III SA/Kr 555/17

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Hanna Knysiak-Sudyka Sędziowie WSA Barbara Pasternak (spr.) WSA Janusz Kasprzycki Protokolant specjalista Monika Wójcik po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 9 stycznia 2018 r. sprawy ze skargi T. R. na decyzję Wojewody z dnia 24 marca 2017 r. znak [...] w przedmiocie wymeldowania I. skargę oddala, II. przyznaje od Skarbu Państwa – Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie na rzecz radcy prawnego M. B. Kancelaria Adwokacka w K. kwotę 240 (dwieście czterdzieści) złotych tytułem kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu, podwyższoną o stawkę podatku od towarów i usług obowiązującą dla tego rodzaju czynności w dniu orzekania. Decyzją z dnia [...] 2017 r. ([...]) na podstawie art. 35 ustawy z dnia 24 września 2010 r. o ewidencji ludności (Dz. U. z 2016 r., poz. 722 ze zm.) oraz art. 104 kpa kpa Prezydent Miasta orzekł o wymeldowaniu T. R. z pobytu stałego z lokalu przy os. N w K. Organ administracji podał, że w dniu 14 października 2016 r. zostało wszczęte z urzędu postępowanie administracyjne o wymeldowanie T. R. z pobytu stałego z lokalu przy os. N w K. W piśmie Zarządu Budynków Komunalnych z dnia 14 października 2016 r. skierowanym do Wydziału Spraw Administracyjnych UM podano, że T. R. nie mieszka w lokalu przy os. N w K. Zainteresowany zajmował przedmiotowy lokal bez tytułu prawnego. W dniu 23 stycznia 2007 r. wyrokiem o sygn. akt [...] sąd orzekł o eksmisji T. R. z przedmiotowego lokalu bez prawa do lokalu socjalnego. W dniu 6 października 2016 r. Komornik Sądowy przy Sądzie Rejonowym przeprowadził eksmisję (kopia protokołu karta nr 4-5 akt sprawy). Organ wskazał, że zgodnie z art. 35 ustawy o ewidencji ludności organ gminy wydaje z urzędu lub na wniosek właściciela lub podmiotu wskazanych w art. 28 ust. 2 decyzję w sprawie wymeldowania obywatela polskiego, który opuścił miejsce pobytu stałego albo opuścił miejsce pobytu czasowego przed upływem deklarowanego okresu pobytu i nie dopełnił obowiązku wymeldowania się. Ustalono, że T. R. opuścił lokal mieszkalny położony w K przy os. N i w nim nie zamieszkuje, a w dniu 6 października 2016 r. Komornik Sądowy przy Sądzie Rejonowym dokonał eksmisji komorniczej. T. R. został poinformowany o prowadzonym postępowaniu administracyjnym o wymeldowanie oraz o możliwości zapoznania się z aktami sprawy. T. R. nie złożył wyjaśnień do sprawy i nie wymeldował się z pobytu stałego. Wskazano, że czynność zameldowania potwierdza jedynie istniejący stan faktyczny i ma charakter wtórny do zaistniałych wcześniej zdarzeń. W sytuacji, gdy osoba opuszcza miejsce pobytu stałego lub czasowego, naturalną konsekwencją tej czynności jest obowiązek wymeldowania się. W przypadku, gdy osoba nie dokona tego z własnej woli, do czego była zobowiązana, to wówczas organ gminy obowiązany jest na wniosek strony lub z urzędu wymeldować tą osobę w drodze decyzji administracyjnej. Taka sytuacja zaistniała w niniejszej sprawie. T. R. opuścił bowiem lokal przy os. N w K i brak jest możliwości jego powrotu do przedmiotowego lokalu, ponieważ w wyniku przeprowadzonej czynności komorniczej lokal ten został przekazany do dyspozycji właściciela. Zatem spełniona został przesłanka warunkująca wydanie decyzji administracyjnej o wymeldowaniu. Od powyższej decyzji odwołanie złożył T. R., podniósł, że nie zgadza się na wymeldowanie i zarzucił decyzji, że wydana została w oparciu o błędne przepisy prawa. Wskazał, że obecnie przebywa w Zakładzie Karnym oraz, że wniósł skargę na czynności komornika. Decyzją z dnia 24 marca 2017 r. ([...]) na podstawie art. 138 §1 pkt 11 kpa w zw. z art. 35 ustawy z dnia 24 września 2010 r. o ewidencji ludności (Dz. U. z 2016 r., poz. 722 ze zm.) Wojewoda utrzymał w mocy decyzje organu l instancji. Organ odwoławczy podał, co następuje: Oceniając materiał dowodowy zgromadzony w sprawie wskazać należy, że w niniejszej sprawie doszło opuszczenia miejsca pobytu stałego w rozumieniu przepisów art. 35 ustawy o ewidencji ludności, bowiem w aktualnym stanie prawnym i faktycznym, w sytuacji gdy rzeczony lokal w wyniku egzekucji komorniczej opartej o prawomocny wyrok sądowy został opróżniony i wydany wierzycielowi, opuszczenie nabrało charakteru dobrowolnego i jest trwałe. W orzecznictwie sądów administracyjnych utrwalił się pogląd, że opuszczenie miejsca stałego pobytu co do zasady musi mieć charakter dobrowolny, jednak jeżeli opuszczenie przez daną osobę miejsca pobytu stałego jest powodowane zgodnymi z prawem władczymi działaniami organów państwa, np. w przypadku wykonania w drodze egzekucji wyroku nakazującego eksmisję z lokalu (jak w rozpatrywanej sprawie), to przy ustalaniu spełnienia przesłanek do wymeldowania tej osoby przesłanka dobrowolności nie może być brana pod uwagę, ponieważ oczywistym jest, że takie działania organów państwa najczęściej nie są zgodne z wolą osoby, która ma dany lokal opuścić. Z kolei wykonanie orzeczenia eksmisyjnego przez komornika sądowego stanowi wyegzekwowanie przez organ państwa prawomocnego nakazu opuszczenia lokalu wydanego w związku z prawomocnym ustaleniem przez sąd powszechny, że osoba objęta eksmisją nie ma tytułu do przebywania w nim, co zastępuje dobrowolne opuszczenie lokalu i nawet jeżeli po wykonaniu egzekucji eksmitowana osoba wejdzie do lokalu, nie stanowi to stałego jej pobytu z zamiarem stałego przebywania będącego generalną przesłanką zameldowania i nie uchyla zaistniałej wcześniej przesłanki wymeldowania. W rozpatrywanej sprawie strona odwołująca się opuściła przedmiotowy lokal mieszkalny, bowiem wobec niej została skutecznie przeprowadzona eksmisja z tego mieszkania. O trwałości omawianego opuszczenia świadczy fakt, że z powodu eksmisji T. R. nie przebywa w miejscu zameldowania na pobyt stały i nie jest obecnie możliwe, żeby mógł powrócić do rzeczonego lokalu i ponownie w tym lokalu zamieszkać. Natomiast podjęte przez stronę działania w celu wykazania zamiaru stałego pobytu w dotychczasowym miejscu zamieszkania - drodze powództwa przeciwegzekucyjnego i skargi na czynności komornika, nie mają wpływu na przedmiotową decyzję. Opuszczenie lokalu wskutek wykonania wyroku orzekającego eksmisję jest opuszczeniem w rozumieniu art. 35 ww. ustawy o ewidencji ludności, które w konsekwencji uzasadnia orzeczenie o wymeldowaniu osoby eksmitowanej. Egzekucja wyroku eksmisyjnego jest równoznaczna z ustaniem pobytu osoby eksmitowanej w lokalu w rozumieniu przepisów art. 25 ust. 1 ustawy o ewidencji ludności. Powyższego stanowiska nie mogła zmienić argumentacja odwołania T. R. dotycząca przeprowadzenia eksmisji z naruszeniem przepisów prawa, gdyż organ odwoławczy nie posiada kompetencji do oceny czynności podejmowanych przez komornika sądowego w związku z wykonywaniem wyroku eksmisyjnego. W świetle przepisów art. 35 ustawy o ewidencji ludności organ administracji nie może odmówić wymeldowania z miejsca pobytu stałego osoby, która z mocy sądowego tytułu wykonawczego utraciła uprawnienia do przebywania w określonym lokalu i w wyniku czynności egzekucyjnych lokal został przekazany wierzycielowi. Zameldowanie podobnie jak i wymeldowanie stanowią akty rejestracji danych dotyczących pobytu określonej osoby, lub ustania jej pobytu w określonym miejscu. Z tego też powodu dla zapewnienia zgodności pomiędzy stanem faktycznym a zapisami w ewidencji ludności niezbędne jest, aby organy meldunkowe mogły wymuszać na obywatelu pewne czynności służące rejestracji miejsca pobytu osoby podlegającej obowiązkowi meldunkowemu lub też poprzez własne rozstrzygnięcia zastępować takie czynności w celu uzyskania zgodności między ewidencją a istniejącym stanem rzeczy. Poza tym, orzekając o wymeldowaniu organ nie przesądza o prawie do lokalu, ani tym bardziej, nie jest zobowiązany do zapewnienia osobie wymeldowanej lokalu zastępczego. Na powyższą decyzję T. R. złożył skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie, podtrzymując stanowisko zawarte w odwołaniu od decyzji Organu l instancji. Podniósł, że nie opuścił miejsca pobytu stałego dobrowolnie, lecz ze względu na konieczność zgłoszenia się do zakładu karnego. Podważył również prawidłowość wyroku eksmisyjnego podnosząc, że toczy się postępowanie w przedmiocie wznowienia sprawy o eksmisje, a także postępowanie w przedmiocie skargi na czynności eksmisyjne komornika. Zdaniem skarżącego przyjęcie stanowiska, że eksmisja zastępuje dobrowolne opuszczenie lokalu stanowi nadużycie prawa, a skarżona decyzja został wydana przedwcześnie. W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy podtrzymał swoje dotychczasowe stanowisko i wniósł o oddalenie skargi. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje: Stosownie do art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. nr z 2016 r. poz. 1066 ze zm.) sądy administracyjne powołane są do kontroli zgodności z prawem działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. W ramach swej kognicji sąd bada, czy przy wydaniu zaskarżonego aktu nie doszło do naruszenia prawa materialnego i przepisów postępowania administracyjnego, nie będąc przy tym związanym granicami skargi, stosownie do treści art. 134 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2016 r. poz. 718 ze zm.), zwanej dalej w skrócie "ppsa". Orzekanie - w myśl art. 135 ppsa - następuje w granicach sprawy będącej przedmiotem kontrolowanego postępowania, w której został wydany zaskarżony akt lub czynność i odbywa się z uwzględnieniem wówczas obowiązujących przepisów prawa. Sąd, uwzględniając skargę na decyzję, uchyla decyzję w całości albo w części, jeżeli stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy, co wynika z art. 145 § 1 pkt 1 ppsa. W świetle powyższych zasad skarga nie jest zasadna i podlega oddaleniu. Zgodnie z art. 25 obowiązującej w dniu orzekania przez organy obu instancji ustawy z dnia 24 września 2010 r. o ewidencji ludności i dowodach osobistych pobytem stałym jest zamieszkanie w określonej miejscowości pod oznaczonym adresem z zamiarem stałego przebywania. W przypadku zaniechania obowiązku wymeldowania się, stosownie do art. 35 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych, organ gminy wydaje z urzędu lub na wniosek właściciela lub innego podmiotu dysponującego tytułem prawnym do lokalu - decyzję w sprawie wymeldowania osoby, która opuściła miejsce pobytu stałego lub czasowego. Decyzja o wymeldowaniu ma charakter ewidencyjny i służy jedynie aktualizacji i doprowadzeniu do zgodności pomiędzy miejscem zamieszkania, a miejscem zameldowania. Decyzja o wymeldowaniu nie skutkuje zmianą stosunków prawnorzeczowych dotyczących danej nieruchomości. Opuszczenie miejsca stałego pobytu ma miejsce wtedy, gdy dana osoba faktycznie nie przebywa w określonym lokalu i ma zamiar opuszczenia tego lokalu na stałe, a zamiar ten związany jest z założeniem w nowym miejscu ośrodka osobistych i majątkowych interesów. Rezygnacja z przebywania w określonym lokalu może nastąpić w sposób wyraźny - przez złożenie stosownego oświadczenia, ale także w sposób dorozumiany – przez zachowanie, które w sposób nie budzący wątpliwości wyraża wolę danej osoby skoncentrowania swojej aktywności życiowej w innym miejscu. Przedmiotem oceny w postępowaniu o wymeldowanie są okoliczności istniejące w dniu faktycznego opuszczenia dotychczasowego miejsca zameldowania, a nie w dniu orzekania przez organy. Co do zasady opuszczenie dotychczasowego miejsca pobytu powinno być wynikiem dobrowolnej decyzji osoby zameldowanej, jednakże nie zawsze jest to konieczne. Mianowicie wola osoby zameldowanej nie ma znaczenia w razie gdy nastąpiło orzeczenie eksmisji. W ocenie Sądu w kontrolowanym postępowaniu administracyjnym zostało wykazane w sposób nie budzący wątpliwości, że centrum życiowych interesów skarżącego nie znajduje się pod adresem lokalu, z którego został wymeldowany. Eksmisja T. R. z lokalu jest bowiem aktem równoznacznym z ustaniem jego pobytu w tym lokalu w rozumieniu ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych. Zatem na równi z opuszczeniem lokalu w rozumieniu przepisu art. 33 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych należy traktować wykonanie w drodze postępowania eksmisji danej osoby z lokalu. Zwrócić też należy uwagę, że zawarte w art. 35 ustawy o ewidencji ludności sformułowanie "wydaje się" wskazuje na obowiązek wydania decyzji o wymeldowaniu, jeżeli tylko organ stwierdzi, że została spełniona przesłanka wymeldowania: fakt opuszczenia miejsca zameldowania bez dopełnienia obowiązku wymeldowania. Dla ustalenia, czy opuszczenie lokalu w konkretnych okolicznościach daje podstawę do wymeldowania, istotne znaczenie ma też, czy dana osoba miała zamiar opuszczenia miejsca dotychczasowego zameldowania. W niniejszej sprawie Skarżący nadal deklaruje wolę powrotu do przedmiotowego lokalu oraz podnosi, że nie było jego zamiarem opuszczanie tego lokalu. Jednakże wskazać należy, że przez termin "zamiar" w przypadku opuszczenia miejsca pobytu należy pojmować nie tylko wolę wewnętrzną, ale wolę dającą się określić na podstawie obiektywnych, możliwych do stwierdzenia okoliczności. Dla oceny zamiaru istotne znaczenie mieć będzie, czy okoliczności istniejące w sprawie potwierdzają wolę osoby zainteresowanej, czy też pozostają z nią w sprzeczności. Do okoliczności takich należeć będą między innymi sposób opuszczenia lokalu, koncentracja interesów życiowych w danym miejscu, a także obiektywna możliwość realizacji woli przebywania w nim (tak WSA we Wrocławiu w wyroku z dnia 25 listopada 2009 r. sygn. akt III SA/Wr 437/09). Zdaniem Sądu w kontrolowanym postępowaniu zamiar skarżącego pozostania w przedmiotowym lokalu ogranicza się jedynie do deklarowania chęci powrotu do lokalu bez uwzględnienia realnych i prawnych możliwości zamieszkania w lokalu. Sąd podziela bowiem stanowisko Naczelnego Sądu Administracyjnego, że "na równi z opuszczeniem lokalu w rozumieniu art. 15 ust. 2 ustawy z 1974 r. o ewidencji ludności i dowodach osobistych należy traktować wykonanie przez komornika sądowego w drodze postępowania egzekucyjnego prawomocnego orzeczenia sądowego nakazującego eksmisję danej osoby z lokalu." (wyroki z dnia 28 stycznia 2010 r. sygn. akt II OSK 195/09 oraz z dnia z dnia 23 marca 2010r. sygn. akt II OSK 579/09). W świetle przedstawionych powyżej rozważań Sąd uznał zarzuty podniesione przez skarżącego za niezasadne. Skoro bowiem kluczowe znaczenie dla orzeczenia o wymeldowaniu skarżącego miała okoliczność wykonania wobec niego eksmisji, to była to wystarczająca podstawa do wymeldowania skarżącego. Wyjaśnienia wymaga również, że Sąd administracyjny nie jest uprawniony do badania zasadności prawomocnego wyroku sądu powszechnego. Także okoliczności związane z egzekucją tego wyroku, w tym podnoszona przez skarżącego okoliczność złożenia skargi na czynności komornika, czy też "postępowanie o wznowienie sprawy o eksmisję" nie mogą mieć znaczenia dla oceny prawidłowości zaskarżonej decyzji. Nieprawidłowości dotyczące postępowania egzekucyjnego zwalczane są bowiem za pomocą stosownych środków prawnych przewidzianych przez przepisy regulujące postępowanie egzekucyjne. W rozpoznawanej sprawie prawomocnym wyrokiem Sądu orzeczono eksmisję skarżącego ze spornego lokalu, a w dniu 6 października 2016 r. komornik sądowy przeprowadził eksmisję. Powyższe znajduje potwierdzenie w aktach sprawy administracyjnej. W orzeczeniach sądów administracyjnych wielokrotnie podkreślano, że wykonanie wyroku eksmisyjnego jest równoznaczne z opuszczeniem lokalu w rozumieniu art. 15 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych, co w rezultacie uzasadnia wydanie decyzji o wymeldowaniu osób eksmitowanych zarówno wówczas, gdy wyrok zostanie wykonany dobrowolnie przez zobowiązanego, jak i wtedy, gdy wyrok zostanie wykonany w drodze egzekucji sądowej (por. NSA: z dnia 19 czerwca 2012 r. sygn. akt II OSK 526/11; z dnia 8 marca 2012 r., sygn. akt II OSK 1515/10, z dnia 5 stycznia 2010 r., sygn. akt II OSK 24/09). Powyższy pogląd, wobec tożsamych przesłanek wymeldowania zachował aktualność pod rządami obowiązującej aktualnie ustawy o ewidencji ludności. Skutkiem wykonania wyroku orzekającego eksmisję danej osoby z lokalu jest bowiem ustanie pobytu tej osoby w tym lokalu w rozumieniu art. 6 ust. 1 ww. ustawy. Powtórzyć należy, że dobrowolność opuszczenia miejsca stałego pobytu nie jest przesłanką ustawową wymeldowania, dlatego nie w każdym przypadku wskazanie zaistnienia przesłanek wymeldowania będzie wymagało ustalenie, że opuszczenie miejsca pobytu stałego nie nastąpiło wbrew woli. Jeżeli opuszczenie przez daną osobę miejsca pobytu stałego jest powodowane zgodnymi z prawem władczymi działaniami organów państwa (wykonaniem wyroku nakazującego eksmisję z lokalu), to przy ustaleniu spełnienia przesłanek do wymeldowania tej osoby, przesłanka dobrowolności nie może być brana pod uwagę, ponieważ oczywistym jest, że działanie organów najczęściej w takich sytuacjach nie jest zgodne z wolą osoby, która ma opuścić lokal. Nadto należy zauważyć, że przebywanie skarżącego w chwili wykonywania wyroku nakazującego eksmisję w zakładzie karnym w żaden sposób nie wpływa na legalność wykonania wyroku. Przymusowe opuszczenie lokalu przez osobę w nim zamieszkałą nie może stanowić przesłanki wymeldowania jedynie wówczas, gdy było wynikiem bezprawnego działania innych osób. Tymczasem skarżący był zmuszony opuścić lokal mieszkalny w wyniku osadzenia w zakładzie karnym, gdzie odbywa karę pozbawienia wolności. W okresie, gdy przebywał w zakładzie karnym wykonano wyrok eksmisyjny. W takiej sytuacji, kwestia dobrowolności opuszczenia miejsca stałego pobytu nie ma znaczenia prawnego. Tak więc w przypadku wykonania eksmisji nie można bronić się przed wymeldowaniem, powołując się na brak dobrowolności w opuszczeniu lokalu. Gdy bowiem w obrocie prawnym pozostaje wyrok eksmisyjny, w niniejszej sprawie wyrok Sądu Rejonowego z dnia 23 stycznia 2007 r. (sygn. akt [...]) nieistotne jest badanie woli czy zamiaru osoby opuszczającej lokal, skoro osoba ta nie ma uprawnień do przebywania w lokalu i nie przebywa w miejscu pobytu stałego (tak WSA we Wrocławiu w uroku z dnia 7 maja 2014 r. sygn. akt IV SA/Wr 813/13). Mając powyższe na uwadze, Sąd nie dopatrzył się w kontrolowanym postępowaniu naruszenia przepisów postępowania, ani też naruszenia prawa materialnego. Dlatego też, działając na podstawie art. 151 ppsa, orzeczono jak w punkcie I sentencji. Odnośnie wynagrodzenia dla ustanowionego dla skarżącego pełnomocnika z urzędu, to zgodnie z art. 250 ppsa, wyznaczony adwokat, radca prawny, doradca podatkowy albo rzecznik patentowy otrzymuje wynagrodzenie odpowiednio według zasad określonych w przepisach o opłatach za czynności adwokatów, radców prawnych, doradców podatkowych albo rzeczników patentowych w zakresie ponoszenia kosztów nieopłaconej pomocy prawnej oraz zwrotu niezbędnych i udokumentowanych wydatków. Stosownie do art. 22³ ust. 1 ustawy z dnia 9 października 2017 r. o radcach prawnych (Dz. U. z 2017 r., poz.1870), koszty pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego z urzędu ponosi Skarb Państwa, a zgodnie z § 21 ust. 1 pkt 1 lit. "c" rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 3 października 2016 r. w sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego z urzędu stawka minimalna wynagrodzenia w niniejszej sprawie wynosi 240 zł. Kwotę tę powiększono, stosownie do § 4 ust. 3 ww. rozporządzenia, o kwotę podatku od towarów i usług obowiązującą w dniu orzekania.