III SA/Kr 548/17

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Maria Zawadzka Sędziowie WSA Bożenna Blitek WSA Renata Czeluśniak (spr.) Protokolant Aleksandra Grabiec po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 29 czerwca 2017 r. sprawy ze skargi S. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 3 kwietnia 2017 r. znak [...] w przedmiocie zasiłku stałego uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu pierwszej instancji. Dyrektor Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej, działający z upoważnienia Burmistrza Miasta, na podstawie art. 104, art. 107 i art. 108 § 1 kpa (Dz. U. z 2016 r. poz. 23), art. 3, art. 4, art. 7, art. 8, art. 37 ust. 1 pkt 1, ust. 2 pkt 1, ust. 3, art. 102, art. 104, art. 106, art. 107, art. 109, art. 110 ust. 1 i 7 ustawy z 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2016 r. poz. 930) w związku z rozporządzeniem Rady Ministrów z 14 lipca 2015 r. w sprawie zweryfikowanych kryteriów dochodowych oraz kwot świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej (Dz. U. z 2015 r. poz. 1058), art. 66 ust. 1 pkt 26 ustawy z dnia 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych (Dz. U. Nr 210 poz. 2135 ) decyzją z dnia [...] 2017 r., znak: [...], orzekł o przyznaniu S. K. (dalej w skrócie: skarżącemu) świadczenia pieniężnego w formie zasiłku stałego, w kwocie 384,00 zł miesięcznie, na okres od 01.02.2017 r. do 30.04.2020 r. Decyzji nadano rygor natychmiastowej wykonalności. W uzasadnieniu organ podał, iż Powiatowy Zespół d/s Orzekania o Niepełnosprawności na posiedzeniu w dniu 9.02.2017 r. stwierdził u skarżącego umiarkowany stopień niepełnosprawności i orzeczenie wydał do 30.04.2020 r. Po zbadaniu sytuacji skarżącego ustalono, że zachodzą przesłanki do przyznania zasiłku stałego. Na podstawie przeprowadzonego wywiadu środowiskowego stwierdzono, że skarżący prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe i posiada dochód wynoszący 250,00 zł z tytułu pomocy od rodzeństwa. Kryterium dochodowe dla osoby samotnie gospodarującej, zgodnie z art. 8 ust. 1 pkt 1 wynosi 634,00 zł, a różnica między tymi kwotami wynosi 384,00 zł i jest kwotą zasiłku stałego. Ponadto z uwagi na fakt, iż skarżący nie podlega obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego z innego tytułu, ośrodek pomocy społecznej będzie opłacał składkę na ubezpieczenie zdrowotne w wysokości 9,00% od kwoty zasiłku na czas trwania świadczenia. Dodatkowo, zgodnie z art. 108 § 1 kpa, nadano decyzji rygor natychmiastowej wykonalności ze względu na ważny interes strony, a zwłaszcza konieczność zaspokojenia podstawowej potrzeby na którą zostało przyznane świadczenie. W odwołaniu od ww. decyzji skarżący podniósł, iż czuje się mocno skrzywdzony albowiem odebrano mu jedyne środki do życia. Otrzymywane dotychczas środki społeczne w wysokości 604 zł, przyznanej na mocy decyzji Dyrektora MOPS z dnia [...] 2015 r., przeznaczał wyłącznie na leki i opłaty za media, ogólnie na utrzymanie konieczne. W dalszej kolejności skarżący podał, iż jest poważnie chory, stawał już kolejny raz na Komisji, doręczając aktualną dokumentację medyczną i psychologiczną z aktualnego przebiegu leczenia, wywiad lekarza specjalisty neurologii. W związku z brakiem poprawy w jego stanie zdrowia nie może pracować. Ponadto na terenie Z brak jest zakładów pracy chronionej gdzie mógłby się ubiegać o zatrudnienie, a każdy kto słyszy o jego niepełnosprawności nie chce zaryzykować aby go zatrudnić. Dodatkowo skarżący podniósł, iż z powodu postępującej recesji, ceny żywności od początku roku wzrosły o 3,5 %, a przyznane mu świadczenie z MOPS drastycznie zmalało, a MOPS nie zaproponował żadnej innej formy pomocy w tej trudnej sytuacji życiowej. Skarżący zwrócił również uwagę na to, iż jest samotny, bez rodziny, a jego sytuacja rodzinna znana jest ośrodkowi, a zatem tym bardziej niezrozumiała jest dla niego zaskarżona decyzja. Wobec tego skarżący wniósł o jej uchylenie w całości, rozpatrzenie sprawy od samego początku, przyjęcie informacji o stanie zdrowia oraz uznanie, że stan jego zdrowia stale się pogarsza, a także przyjęcie treści orzeczenia o stopniu niepełnosprawności z 9.02.2017 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze, działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 kpa w zw. z art. 3, art. 4, art. 8 ust. 1 pkt 1 i ust. 3, art. 37 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2016 r., poz. 930) utrzymało ww. decyzję w mocy. W uzasadnieniu organ powołał przepisy ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej: - art. 2 ust. 1, zgodnie z którym pomoc społeczna jest instytucją polityki społecznej państwa, mającą na celu umożliwienie osobom i rodzinom przezwyciężanie trudnych sytuacji życiowych, których nie są one w stanie pokonać, wykorzystując własne uprawnienia, zasoby i możliwości, - art. 3 stanowiący m.in., że pomoc społeczna wspiera osoby i rodziny w wysiłkach zmierzających do zaspokojenia niezbędnych potrzeb i umożliwia im życie w warunkach odpowiadających godności człowieka, a zadaniem pomocy społecznej jest zapobieganie sytuacjom, o których mowa w art. 2 ust. 1, przez podejmowanie działań zmierzających do życiowego usamodzielnienia osób i rodzin oraz ich integracji ze środowiskiem. -art. 37 ust. 1 pkt 1, zgodnie z którym zasiłek stały przysługuje pełnoletniej osobie samotnie gospodarującej, niezdolnej do pracy z powodu wieku lub całkowicie niezdolnej do pracy, jeżeli jej dochód jest niższy od kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej; - art. 37 ust. 2 pkt 1, zgodnie z którym zasiłek stały ustała się w przypadku osoby samotnie gospodarującej - w wysokości różnicy między kryterium dochodowym osoby samotnie gospodarującej a dochodem tej osoby, z tym że kwota zasiłku nie może być wyższa niż 604 zł miesięcznie; podał też, że zgodnie zaś z § 1 pkt 1a rozporządzenia Rady Ministrów z 14 lipca 2015 r. w sprawie zweryfikowanych kryteriów dochodowych oraz kwot świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej (Dz. U. z dnia 29 lipca 2015 r.) kryterium dochodowe dla osoby samotnie gospodarującej wynosi obecnie 634 zł. SKO powołało także art. 106 ust. 3 ustawy o pomocy społecznej, zgodnie z którym świadczenia pieniężne z pomocy społecznej przyznaje się i wypłaca za okres miesiąca kalendarzowego, począwszy od miesiąca, w którym został złożony wniosek wraz z wymaganą dokumentacją. Organ II instancji mając na uwadze fakt, iż: kryterium dochodowe osoby samotnie gospodarującej wynosi 634 zł, dochód skarżącego to kwota 250,00 zł, a maksymalna kwota zasiłku stałego jaka może być przyznana to 604 zł, uznał, iż organ I instancji słusznie orzekł o przyznaniu stronie zasiłku stałego w kwocie odpowiadającej różnicy między kryterium dochodowym osoby samotnie gospodarującej a dochodem tej osoby, tj. w kwocie 384,00 zł (634,00 zł -250,00 zł). Jako nieuprawniony ocenił zarzut, iż przyznając zasiłek stały w kwocie 384,00 zł organ zaniżył jego wysokość w stosunku do wcześniej otrzymywanego zasiłku w maksymalnej jego kwocie, tj. 604,00 zł przyznanego decyzją z [...] 2015 r., wyjaśniając, iż wysokość przyznanego zasiłku wynika wprost z art. 37 ust. 2 ustawy. Organ przywołał oświadczenie strony złożone w dniu 28.02.2017 r. - pod rygorem odpowiedzialności karnej za składanie fałszywych oświadczeń – z którego, zdaniem organu, wynika, iż skarżący nie dysponuje żadnym dochodem, oprócz dofinansowania do czynszu ze strony rodzeństwa w wysokości 250,00 zł, a zatem organ ustalając wysokość przyznanego stronie świadczenia w sposób prawidłowy przyjął, iż obowiązujące kryterium dochodowe dla osoby samotnie gospodarującej należało pomniejszyć o wykazaną w oświadczeniu pomoc ze strony rodzeństwa w kwocie 250,00 zł. Za zasadne uznało również Kolegium w związku z treścią art. 66 ust. 1 pkt 26 oraz art. 75 ust. 10 ustawy z dnia 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych (Dz. U. z 2015 r., poz. 581) przyznanie stronie prawa do bezpłatnego ubezpieczenia zdrowotnego. Mając na uwadze trudną sytuację materialną, zdrowotną i rodzinną skarżącego SKO wyjaśniło, iż w świetle zgromadzonej dokumentacji oraz obowiązujących przepisów prawa nie ma możliwości przyznania skarżącemu wnioskowanego zasiłku w wyżej niż ustalona kwocie. Wskazało jednak, iż skarżący może skorzystać również z innych form pomocy społecznej np. z zasiłku celowego. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie skarżący zarzucił decyzji, iż narusza ona przepisy prawa i godzi w dobra osobiste skarżącego, stanowi skazanie go na ubóstwo i brak pomocy w związku z jego niepełnosprawnością. W uzasadnieniu skarżący podniósł, iż: - MOPS opatrznie zrozumiał i dowolnie zinterpretował fakt, iż jedyny brat skarżącego okazjonalnie raz na czas udziela mu pomocy, co skarżący ujawnił w dobrej wierze; - nie ma on żadnego majątku, nawet "dachu nad głową", a jedynie wynajął od Starostwa Powiatowego po zwykłej, niekomercyjnej cenie garsonierę, o pow. 15 m2; - sam dążył przy pomocy MOPS w wys. 634 złotych do usamodzielnienia się, ale odebranie mu prawie polowy tej kwoty jest katastrofą i niweczy wszystkie dotychczasowe starania, które zgodnie z art. 3 ustawy o pomocy społecznej winien czynić aby zaspokoić niezbędne potrzeby; - nie jest alkoholikiem, degeneratem, a jedynie jego sytuacja życiowa - oszustwo rodziny skazało go na ubóstwo; - jest poważnie chory, po wylewie, nie może znaleźć pracy bo każdy widzi jego kalectwo i obawia się zatrudnienia; - decyzja MOPS podważa decyzję Powiatowego Orzecznika o stopniu jego niepełnosprawności skazując go na ubóstwo na 3 lata. Nadto skarżący przedłożył oświadczenie brata potwierdzające, iż ujawniona MOPS pomoc miała okazjonalny, incydentalny charakter i nie może stanowić podstawy do drastycznego zaniżenia skarżącemu środków pomocowych z MOPS-u. Skarżący wniósł o: - uchylenie w całości decyzji SKO, - rozpatrzenie sprawy od samego początku, - przyjęcie, iż okazjonalna pomoc od brata, ujawniona w dobrej wierze nie jest dochodem stałym, gwarantowanym i nie zastępuje w żadnej mierze stałej pomocy socjalnej MOPS, - ponowne przeliczenie kryterium dochodowego z uwzględnieniem jedynie okazjonalnej pomocy brata (250zł : 12 miesięcy = 20,83 zł na miesiąc) - zwolnienie skarżącego od kosztów sądowych. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje: Przepis art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2016 r. poz. 1066) stanowi, że sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem legalności, tj. zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. W świetle powołanego przepisu sąd w zakresie swojej właściwości ocenia zaskarżony akt administracyjny według kryterium zgodności z prawem materialnym i przepisami postępowania administracyjnego, według stanu faktycznego i prawnego obowiązującego w dacie jego wydania. Zgodnie z treścią art. 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2016 r. poz. 718 – dalej p.p.s.a.) sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie, nie będąc przy tym związanymi granicami skargi (art. 134 ustawy). Z brzmienia art. 145 § 1 p.p.s.a. wynika natomiast, że w przypadku, gdy sąd stwierdzi bądź to naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, bądź to naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, bądź wreszcie inne naruszenie przepisów postępowania, jeśli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy, wówczas - w zależności od rodzaju naruszenia - uchyla decyzję lub postanowienie w całości lub w części, albo stwierdza ich nieważność bądź niezgodność z prawem. Cytowana regulacja prawna nie pozostawia zatem wątpliwości co do tego, że zaskarżona decyzja lub postanowienie mogą ulec uchyleniu tylko wtedy, gdy organom administracji publicznej można postawić uzasadniony zarzut naruszenia prawa, czy to materialnego, czy to procesowego, jeżeli naruszenie to miało, bądź mogło mieć wpływ na wynik sprawy. Przeprowadzona w niniejszej sprawie sądowa kontrola z uwzględnieniem powyższych kryteriów doprowadziła do uznania, że skarga zasługuje na uwzględnienie. Zdaniem Sądu można postawić organom, które podjęły w kontrolowanej sprawie decyzje, zarzut naruszenia przepisów postępowania administracyjnego w stopniu mającym istotny wpływ na wynik sprawy. Skarga jest zatem zasadna. Zasadnym bowiem okazał się zarzut niewyjaśnienia wszystkich istotnych w sprawie okoliczności faktycznych. Brak ustalenia stanu faktycznego nie pozwala natomiast na zastosowanie odpowiednich przepisów prawa materialnego. Należy wyraźnie podkreślić to, że zgodnie z art. 7 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2016 r. poz. 23), zwanej dalej "K.p.a." w toku postępowania organy administracji publicznej stoją na straży praworządności i podejmują wszelkie kroki niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli. Przytoczony wyżej przepis ustanawia zasadę prawdy obiektywnej, która stanowi naczelną zasadę Kodeksu postępowania administracyjnego. Zgodnie z tą zasadą, organ administracji publicznej zobowiązany jest do podejmowania wszelkich kroków niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli. Zawarta w art. 7 K.p.a. zasada prawdy obiektywnej (materialnej), wyrażona również w innych przepisach, m.in. w art. 6, 10, 77 § 1, 80 K.p.a., ma fundamentalne znaczenie dla prawidłowego przeprowadzenia postępowania wyjaśniającego, ponieważ na podstawie ustalonego stanu faktycznego sprawy organ administracyjny dokonuje jego subsumcji pod stosowną normę prawną. W ten sposób organ przesądza o powstaniu określonego obowiązku bądź prawa, a więc skutków prawnych, które dotyczyć będą wyłącznie faktów uznanych przez organ. Ponadto art. 77 § 1 K.p.a. nakłada na organ administracji obowiązek zebrania i rozpatrzenia całego materiału dowodowego obejmującego wszystkie jego części składowe, wszystkie środki dowodowe. Pominięcie więc, czy też zlekceważenie jakiegokolwiek dowodu, skutkuje wadliwością podjętej decyzji administracyjnej. Powyższe oznacza, że organ administracyjny jest obowiązany z urzędu przeprowadzić dowody służące dokładnemu ustaleniu stanu faktycznego sprawy i podjąć wszelkie kroki w tym celu, jako warunku niezbędnego wydania zgodnej z prawem decyzji. W przedmiotowej sprawie istotne znaczenie ma ustalenie wysokości dochodu skarżącego. Od jego wysokości zależy bowiem wysokość zasiłku stałego przyznanego (jak w zaskarżonej decyzji) na okres ponad trzech lat . Dokonując ustaleń w tym przedmiocie, organy uznały, że dochód skarżącego "z tytułu pomocy od rodzeństwa" wynosi 250 zł. W aktach sprawy, w materiale dowodowym zebranym przed wydaniem decyzji brak jest jednak jakiegokolwiek dowodu, z którego wynikałoby, kiedy skarżący otrzymał 250 zł od rodzeństwa, czy była to pomoc jednorazowa, czy stała (a jeżeli tak, to od kiedy świadczona). Z kolei w skardze skarżący podniósł, że udzielona pomoc miała charakter "okazjonalny" i dołączył do skargi oświadczenie brata o udzielonej skarżącemu pomocy, z którego nie wynika, aby miała ona charakter stały, a przede wszystkim nie wynika, aby pomoc w wysokości 250 zł udzielona została w miesiącu poprzedzającym złożenie wniosku. Okoliczność, że skarżący otrzymał od rodzeństwa 250 zł w styczniu 2017 r., tj. w miesiącu poprzedzającym złożenie wniosku o przyznanie zasiłku stałego, nie wynika – wbrew twierdzeniom organów - ani z oświadczenia skarżącego z dnia 28 lutego 2017 r. (k. 10 a. a.), ani z wywiadu środowiskowego (k. 11 a.a.). W tym stanie rzeczy należy uznać, że przy rozpoznawaniu nin. sprawy, w fazie postępowania dowodowego i na etapie jego oceny, doszło do naruszenia przepisów prawa procesowego - art. 7, 77 K.p.a., które mogło mieć istotny wpływ na jej wynik. Dlatego przy ponownym rozpoznaniu sprawy organy obowiązane są przeprowadzić postępowanie administracyjne z poszanowaniem jego zasad, w szczególności zadbać o należyte wyjaśnienie sprawy, tak aby poczynione ustalenia w oparciu o prawidłowo zgromadzony materiał dowodowy sprawy, pozwoliły na prawidłową subsumcję, czyli właściwe zastosowanie przepisów prawa materialnego. W tym celu organy winny ustalić, w sposób niewątpliwy, sytuację materialną skarżącego (jego dochód), zgodnie z art. 8 ustawy o pomocy społecznej (Dz. z 2016 r. poz. 930 ze zm.) oraz przyznać zasiłek stały w wysokości zgodnej z art. 37 ust. 2 pkt 1 tej ustawy. Zgodnie z art. 135 P.p.s.a. sąd stosuje przewidziane ustawą środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne dla końcowego jej załatwienia. Uchylenie decyzji obydwu instancji przez sąd administracyjny jest niezbędne do końcowego załatwienia niniejszej sprawy, gdyż postępowanie w sprawie wymaga przeprowadzenia postępowania wyjaśniającego w zakresie determinującym zakres kolejnych czynności organów, które nie mogą być przeprowadzane po raz pierwszy w postępowaniu wyjaśniającym prowadzonym przez organ II instancyjny, gdyż działanie takie naruszałoby zasadę dwuinstancyjności postępowania administracyjnego (art. 15 K.p.a.). W tym stanie rzeczy Wojewódzki Sąd Administracyjny na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c i art. 134 P.p.s.a. orzekł jak sentencji orzeczenia.