium Odwoławczego kwotę 497 (czterysta dziewięćdziesiąt siedem) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania. Zaskarżoną decyzją z dnia 5 lutego 2021 r., nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze utrzymało w mocy decyzję Prezydenta Miasta z dnia [...] 2020 r. o ustaleniu opłaty za pobyt B. P. (dalej: "skarżąca") w Domu Opieki Społecznej w K przy ulicy Ł przeznaczonego dla przewlekle psychicznie chorych w wysokości 962,65 złotych od daty zamieszkania w DPS. Podstawę prawną decyzji stanowił art. 59 i art. 61 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (t. j. Dz. U. z 2020 r., poz. 1876 ze zm., dalej: "u.p.s.") oraz art. 138 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t. j. Dz. U. z 2020 r., poz. 256 ze zm., dalej: "k.p.a."). Zaskarżona decyzja zapadła w następującym stanie faktycznym i prawnym. Postanowieniem z dnia 4 listopada 2020 r. Sąd Rejonowy Wydział III Rodzinny i Nieletnich ([...]), wydanym w postępowaniu z wniosku Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej, orzekł o umieszczeniu skarżącej na czas trwania postępowania w domu pomocy społecznej bez jej zgody. Postanowieniem z dnia 23 grudnia 2020 r. Sąd Rejonowy wstrzymał wykonalność postanowienia o umieszczeniu skarżącej w DPS na czas trwania postępowania. Decyzją z dnia [...] 2020 r. Prezydent Miasta orzekł o skierowaniu skarżącej do domu pomocy społecznej przeznaczonego dla osób przewlekle psychicznie chorych (punkt 1); umieszczeniu skarżącej w Domu Pomocy Społecznej z K, ul. Ł na czas toczącego się postępowania w Sądzie (punkt 2); nadaniu decyzji rygoru natychmiastowej wykonalności (pkt 3). Decyzją z dnia [...] 2020 r. Prezydent Miasta orzekł o ustaleniu opłaty za pobyt skarżącej w Domu Pomocy Społecznej w K, ul. Ł, K w wysokości 962,65 zł (słownie: dziewięćset sześćdziesiąt dwa złote sześćdziesiąt pięć groszy) miesięcznie płatną na konto lub w kasie Domu Pomocy Społecznej w ciągu dwóch dni od daty otrzymania świadczenia, nie później niż do 27- go każdego miesiąca (pkt 1); opłata obowiązuje od daty zamieszkania w DPS (pkt 2) oraz nadał decyzji rygor natychmiastowej wykonalności (pkt 3). W uzasadnieniu organ wskazał, że na podstawie materiału dowodowego ustalono, że skarżąca została umieszczona w Domu Pomocy Społecznej przy ulicy Ł w K, w którym pobyt zgodnie z art. 61 ust. 2 pkt 2 u.p.s. jest odpłatny. Organ ustalił, że dochód miesięczny skarżącej wynosi 1375,21 zł miesięcznie, a zatem opłatę za pobyt w DPS ustala się na poziomie 962,65 zł miesięcznie, co stanowi 70% dochodu skarżącej. Organ wskazał, że rygor natychmiastowej wykonalności został nadany decyzji w oparciu o art. 108 k.p.a. ze względu na wyjątkowo ważny interes społeczny. W odwołaniu od decyzji skarżąca zarzuciła naruszenie: - przepisów postępowania art. 7 k.p.a. w zw. z art. 77 § 1 k.p.a. w zw. z art. 8 k.p.a. w zw. z art. 80 k.p.a. poprzez powzięcie błędnych ustaleń faktycznych przyjętych za podstawę decyzji polegających na dowolnym ustaleniu, że skarżąca została umieszczona w Domu Pomocy Społecznej przy ulicy Ł. W oparciu o podniesione zarzuty skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości jako bezprzedmiotowej ewentualnie uchylenie zaskarżonej decyzji i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania organowi I instancji. Decyzją z dnia 5 lutego 2021 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję Prezydenta Miasta. W uzasadnieniu decyzji Kolegium wskazało, że w oparciu o postanowienie Sądu Rejonowego z dnia 4 listopada 2020 r. Prezydent Miasta orzekł o skierowaniu i umieszczeniu skarżącej w Domu Pomocy Społecznej w K przy ulicy Ł przeznaczonego dla osób przewlekle psychicznie chorych. Zgodnie z art. 60 ust.1 u.p.s. pobyt w domu pomocy społecznej jest odpłatny. W toku postępowania ustalono, że skarżąca uzyskiwała miesięczny dochód 1375,21 zł, zatem 70% stanowi kwota 962,65 zł. Kolegium wskazało, że zaskarżona decyzja jest prawidłowa. Podkreśliło równocześnie, że w sytuacji gdy opłata ustalona dla mieszkańca domu nie pokrywa w całości średniego miesięcznego kosztu utrzymania w domu pomocy społecznej, organ I instancji powinien dążyć do ustalenia opłaty od innych osób zobowiązanych w postępowaniu prowadzonym odrębnie. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie skarżąca zarzuciła: - naruszenie przepisów postępowania art. 7 k.p.a. w zw. z art. 77 § 1 k.p.a. w zw. z art. 8 k.p.a. w zw. z art. 80 k.p.a. poprzez powzięcie błędnego i dowolnego ustalenia faktycznego, że skarżąca została umieszczona w domu pomocy społecznej przy ulicy Ł w K; - przepisów prawa materialnego: art. 61 ust. 1 pkt 1 u.p.s. poprzez błędne zastosowanie i w konsekwencji przyjęcie, że skarżąca jest mieszkańcem domu pomocy społecznej i tym samym zobowiązana zostaje do uiszczenia z tego tytułu opłaty, podczas gdy skarżącą nie zmieniła miejsca pobytu na dom pomocy społecznej. Skarżąca wniosła o przeprowadzenie dowodu z opinii sądowo-psychiatrycznej z dnia 22 lutego 2021 r. oraz protokołu z rozprawy z dnia 23 grudnia 2020 r. z postępowania prowadzonego przez Sąd Rejonowy, o zawieszenie postępowania do czasu zakończenia postępowania w sprawie umieszczenia skarżącej w domu pomocy społecznej bez jej zgody toczącego się przed Sądem Rejonowym oraz o wstrzymanie wykonania zaskarżonej decyzji. W oparciu o podniesione w skardze zarzuty wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji i poprzedzającej ją decyzji organu I instancji oraz umorzenie postępowania, ewentualnie uchylenie zaskarżonych decyzji i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania, a także zasądzenie na rzecz skarżącej zwrotu kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przypisanych. W odpowiedzi na skargę organ podtrzymał stanowisko przyjęte w zaskarżonej decyzji i wniósł o jej oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje: Skarga zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z art. 54 ust. 1 u.p.s. osobie wymagającej całodobowej opieki z powodu wieku, choroby lub niepełnosprawności, niemogącej samodzielnie funkcjonować w codziennym życiu, której nie można zapewnić niezbędnej pomocy w formie usług opiekuńczych, przysługuje prawo do umieszczenia w domu pomocy społecznej. W przypadku gdy osoba bezwzględnie wymagająca pomocy lub jej przedstawiciel ustawowy nie wyrażają zgody na umieszczenie w domu pomocy społecznej lub po umieszczeniu wycofają swoją zgodę, ośrodek pomocy społecznej, centrum usług społecznych, o którym mowa w ustawie z dnia 19 lipca 2019 r. o realizowaniu usług społecznych przez centrum usług społecznych, lub dom pomocy społecznej są obowiązane do zawiadomienia o tym właściwego sądu, a jeżeli osoba taka nie ma przedstawiciela ustawowego lub opiekuna – prokuratora (ust. 4). Zgodnie z art. 61 ust. 1 pkt 1 u.p.s. obowiązani do uiszczania opłat za pobyt w domu pomocy społecznej są w pierwszej kolejności mieszkaniec domu. Zgodnie z art. 59 ust. 1 u.p.s. decyzję o ustającą opłatę mieszkańca domu za jego pobyt w domu pomocy społecznej wydaje organ gminy właściwej dla tej osoby w dniu jej kierowania do domu pomocy społecznej. W niniejszej sprawie bezspornym jest, że skarżąca nie wyraża zgody na umieszczenie w DPS. Postanowieniem z dnia 4 listopada 2020 r. Sąd Rejonowy orzekł o umieszczeniu skarżącej w domu pomocy społecznej na czas trwania postępowania sądowego, a następnie wstrzymał wykonalność postanowienia w dniu 23 grudnia 2020 r. Decyzją z dnia [...] 2020 r. Prezydent Miasta orzekł o umieszczeniu skarżącej w DPS przy ulicy Ł. Decyzja została utrzymana w mocy decyzją Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 5 lutego 2021 r. Wyrokiem z dnia 26 sierpnia 2021 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny uchylił zaskarżoną decyzję SKO (sygn. akt III SA/Kr 542/21). Bezsporny jest również fakt, że pobyt w DPS ma charakter odpłatny. Ze względu na wstrzymanie przez Sąd Rejonowy wykonania postanowienia o umieszczeniu skarżącej w Domu Pomocy Społecznej na czas trwania postępowania sądowego, przedwczesne było wydanie decyzji o umieszczeniu skarżącej w DPS, a zatem i wydanie decyzji o ustaleniu opłaty za pobyt. Organ II instancji nie uwzględnił bowiem, wbrew zasadzie aktualności, zmiany w stanie faktycznym i prawnym sprawy, polegającej na wstrzymaniu wykonalności postanowienia będącego podstawą do wydania decyzji przez Prezydenta Miasta o skierowaniu i umieszczeniu skarżącej w Domu Pomocy Społecznej. Należy wskazać, że administracyjne postępowanie odwoławcze - w przeciwieństwie do postępowania przed sądem administracyjnym - ma charakter apelacyjny, a nie kasacyjny. Działanie organu drugiej instancji nie ma zatem charakteru kontrolnego, lecz jest działaniem merytorycznym, równoważnym działaniu organu pierwszej instancji. Organ drugiej instancji powinien zatem dążyć do rozstrzygnięcia sprawy ad meritum, posługując się w tym celu wszelkimi dostępnymi środkami dowodowymi, a w razie uzasadnionej konieczności powinien uzupełnić brakujące dowody w trybie art. 136 k.p.a. Wskazać ponadto należy, że wyrażona w art. 15 k.p.a. zasada dwuinstancyjności wymaga, aby sprawa administracyjna była rozpatrzona w dwóch instancjach, co oznacza, że przedmiotem postępowania odwoławczego nie jest weryfikacja decyzji, a ponowne rozpoznanie sprawy administracyjnej. Skoro zatem w dniu wydania decyzji o ustaleniu opłaty, brak było postanowienia sądu, które zastępowałoby zgodę skarżącej na jej umieszczenie w placówce, to tym samym brak było podstaw do orzekania o wysokości opłaty za pobyt skarżącej w DPS przy ulicy Ł. Wyrokiem z dnia 26 sierpnia 2021 r. Sąd orzekł o uchyleniu decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego utrzymującej w mocy decyzję Prezydenta Miasta o skierowaniu i umieszczeniu skarżącej w DPS, w rezultacie decyzja o ustaleniu opłaty za pobyt w tej placówce również nie mogła pozostać w obrocie prawnym. Sąd nie znalazł podstaw do zawieszenia postępowania sądowego, ponieważ ocena legalności decyzji, czyli jej zgodności z prawem na dzień orzekania przez Samorządowe Kolegium Odwoławcze, nie zależała od zakończenia postępowania przed Sądem Rejonowym. Sąd zapoznał się z dołączonymi przez skarżącą dokumentami, jednakże kluczowe znaczenie dla oceny legalności decyzji miało postanowienie Sądu Rejonowego z dnia 23 grudnia 2020 r. o wstrzymaniu wykonalności decyzji o umieszczeniu skarżącej w domu pomocy społecznej na czas trwania postępowania sądowego. Ponownie rozpoznając sprawę organ uwzględni aktualny stan faktyczny sprawy, aktualny stan postępowania toczącego się przed Sądem Rejonowym oraz oceni zaistnienie w sprawie przesłanek określenia opłaty za pobyt skarżącej w DPS. O wynagrodzeniu pełnomocnika Sąd orzekł na podstawie art. 200, art. 205 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j. Dz. U. z 2019 r., poz. 2325 ze zm., dalej: "p.p.s.a.") oraz § 14 ust. 1 pkt 1 c Rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie (Dz. U. 2015, poz. 1800 ze zm.). Mając na względzie powyższe Sąd na podstawie 145 § 1 pkt 1 a i c p.p.s.a. orzekł jak w sentencji.