III SA/Kr 577/25

WyrokWSA w Krakowie2025-08-06

Skład orzekający: Maria Zawadzka, Michał Niedźwiedź, Urszula Zięba

Analiza orzeczenia

Sekcja wygenerowana przez AI na podstawie treści orzeczenia — nie stanowi cytatu.

Zagadnienie prawne
Czy Samorządowe Kolegium Odwoławcze prawidłowo stwierdziło wydanie decyzji z naruszeniem prawa, ale nie uchyliło jej, uznając, że w wyniku wznowienia postępowania mogłaby zapaść wyłącznie decyzja odpowiadająca w swej istocie decyzji dotychczasowej, mimo że nie przeprowadziło pełnego postępowania merytorycznego w przedmiocie przyznania świadczenia pielęgnacyjnego?
Ratio decidendi
Sąd uchylił zaskarżoną decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego, uznając, że organ nieprawidłowo zastosował art. 146 § 2 k.p.a. Stwierdzenie istnienia podstaw do wznowienia postępowania obliguje organ do przeprowadzenia pełnego postępowania merytorycznego w celu rozstrzygnięcia istoty sprawy, a nie jedynie do stwierdzenia naruszenia prawa i niewydania decyzji merytorycznej. Ponadto, organ błędnie uznał, że wiek emerytalny i brak wcześniejszego zatrudnienia wykluczają możliwość przyznania świadczenia pielęgnacyjnego.
Stan faktyczny
Skarżąca złożyła wniosek o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu opieki nad synem. Organ pierwszej instancji odmówił przyznania świadczenia, a SKO utrzymało tę decyzję w mocy, wskazując na brak aktualnego orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności syna oraz brak związku przyczynowego między rezygnacją z pracy a opieką. Po wydaniu przez sąd powszechny wyroku ustalającego znaczny stopień niepełnosprawności syna od 2012 r., SKO stwierdziło wydanie swojej decyzji z naruszeniem prawa, ale nie uchyliło jej, stosując art. 146 § 2 k.p.a. Sąd administracyjny uznał, że SKO nieprawidłowo postąpiło, nie przeprowadzając pełnego postępowania merytorycznego.
Rozstrzygnięcie
Uchyla zaskarżoną decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Krakowie z 18 lutego 2025 r. oraz zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Krakowie na rzecz Z. S. kwotę 480 zł tytułem zwrotu kosztów postępowania.

Pełny tekst orzeczenia

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący - Sędzia WSA Maria Zawadzka Sędzia WSA Michał Niedźwiedź (spr.) Sędzia WSA Urszula Zięba po rozpoznaniu 6 sierpnia 2025 r. na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym skargi Z. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Krakowie z 18 lutego 2025 r., nr SKO.ŚR/4111/649/2024 w przedmiocie stwierdzenia wydania decyzji z naruszeniem prawa 1. uchyla zaskarżoną decyzję; 2. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Krakowie na rzecz Z. S. kwotę 480 (czterystu osiemdziesięciu) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania. 1.1. Z. S. – nazywana dalej "Skarżącą", 29 listopada 2023 r. złożyła w Miejsko-Gminnym Ośrodku Pomocy Społecznej w Kalwarii Zebrzydowskiej wniosek o ustalenia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad osobą niepełnosprawną. Wniosek podyktowany był konieczności sprawowania przez Skarżącą stałej opieki nad synem, A. S., który z uwagi na stan zdrowia był niezdolny do samodzielnej egzystencji. 1.2. Decyzją z 2 kwietnia 2024 r. Prezydent Miasta Kalwarii Zebrzydowskiej (Miejsko-Gminny Ośrodek Pomocy Społeczne w Kalwarii Zebrzydowskiej) odmówił Skarżącej przyznania wskazanego powyżej świadczenia pielęgnacyjnego. Wskazując na art. 17 ust. 1 i 1b oraz art. 17 ust. 5 ustawy z 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2023 r., poz. 390; dalej jako "u.ś.r.") organ stwierdził, że przedmiotowe świadczenie przysługuje jeżeli niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała nie później niż do ukończenia 18 roku życia lub w trakcie nauki w szkole lub szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25 roku życia. Dalej organ zwrócił uwagę, że wyrokiem z 21 października 2014 r. Trybunał Konstytucyjny (sygn. akt K 38/13) orzekł, że art. 17 ust. 1b u.ś.r. jest niezgodny w zakresie, w którym różnicuje prawo do wskazanego świadczenia z uwagi na moment powstania niepełnosprawności. Przepis ten nie został jednak zmieniony przez ustawodawcę, stąd też organ nie mógł wydać decyzji pozytywnej. 1.3. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Krakowie, po rozpoznaniu odwołania Skarżącej, decyzją z 6 września 2024 r. utrzymało w mocy rozstrzygnięcie organu pierwszej instancji. W motywach decyzji organ odwoławczy wyjaśnił, że przesłankami warunkującymi przyznanie świadczenia wymienionymi w art. 17 ust. 1 u.ś.r. są: sprawowanie opieki na niepełnosprawnym członkiem rodziny legitymującym się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności oraz niepodejmowanie z tego powodu pracy. Dalej organ zwrócił uwagę, że syn Skarżącej w dacie orzekania nie posiadał aktualnego orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności – a co za tym idzie Skarżącej nie można było przyznać wnioskowanego świadczenia. Ponadto, według organu, nie istniał związek przyczynowy pomiędzy rezygnacją z zatrudnienia przez wnioskodawczynię a koniecznością sprawowania opieki nad synem. Z akt sprawy wynikało bowiem, że Skarżącej przyznana została renta rodzinna po zmarłym mężu. Renta ta została przyznana bez zbiegu z innym świadczeniem emerytalno-rentowym, co oznaczało, że Skarżąca wcześniej nie pracowała. Co więcej, Skarżąca miała 67 lat, czyli była w wieku poprodukcyjnym, stąd też było brak podstaw, aby przyjąć, że nie podejmuje zatrudnienia z powodu konieczności sprawowania opieki nad synem. 1.4. Pełnomocnik Skarżącej 30 września 2024 r. (data stempla pocztowego) złożył wniosek o wznowienie postępowania zakończonego powyższą decyzją. Jako podstawę wniosku wskazał art. 145 § 1 pkt 5 ustawy z 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2023 r., poz. 775; dalej jako "k.p.a."). W sprawie miał wyjść na jaw nowy dowód, istniejący w dniu wydania decyzji, a który nie został wzięty pod uwagę przez organ, jakim był wyrok sądu powszechnego z 6 marca 2024 r. Wyrok ten został wydany na skutek wniesienia odwołania od decyzji Wojewódzkiego Zespołu do spraw Orzekania o Niepełnosprawności w Krakowie z 26 kwietnia 2023 r. Sąd zmienił zaskarżone orzeczenie w ten sposób, że zaliczył syna Skarżącej do znacznego stopnia niepełnosprawności, ustalając, że stopień ten datuje się od 8 maja 2012 r. Ponadto sąd stwierdził, że wymaga on stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji. Przy czym, jak wyjaśnił pełnomocnik Skarżącej, strona do daty zapoznania się z motywami decyzji SKO w Krakowie z 6 września 2024 r. nie miała świadomości, że organ nie wiedział o istnieniu nowego orzeczenia o niepełnosprawności. 1.5. Decyzją z 18 lutego 2025 r. (nr SKO.ŚR/4111/649/2024) Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Krakowie stwierdziło, że jego wcześniejsza decyzja z 6 września 2024 r. została wydana z naruszeniem prawa. Niemniej jednak, na skutek okoliczności określonych w art. 146 k.p.a., decyzji tej nie uchyliło, ponieważ w wyniku wznowienia postępowania mogła zapaść wyłącznie decyzja odpowiadająca w swej istocie decyzji dotychczasowej. W uzasadnieniu decyzji SKO w Krakowie przyjęło, odwołując się do art. 145 § 1 pkt 5 k.p.a., że wskazany przez stronę wyrok sądu powszechnego z 6 marca 2024 r. należy rozumieć nie jako nowy dowód w sprawie, ale nową okoliczność, która dotychczas nie była znana organowi, ale istniała w dacie wydania decyzji ostatecznej. Biorąc pod uwagę to, że fakt zaliczenia syna Skarżącej do osób z niepełnosprawnością w stopniu znacznym miał istotne znaczenie dla załatwienia sprawy, wystąpiły podstawy, aby postępowanie wznowić. Dalej organ wyjaśnił, że zgodnie z art. 63 ust. 2 ustawy o świadczeniu wspierającym w sprawie znajduje zastosowanie art. 17 u.ś.r. w brzmieniu obowiązującym przed nowelizacją, która weszła w życie 1 stycznia 2024 r. Analizując przesłanki warunkujące przyznanie świadczenia z art. 17 ust. 1 u.ś.r., organ doszedł do wniosku, że Skarżąca może być adresatem tego świadczenia, a dodatkowo spełniła się przesłanka orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności jej syna, którym się opiekuje. Organ dodał przy tym, że fakt powstania niepełnosprawności w wieku dorosłym nie stoi na przeszkodzie przyznaniu świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej. Według organu, nie budziło wątpliwości to, że Skarżąca sprawowała czynności związane z opieką nad synem. Wątpliwości organu wzbudził jednak zakres sprawowanej opieki oraz istnienie związku przyczynowo-skutkowego pomiędzy koniecznością sprawowania tej opieki oraz rezygnacją z pracy. Z przeprowadzonego przez organ postępowania dowodowego wynikało, że Skarżąca budzi syna między 7 a 9 rano, przygotowuje mu następnie śniadanie oraz podaje leki, dalej zaś sprząta po śniadaniu. Następnie między 11 a 13 przygotowuje obiad i go podaje oraz po obiedzie sprząta. Koło 13 wychodzi wraz z nim na spacer, a między 15-17 przygotowuje i podaje synowi kolację. W okolicach godziny 18-19 syn miał się kąpać w asyście matki, a następnie ogląda telewizję i kładzie się spać. Odwołując się do poglądów orzecznictwa, SKO w Krakowie wyjaśniło dalej, że czynności polegające na pomocy w codziennej higienie osobistej, myciu, czy podawaniu leków, oraz pomocy w dostaniu się do lekarza nie są czynnościami oznaczającymi stałą lub długotrwałą opiekę innej osoby w rozumieniu art. 17 ust. 1 u.ś.r. uniemożliwiającą podjęcie jakiegokolwiek zatrudnienia, chociażby na część etatu. Czynności związane z prowadzeniem gospodarstwa domowego, przy właściwej organizacji (np. wcześniejszym przygotowaniu posiłków), dają możliwość pogodzenia ich z wykonywaniem aktywności zawodowej. Tymczasem, jak stwierdził organ, opieka ubiegającego się o przyznanie świadczenia nad osobą niepełnosprawną musi w sposób oczywisty stanowić przeszkodę do wykonywania pracy zawodowej, a jej zakres musi wykluczać możliwość podjęcia jakiejkolwiek pracy zarobkowej. Artykułu 17 ust. 1 u.ś.r. nie można bowiem odczytywać w ten sposób, że samo posiadanie przez osobę niepełnosprawną orzeczenia o niepełnosprawności w stopniu znacznym sprawia, że świadczenie to przysługuje wskazanym osobom. Zakres sprawowania opieki nad osobami niepełnosprawnymi w stopniu znacznym różnić się bowiem może w zależności od stopnia samodzielności tych osób oraz ich potrzeb. Stąd też, zdaniem organu, nie stanowią przeszkody w podjęciu pracy zarobkowej czynności takie jak pomoc w ubraniu, której można udzielić przed pracą, a także w umyciu włosów ćwiczeniach i spacerach oraz wizytach u rodziny i wyjściu do Kościoła, które to czynności można wykonać po godzinach pracy lub w dniach od niej wolnych. Dalej organ podkreślił, że omawiane świadczenie nie jest przyznawane za samą opiekę nad niepełnosprawnym, ale za faktyczny brak możliwości podjęcia zatrudnienia z powodu konieczności sprawowania tej opieki lub rezygnacji z zatrudnienia w celu jej sprawowania. W tym kontekście organ zaznaczył, że Skarżąca nie była aktywna zawodowo, o czym świadczy fakt otrzymania przez nią renty po zmarłym mężu bez zbiegu z innym świadczeniem. Ponadto Skarżąca jest w wieku emerytalnym, co oznacza, że nie można mówić o rezygnacji przez nią z zatrudnienia lub niepodejmowania zatrudnienia z uwagi na konieczność sprawowania opieki nad synem. 2.1. W skardze wywiedzionej od powyższej decyzji do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie pełnomocnik Skarżącej podniósł zarzuty naruszenia: - przepisów prawa materialnego, tj. art. 17 ust. 1 u.ś.r. poprzez przyjęcie, że niepodejmowanie pracy zarobkowej przez Skarżącą w celu sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną, nie wypełnia przesłanki niepodejmowania lub rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymizująca się orzeczeniem o niepełnosprawności ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osobie w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji; - przepisów postępowania, tj. art. 146 § 2 k.p.a. poprzez jego zastosowanie, a w konsekwencji nie wydanie decyzji w przedmiocie przyznania Skarżącej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego bez dostatecznego oparcia w obowiązujących przepisach. 2.2. Pełnomocnik Skarżącej wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz zasądzenie na jej rzecz zwrotu kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego, według norm przepisanych. 2.3. W odpowiedzi na skargę SKO w Krakowie wniosło o jej oddalenie, powtarzając przy tym treść motywów zaskarżonej decyzji. 3. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje: 3.1. Skarga była zasadna, dlatego została uwzględniona. 3.2. Rozpoznając skargę Sąd miał na uwadze, że zgodnie z art. 134 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2024 r. poz. 935 ze zm.; dalej jako "P.p.s.a.") sąd orzeka w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Tym samym dokonując oceny zgodności z prawem zaskarżonego aktu nie jest skrępowany sposobem sformułowania skargi, użytymi argumentami, a także podniesionymi wnioskami, zarzutami i żądaniami. Brak związania zarzutami i wnioskami skargi oznacza, że sąd bada w pełnym zakresie zgodność z prawem zaskarżonego aktu. 3.3. W pierwszej kolejności należy dostrzec, że kontrolowana decyzja została wydana w trybie wznowieniowym na skutek wniosku Skarżącej o wznowienie postępowania zakończonego decyzją ostateczną. Jako Podstawę swojego żądania strona wskazała art. 145 § 1 pkt 5 k.p.a. Z motywów decyzji wynika, że SKO w Krakowie zgodziło się ze stroną, iż w kontekście przesłanek warunkujących przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej (art. 17 ust. 1 u.ś.r.) – wskazany przez stronę wyrok sądu powszechnego należało potraktować, jako nową, nieznaną dotychczas organowi okoliczność faktyczną, która istniała w danie wydania decyzji ostatecznej. W wyroku tym sąd powszechny uznał bowiem, że syn Skarżącej był osobą niepełnosprawną w znacznym stopniu, a stopień ten datował się od 8 maja 2012 r. Ponadto sąd stwierdził, że wymaga on stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji – co odpowiadało części przesłanek wyrażonych w art. 17 ust. 1 u.ś.r. Równocześnie – co należy podkreślić – organ przyjął, że z uwagi na brzmienie art. 63 ust. 2 ustawy z 7 lipca 2023 r. o świadczeniu wspierającym (Dz. U. z 2023 r., poz. 1429), sprawa powinna być rozstrzygana na podstawie przepisów ustawy o świadczeniach rodzinnych w brzmieniu obowiązującym do końca 2023 r. Jest to o tyle istotne, że w obecnym stanie prawnym świadczenie pielęgnacyjne, unormowane w art. 17 u.ś.r., dotyczy wyłącznie osób, które sprawują opiekę nad osobą w wieku do ukończenia 18 roku życia. Mając na względzie wiek syna Skarżącej, w świetle regulacji obowiązującej od 1 stycznia 2024 r. nie przysługiwałoby jej świadczenie pielęgnacyjne. W przedstawionym powyżej zakresie organ przyjął zatem korzystną dla strony skarżącej ocenę wystąpienia przesłanki z art. 145 § 1 pkt 5 k.p.a. oraz rozważał zastosowanie art. 17 ust. 1 u.ś.r. w brzmieniu dla niej względniejszym. Pamiętając o szczególnym trybie, w którym została wydana kontrolowana przez Sąd decyzja, należy również podkreślić, że po wydaniu postanowienia o wznowieniu postępowania (art. 149 § 1 k.p.a.), organ powinien był przeprowadzić postępowanie co do przyczyn wznowienia. Uznawszy zaś, że przyczyna taka powstała, obowiązkiem organu było rozstrzygnięcie istoty sprawy, tak jak gdyby sprawa ta nie była wcześniej w danej instancji rozstrzygana (art. 149 § 2 k.p.a.). Stwierdzenie istnienia podstawy wznowieniowej otwiera bowiem drogę do merytorycznego rozpoznania sprawy, zakończonej decyzją ostateczną. Na tym etapie postępowania dokonuje oceny okoliczności stanowiących negatywne przesłanki uchylenia decyzji ostatecznej, w tym w zakresie objętym art. 146 § 2 k.p.a. – w myśl tego przepisu nie uchyla się decyzji w przypadku, jeżeli w wyniku wznowienia postępowania mogłaby zapaść wyłącznie decyzja odpowiadająca w swej istocie decyzji dotychczasowej. Stwierdzenie na tym etapie istnienia przesłanki negatywnej oznacza konieczność wydania rozstrzygnięcia z art. 151 § 2 k.p.a. – stosownie bowiem do tego przepisu, w przypadku gdy w wyniku wznowienia postępowania nie można uchylić decyzji na skutek okoliczności, o których mowa w art. 146 k.p.a., organ stwierdza wydanie zaskarżonej decyzji z naruszeniem prawa oraz wskazuje okoliczności, z powodu których nie uchylił tej decyzji. Jeżeli natomiast nie stwierdzono istnienia przesłanek negatywnych organ wydaje decyzję na podstawie art. 151 § 1 pkt 2 k.p.a., tj. uchyla decyzję dotychczasową i wydaje nową decyzję rozstrzygającą o istocie sprawy. Przyjęcie, że w sprawie zachodzą podstawy do zastosowania art. 146 § 2 k.p.a. wymaga zatem od organu przeprowadzenia postępowania w pełnym zakresie, a następnie zestawienia jego wyniku z rozstrzygnięciem dotychczasowy. Zdaniem Sądu, organ obowiązkowi temu nie podołał. 3.4. Jak już było o tym mowa powyżej, skoro organ uznał, że w sprawie wystąpiła przesłanka usprawiedliwiającą wznowienie postępowania, powinien był przeprowadzić postępowanie tak, aby ustalić, czy w sprawie zaszły przesłanki wyrażone w art. 17 ust. 1 pkt 1 u.ś.r., które warunkowały przyznanie omawianego świadczenia pielęgnacyjnego. W orzecznictwie sądów administracyjnych ugruntowany jest pogląd, że pojęcie opieki, o którym mowa w art. 17 ust. 1 u.ś.r., utożsamiać należy ze stałą i bezpośrednią troską o zapewnienie osobie niepełnosprawnej realizacji jej podstawowych potrzeb życiowych i społecznych, których sama nie jest ona w stanie zrealizować z uwagi na swoją niepełnosprawność. Opieka ta powinna być przy tym tak absorbująca, że podjęcie jakiejkolwiek aktywności zawodowej przez opiekuna musiałoby się odbyć ze szkodą dla niej (por. wyrok WSA we Wrocławiu z 18 marca 2021 r., sygn. akt IV SA/Wr 51/21). Ustawodawca wymaga, aby brak podejmowania zatrudnienia lub rezygnacja z zatrudnienia przez osoby wymienione w art. 17 ust. 1 i ust. 1a ustawy, pozostawały w bezpośrednim związku przyczynowo - skutkowym z koniecznością sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną, a związek między rezygnacją z zatrudnienia (albo jego niepodejmowaniem), a sprawowaną opieką musi być bezpośredni i ścisły (por. wyrok NSA z 12 lutego 2020 r., sygn. akt I OSK 516/19). Dodatkowo należy zwrócić uwagę, że zakres opieki zależny jest od stanu osoby niepełnosprawnej. Jakkolwiek w art. 17 ust. 1 u.ś.r. mowa jest o znacznym stopniu niepełnosprawności oraz konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji – niepełnosprawność ta w różny sposób może oddziaływać na zakres czynności, które może dotknięta nią osoba wykonywać samodzielnie, jak też w różny sposób rzutować na jej faktyczne potrzeby co do opieki. W konsekwencji czynności dnia codziennego takie jak przygotowywanie i podawanie posiłków, robienie zakupów, podawanie leków, pranie, sprzątanie, realizacja recept, umawianie wizyt lekarskich – należy oceniać w odniesieniu do konkretnego przypadku. Ostatecznie bowiem czynności te niezbędne dla prawidłowego funkcjonowania osób wymagających opieki i wraz z czynnościami stricte opiekuńczymi składają się na całokształt prawidłowo sprawowanej opieki. Ten sam rodzaj czynności opiekuńczych, w zależności od stopnia ich nasilenia i potrzeb niepełnosprawnego, może zatem być uznany jedynie za zwykłe czynnościach dnia codziennego, jak i wypełniać przesłanki przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Okolicznościami, które powinien ustalić organ w celu ustalenia powyższej przesłanki są między innymi: rodzaj niepełnosprawności, stan zdrowia, sprawność ruchowa i intelektualna, tryb życia, warunki mieszkaniowe. Pamiętać przy tym również należy, że nawet jeżeli opiekun nie wykonuje bezpośrednio czynności opiekuńczych w danym momencie, bowiem nie wymaga tego stan zdrowia i potrzeby osoby niepełnosprawnej, to w tym czasie pozostaje do jej dyspozycji. Fakt ten może mieć istotne znaczenie z perspektywy osoby niepełnosprawnej i może być usprawiedliwiony w kontekście przyznania omawianego świadczenia, jeżeli stan tej osoby obecności tej wymaga. Pozostawanie w gotowości do świadczenia czynności opiekuńczych może bowiem przyczynić się do zapewnieniu takiej osobie poczucia bezpieczeństwa i komfortu psychicznego, co może stanowić – w zależności od stanu zdrowia – element składowy opieki. Ponadto omawiane świadczenie nie jest przyznawane za sam fakt sprawowania opieki, ale musi być związane z koniecznością jej sprawowania w takim zakresie, który wyklucza możliwość podjęcia jakiejkolwiek pracy zarobkowej. Spełnienie przesłanek określonych w art. 17 ust. 1 u.ś.r. oznacza, że czynności opiekuńcze muszą w sposób oczywisty stanowić przeszkodę do wykonywania pracy zawodowej, a związek pomiędzy rezygnacją z zatrudnienia (jego niepodejmowaniem) a opieką musi być bezpośredni i ścisły. Oceny takiej powinien dokonać organ administracji, biorąc pod uwagę okoliczności konkretnej sprawy i ustalając, czy istotnie osoba sprawująca opiekę nie ma możliwości podjęcia zatrudnienia lub zmuszona jest z niego zrezygnować. Raz jeszcze należy jednak podkreślić, że organ pamiętać musi o tym, że punktem odniesienia dla zakresu czynności opiekuńczych są potrzeby osoby niepełnosprawnej. 3.5. Pamiętając o powyższym należy zatem odnotować, że rozważania organu co do zakresu czynności podejmowanych przez Skarżącą sprowadzają się do ich skrótowego wyliczenia. Dalej zaś organ stwierdził, że należy je zaliczyć to czynności dnia codziennego, które to ze swej istoty nie stwarzają przeszkód, ku temu aby opiekun podjął pracę. Wystarczy je bowiem odpowiednio zaplanować i tak ułożyć, żeby wykonywać je poza godzinami pracy. W konsekwencji, zdaniem Sądu, organ nie ustalił szeregu istotnych dla załatwienia sprawy okoliczności: charakteru niepełnosprawności syna Skarżącej oraz podyktowanych nią jego potrzeb. W tym celu organ powinien był zbadać chociażby jego stan zdrowia oraz sprawność psychofizyczną – tak aby z ustaleń tych wyłonił się z jednej strony obraz czynności, które syn Skarżącej może wykonywać sam, z drugiej zaś strony zakres pomocy, której potrzebuje (co do rodzaj czynności, jak i czasu ich wykonywania). Ustalenia te powinny również pozwolić na stwierdzenie, czy wymaga on ciągłej obecności opiekuna ( na co może wskazywać zgromadzona dokumentacja). Należy podkreślić , że to stan osoby niepełnosprawnej oraz jej potrzeby określają, jakiego rodzaju czynności należy wokół niej wykonać. Tymczasem z treści kontrolowanej decyzji o niepełnosprawnym, którym miała opiekować się Skarżąca, można wnosić jedynie to, że był jej synem oraz, że w toku postępowania przed sądem powszechnym ustalono jego stopień niepełnosprawności. 3.6. Kolejną kwestią, która zdaniem organu przemawiała przeciwko przyznaniu Skarżącej wnioskowanego przez nią świadczenia pielęgnacyjnego był fakt niepodejmowania przez nią wcześniej zatrudnienia oraz to, że jest w wieku emerytalnym. Na tej podstawie organ uznał, że "nie można mówić o rezygnacji przez Nią z zatrudnienia lub niepodejmowania zatrudnienia z uwagi na konieczność sprawowania opieki nad synem" (s. 6 decyzji). Tego rodzaju stwierdzenie stoi w sprzeczności z art. 17 u.ś.r. – co świadczy o błędnym wyłożeniu tego przepisu przez organ. W żadnej z jednostek redakcyjnych art. 17 u.ś.r., ani w żadnym innym przepisie tej ustawy, nie przewidziano, aby warunkiem otrzymania omawianego świadczenia było podejmowanie wcześniej pracy zarobkowej. Organ jest jedynie zobowiązany do ustalenia, czy osoba taka jest zdolna do pracy i czy wyłączną przyczyną rezygnacji z zatrudnienia jest konieczność sprawowania opieki. Okoliczności rezygnacji z zatrudnienia lub jego niepodejmowania oraz brak możliwości jego podjęcia z uwagi na konieczność sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną należy więc oceniać na moment rozpoznawania wniosku o przyznanie pomocy w formie świadczenia pielęgnacyjnego. Irrelewantne jest zatem, czy wnioskodawca zrezygnował z pracy zarobkowej lub jej nie podejmował wcześniej z innych przyczyn, o ile w dacie wystąpienia z wnioskiem o świadczenie pielęgnacyjne zaistniała rzeczywista konieczność sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną, uniemożliwiająca stronie podjęcie zatrudnienia. Nadmienić przy tym należy, że sam z siebie wiek emerytalny nie stanowi przeszkody do tego, aby Skarżącą podjęła pracę. 3.7. Ponownie rozpoznając sprawę organ uwzględni powyższą ocenę prawną. 3.8. Sąd orzekł jak w sentencji na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i c) P.p.s.a. O kosztach postępowania orzeczono zgodnie z art. 200 i art. 205 § 2 P.p.s.a.

Źródło: Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych (orzeczenia.nsa.gov.pl), pozyskano 17.07.2026. · Źródło