III SA/Kr 547/21

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący: S WSA Maria Zawadzka Sędziowie: S WSA Renata Czeluśniak ASR WSA Marta Kisielowska (spr.) po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 2 grudnia 2021 r. sprawy ze skargi M. J.- K. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 5 marca 2021 r., znak [...] w przedmiocie stwierdzenia niedopuszczalności odwołania uchyla zaskarżone postanowienie. Zaskarżonym postanowieniem z dnia 5 marca 2021 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze stwierdziło niedopuszczalność odwołania od pisma Wójta Gminy z dnia [...] 2020 r., znak [...] o pozostawieniu bez rozpoznania wniosku złożonego w dniu 26 października 2020 r. w sprawie ustalenia prawa do świadczeń z funduszu alimentacyjnego dla osób uprawnionych: P. K., A. K. i D. K. Podstawę prawną postanowienia stanowił art. 134 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2020 r., poz. 256, dalej: "k.p.a."). Zaskarżone postanowienie zapadło w następującym stanie faktycznym i prawnym. W dniu 26 października 2020 r. M. J. – K. złożyła wniosek o ustalenie prawa do świadczeń z funduszu alimentacyjnego na okres świadczeniowy 2020/2021. Pismem z dnia 13 listopada 2020 r. skarżąca została wezwana do uzupełnienia wniosku z dnia 26.10.2020 r. o ustalenie prawa do świadczenia z funduszu alimentacyjnego na okres świadczeniowy 2020/2021, dostarczenia brakujących dokumentów: PIT 11 za 2019 r. oraz świadectwa pracy z firmy M. W., A (dotyczących syna P. K.). W piśmie wskazano, że niedotrzymanie terminu zgodnie z § 8 pkt 1 i 2 rozporządzenia spowoduje pozostawienie wniosku o świadczenie z funduszu alimentacyjnego bez rozpatrzenia. Pismem z dnia 21 grudnia 2020 r. Wójt Gminy poinformował skarżącą o pozostawieniu bez rozpatrzenia wniosku o ustalenie prawa do świadczeń z funduszu alimentacyjnego dla osób uprawnionych: P. K., A. K., D. K. Organ wskazał, że skarżąca zgłosiła się osobiście do organu i uzupełniła braki wniosku, jednak nie dostarczyła wymaganych dokumentów. W rezultacie wniosek o ustalenie prawa do świadczeń z funduszu alimentacyjnego został pozostawiony bez rozpatrzenia. Pismem z dnia 8 lutego 2021 r. skierowanym do Samorządowego Kolegium Odwoławczego skarżąca zwróciła się z prośbą o pilne rozpatrzenie sprawy, która dotyczy skarżącej oraz jej małoletnich dzieci. Skarżąca podniosła, że sprawa ciągnie się od października 2020 r. Zaskarżonym postanowieniem z dnia 5 marca 2021 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze stwierdziło niedopuszczalność odwołania. W uzasadnieniu organ wskazał, że ustawodawca nie przewidział dla pozostawienia podania bez rozpoznania formy postanowienia, a zatem równocześnie nie dopuścił możliwości zakwestionowania czynności organu poprzez złożenie przez stronę zażalenia. W rezultacie na mocy art. 144 k.p.a. w zw. z art. 134 k.p.a. należy stwierdzić niedopuszczalność wniesienia zażalenia. Organ podniósł, że zaistnienie przyczyny wskazującej na niedopuszczalność wniesionego środka zaskarżenia, czy też stwierdzenie jego wniesienia po terminie zobowiązuje organ do zachowania przewidzianego w art. 134 k.p.a., w takiej sytuacji nie jest bowiem możliwe merytoryczne rozpoznanie środka zaskarżenia. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie skarżąca zarzuciła naruszenie art. 134 k.p.a. poprzez stwierdzenie niedopuszczalności odwołania, w sytuacji gdy w sposób bezpodstawny i nieuzasadniony, wniosek skarżącej został pozostawiony bez rozpoznania. Skarżąca podniosła, że przedłożyła wszystkie wymagane dokumenty, a żądanego przez organ PIT-11 za rok 2019 r. oraz świadectwa pracy P. K. nie była w stanie uzyskać, mimo wielu prób. Skarżąca podniosła, że jej wniosek z dnia 26 listopada 2020 r. w sprawie ustalenia prawa do świadczeń z funduszu alimentacyjnego został pozostawiony bez rozpoznania, a równocześnie kolejne wnioski skarżącej nie zostały przyjęte z uzasadnieniem, że sprawa dotycząca przyznania świadczeń z funduszu alimentacyjnego nie została zakończona. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o jej oddalenie i podtrzymało stanowisko wyrażone w zaskarżonym postanowieniu. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył co następuje: Skarga zasługiwała na uwzględnienie. Podstawę zaskarżonego postanowienia Samorządowego Kolegium Odwoławczego stanowił art. 134 k.p.a., zgodnie z którym organ odwoławczy stwierdza w drodze postanowienia niedopuszczalność odwołania oraz uchybienie terminu do wniesienia odwołania. W ocenie Sądu Samorządowe Kolegium Odwoławcze wadliwie uznało pismo skarżącej z dnia 8 lutego 2021 r. za odwołanie od pisma informującego skarżącą o pozostawieniu jej podania bez rozpoznania, a w rezultacie Kolegium wadliwie stwierdziło jego niedopuszczalność. W niniejszej sprawie skarżąca została wezwana do uzupełnienia wniosku o ustalenie prawa do świadczeń z funduszu alimentacyjnego oraz przedłożenie dwóch dokumentów: zeznania PIT 11 syna P. K. oraz świadectwa pracy z firmy M. W. A, również dotyczącego syna skarżącej P. W piśmie z dnia 21 grudnia 2020 r. organ wskazał, że skarżąca uzupełniła braki wniosku, jednakże nie dostarczyła żądanych przez organ dokumentów. Zgodnie z art. 64 § 2 k.p.a. jeżeli podanie nie spełnia innych wymagań ustalonych w przepisach prawa, należy wezwać wnoszącego do usunięcia braków w wyznaczonym terminie, nie krótszym niż siedem dni, z pouczeniem, że nieusunięcie tych braków spowoduje pozostawienie podania bez rozpoznania. W orzecznictwie oraz doktrynie zasadnie zawraca się uwagę, że wezwanie wystosowane w trybie art. 64 § 2 k.p.a. powinno służyć wyłącznie usunięciu braków formalnych pisma, których nieusunięcie nie pozwala na nadanie mu biegu. Nie dotyczy natomiast okoliczności, które są istotne dla ustalenia stanu faktycznego sprawy. Organ nie może wykorzystać tego trybu do merytorycznej oceny złożonego podania oraz jego załączników (tak wyrok NSA z 26 marca 2021 r., II GSK 258/21, CBOSA). Powołanie się przez organ na treść art. 64 § 2 k.p.a. powinno służyć wyłącznie usunięciu braków formalnych wynikających ze ściśle określonych przepisów i nie może zmierzać do merytorycznej oceny przedstawionego wniosku (tak A. Wróbel, Komentarz do Kodeksu postępowania administracyjnego, LEX/el. 2021 r., (red.) M. Jaśkowska, M. Wilbrandt-Gotowicz, A. Wróbel). Za braki, o których mowa w art. 64 § 2 k.p.a. uznaje się m. in. brak pełnomocnictwa, czy brak KRS spółki. W ocenie Sądu, o ile braki w formularzu o przyznanie świadczeń z funduszu alimentacyjnego mogą być uzupełniane w trybie art. 64 § 2 k.p.a., to już stosowanie tego przepisu do uzupełnienia dokumentów, które mają służyć rozpoznaniu sprawy administracyjnej, należy uznać za niedopuszczalne. Podkreślić należy, ze instytucja pozostawienia bez rozpoznania powinna być traktowana wyjątkowo, zasadą powinno być bowiem merytoryczne rozpoznawanie wniosków stron w postępowaniu administracyjnym. Zasadnie wskazało Samorządowe Kolegium Odwoławcze, że na pozostawienie podania bez rozpoznania nie przysługuje środek zaskarżenia, jednakże w takiej sytuacji stronie przysługuje skarga do sądu administracyjnego na bezczynność organu, która powinna być poprzedzona wniesieniem ponaglenia do organu wyższego stopnia za pośrednictwem organu, który pozostaje w bezczynności, zgodnie z treścią art. 37 k.p.a. Wskazać ponadto należy, że skargę na bezczynność można wnieść bez oczekiwania na rozpoznanie ponaglenia. Wymogiem formalnym skargi jest bowiem złożenie ponaglenia, a nie jego rozpoznanie przez organ właściwy. Zaznaczyć należy, że Wójt Gminy w zawiadomieniu o pozostawieniu wniosku o ustalenie prawa do świadczeń z funduszu alimentacyjnego bez rozpoznania nie pouczył skarżącej o przysługujących jej środkach prawnych, w tym w szczególności o sposobie złożenia skargi na bezczynność. Tymczasem, w ocenie Sądu treść pisma skarżącej, które SKO uznało za odwołanie, wyraźnie odnosi się do czasu trwania postępowania, a zatem powinno być uznane za ponaglenie. Zwrócić należy równocześnie uwagę, że wniosek o przyznanie świadczeń z funduszu alimentacyjnego został złożony przez skarżącą w październiku 2020 r., a zatem ponad rok temu. Ponownie rozpoznając sprawę, Samorządowe Kolegium Odwoławcze rozpatrzy pismo skarżącej z dnia 8 lutego 2021 r. jako ponaglenie w rozumieniu art. 37 k.p.a. Sąd nie orzekł w przedmiocie wynagrodzenia dla pełnomocnika ponieważ pełnomocnik nie złożył wniosku o przyznanie mu kosztów pomocy prawnej udzielonej skarżącej z urzędu. Zarządzeniem z dnia 27 sierpnia 2021 r. Dziekan Okręgowej Rady Adwokackiej wyznaczył dla skarżącej pełnomocnika z urzędu w osobie adwokata K. K. wykonującej zawód w Kancelarii Adwokackiej w K, os. [...]. Do dnia wydania rozstrzygnięcia pełnomocnik nie złożył wniosku o dostęp do akt, ani nie przedstawił żadnego pisma ze stanowiskiem w sprawie. Zgodnie z art. 210 § 1 p.p.s.a. strona traci uprawnienie do żądania zwrotu kosztów, jeżeli najpóźniej przed zamknięciem rozprawy bezpośrednio poprzedzającej wydanie orzeczenia nie zgłosi wniosku o przyznanie należnych kosztów. Stronę działającą bez adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego sąd powinien pouczyć o skutkach niezgłoszenia wniosku w powyższym terminie. Zgodnie natomiast z § 2 przepis § 1 nie ma zastosowania w przypadku orzekania na posiedzeniu niejawnym, gdy strona nie jest reprezentowana przez adwokata, radcę prawnego, doradcę podatkowego lub rzecznika patentowego. W takim przypadku o kosztach należnych stronie sąd orzeka z urzędu. Sąd nie miał zatem podstaw do orzekania o kosztach pomocy prawnej udzielonej skarżącej z urzędu ponieważ w sprawie tej brak było wniosku pełnomocnika. Sprawa została rozpoznana na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym zgodnie z 119 pkt 3 p.p.s.a. Mając na względzie powyższe, Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. uchylił zaskarżone postanowienie.