III SA/Kr 588/12

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Piotr Lechowski Sędziowie WSA Bożenna Blitek (spr.) WSA Tadeusz Wołek Protokolant Renata Nowak po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 6 marca 2013 r. sprawy ze skargi M. N. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 27 lutego 2012 r. nr [...] w przedmiocie zasiłku celowego specjalnego skargę oddala Decyzją z dnia [...] 2011 r. Nr [...] Prezydent Miasta przyznał M. N. zasiłek celowy specjalny w kwocie 93,75 zł na zakup żywności. Organ I instancji ustalił, że M. N. prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe, a jego dochód przekracza kryterium dochodowe osoby samotnie gospodarującej, tj. 477 zł. Organ I instancji stwierdził jednak, że M. N. znajduje się w trudnej sytuacji bytowej i nie jest w stanie samodzielnie zaspokoić niezbędnych potrzeb życiowych. Organ I instancji uznał zatem sytuację wnioskodawcy za szczególnie uzasadniającą przyznanie pomocy, której wysokość ustalono w oparciu o przedstawione przez stronę potrzeby. W odwołaniu od powyższej decyzji Prezydenta Miasta M. N. wniósł o jej uchylenie, zarzucając organowi I instancji, że ten bezprawnie doliczył do jego dochodu wartość świadczenia w postaci gorącego posiłku oraz dodatek mieszkaniowy. Odwołujący się podniósł, że gorący posiłek jest świadczeniem w naturze, którego wartość, zgodnie z art. 8 ust. 4 pkt 4 ustawy o pomocy społecznej, nie wlicza się do dochodu. Odwołujący się zastrzegł jednak, że gdyby okazało się, że gorący posiłek nie jest świadczeniem w naturze, to wówczas należy uznać go za jednorazowe pieniężne świadczenie socjalne (art. 8 ust. 4 pkt 1 ustawy o pomocy społecznej) albo zasiłek celowy w rozumieniu art. 8 ust. 4 pkt 2 wyżej wymienionej ustawy, które także nie wlicza się do dochodu. Zdaniem M. N., dodatek mieszkaniowy pełni podobną funkcję jak świadczenia wymienione w art. 8 ust. 4 pkt 1, 2, 4 ustawy o pomocy społecznej i dlatego nie powinno się wliczać go do dochodu. Decyzją z dnia 27 lutego 2012 r. Nr [...], wydaną na podstawie art. 2, art. 3, art. 4, art. 7, art. 8, art. 41 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2009 r. Nr 175, poz. 1362 z późn. zm.) oraz art. 138 § 1 pkt 1 Kodeksu postępowania administracyjnego, Samorządowe Kolegium Odwoławcze utrzymało w mocy decyzję Prezydenta Miasta z dnia [...] 2011 r. Nr [...]. W uzasadnieniu decyzji Kolegium wskazało, że z ustaleń organu I instancji wynika, że M. N. prowadzi samotnie gospodarstwo domowe a jego dochód stanowi renta w wysokości 818,74 zł, dodatek mieszkaniowy w kwocie 25,75 zł oraz dofinansowanie do obiadów w kwocie 219,70 zł. Łączny dochód strony wynosi zatem 1064,19 zł i przekracza ustawowe kryterium dochodowe, które dla osoby samotnej wynosi 477 zł. Organ II instancji stwierdził, że decyzja dotycząca przyznania świadczenia z pomocy społecznej w postaci zasiłku celowego (i celowego specjalnego) jest decyzją podejmowaną w granicach tzw. uznania administracyjnego polegającego na możności dokonania przez organ wyboru jednego z kilku dopuszczalnych przez ustawę równowartościowych prawnie rozwiązań po dokonaniu właściwego ustalenia stanu faktycznego i jego oceny oraz na skutek uznania przez ten organ celowości konkretnego rozstrzygnięcia w świetle całokształtu sytuacji życiowo-bytowej osób korzystających z pomocy społecznej. Kolegium podało, że w niniejszej sprawie organ I instancji uznał, że sytuacja M. N. uzasadnia przyznanie mu pomocy w formie zasiłku celowego specjalnego w kwocie 93,75 zł na żywność. Kolegium stanęło na stanowisku, że uchylanie decyzji w istocie korzystnej dla strony jest niecelowe. Poza tym decyzji nadano rygor natychmiastowej wykonalności, a więc zasiłek został już najprawdopodobniej skonsumowany. Wobec powyższego Kolegium postanowiło utrzymać w mocy decyzję organu I instancji. W skardze na powyższą decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego M. N. wniósł o jej uchylenie, podnosząc te same zarzuty co w odwołaniu od decyzji organu I instancji. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze podtrzymało swoje dotychczasowe stanowisko w sprawie i wniosło o oddalenie skargi. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje: Wojewódzki Sąd Administracyjny, zgodnie z art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 z późn. zm.) – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (p.p.s.a.), sprawuje kontrolę działalności administracji publicznej i stosownie do art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 z późn. zm.), kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem (legalności), jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Jednocześnie w oparciu o art. 134 § 1 p.p.s.a. Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami oraz powołaną podstawą prawną. W ramach tej kognicji Sąd bada, czy przy wydawaniu zaskarżonego aktu administracyjnego nie naruszono przepisów prawa materialnego i przepisów postępowania. Zdaniem Sądu, skarga M. N. jest nieuzasadniona. Podstawę prawną przyznawania pomocy społecznej stanowi ustawa z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2009 r., Nr 6175 poz. 1362). Art. 39 tej ustawy określa podstawę prawną przyznania zasiłku celowego, do jakiego należy pomoc finansowa na dofinansowanie obiadów. "Art. 39. 1. W celu zaspokojenia niezbędnej potrzeby bytowej może być przyznany zasiłek celowy. 2. Zasiłek celowy może być przyznany w szczególności na pokrycie części lub całości kosztów zakupu żywności, leków i leczenia, opału, odzieży, niezbędnych przedmiotów użytku domowego, drobnych remontów i napraw w mieszkaniu, a także kosztów pogrzebu". Z brzmienia tego przepisu, w szczególności ze słów zawartych w art. 39 ust. 1: "może być przyznany zasiłek celowy" i zawartych w art. 39 ust. 2: "zasiłek celowy może być przyznany" wynika jednoznacznie, że zasiłek celowy jest formą pomocy pieniężnej przyznawanej na podstawie tzw. uznania administracyjnego, a to oznacza, że uznaniem administracyjnym objęta jest nie tylko wysokość przyznawanego świadczenia, ale i ocena przez organ administracyjny warunków uzasadniających przyznanie pomocy. Przyznając zasiłek celowy z art. 39 omawianej ustawy o pomocy społecznej organ sprawdza na wstępie, czy osoba starająca się o pomoc finansową spełnia kryterium dochodowe, które dla osoby samotnie gospodarującej wynosi 477 zł miesięcznie. Kryterium tego nie spełnia wnioskodawca M. N., albowiem już tylko wysokość jego renty w kwocie 818,74 zł przekracza kryterium dochodowe o około 340 zł miesięcznie. W tej sytuacji skarżącemu nie może być przyznany zasiłek celowy z art. 39 ustawy o pomocy społecznej. Jednakże, zdaniem Sądu - organy administracyjne obu instancji słusznie rozważyły możliwość przyznania skarżącemu zasiłku celowego specjalnego, o którym mówi art. 41 omawianej ustawy: "Art. 41. W szczególnie uzasadnionych przypadkach osobie albo rodzinie o dochodach przekraczających kryterium dochodowe może być przyznany: 1) specjalny zasiłek celowy w wysokości nieprzekraczającej odpowiednio kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej lub rodziny, który nie podlega zwrotowi; 2) zasiłek okresowy, zasiłek celowy lub pomoc rzeczowa, pod warunkiem zwrotu części lub całości kwoty zasiłku lub wydatków na pomoc rzeczową." Mając na względzie treść powyższego przepisu art. 41 omawianej ustawy o pomocy społecznej należy zwrócić uwagę, że zasiłek celowy specjalny jest przyznawany osobie (albo rodzinie) o dochodach przekraczających kryterium dochodowe. Nadto, co podkreślono wyżej, już sama wysokość renty skarżącego w kwocie 818, 74 zł przekracza kryterium dochodowe o około 340 zł, a zatem zarzuty skarżącego sprowadzające się do bezprawnego, jego zdaniem, doliczenia przez organ administracyjny do jego dochodu wartości świadczenia w postaci gorącego posiłku oraz dodatku mieszkaniowego, nie mają doniosłości prawnej. W związku z powyższym, na marginesie niejako sprawy, Sąd zwraca uwagę na treść art. 8 ust. 3 i ust. 4 ustawy o pomocy społeczne, który stanowi: "Art. 8. (...) 3. Za dochód uważa się sumę miesięcznych przychodów z miesiąca poprzedzającego złożenie wniosku lub w przypadku utraty dochodu z miesiąca, w którym wniosek został złożony, bez względu na tytuł i źródło ich uzyskania, jeżeli ustawa nie stanowi inaczej, pomniejszoną o: 1) miesięczne obciążenie podatkiem dochodowym od osób fizycznych; 2) składki na ubezpieczenie zdrowotne określone w przepisach o powszechnym ubezpieczeniu w Narodowym Funduszu Zdrowia) oraz ubezpieczenia społeczne określone w odrębnych przepisach; 3) kwotę alimentów świadczonych na rzecz innych osób. 4. Do dochodu ustalonego zgodnie z ust. 3 nie wlicza się: 1) jednorazowego pieniężnego świadczenia socjalnego; 2) zasiłku celowego; 3) pomocy materialnej mającej charakter socjalny albo motywacyjny, przyznawanej na podstawie przepisów o systemie oświaty; 4) wartości świadczenia w naturze; 5) świadczenia przysługującego osobie bezrobotnej na podstawie przepisów o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy z tytułu wykonywania prac społecznie użytecznych." Mając na względzie treść powyższego przepisu Sąd stwierdza, że nie podziela stanowiska skarżącego, jakoby organ I instancji bezprawnie doliczył do jego dochodu wartość świadczenia w naturze – w postaci gorącego posiłku oraz dodatek mieszkaniowy, albowiem skarżący, co wynika z akt sprawy, nie ma przyznanego "gorącego posiłku", a ma przyznaną konkretną kwotę w wysokości 219,70 zł miesięcznie jako dofinansowanie do obiadów. Kwoty tej nie można więc uznać ani za jednorazowe pieniężne świadczenie socjalne, o którym mowa w art. 8 ust. 4 pkt 1 omawianej ustawy, albowiem nie jest świadczeniem jednorazowym, ani nie można przyjąć, że skarżący otrzymuje jako świadczenie "gorący posiłek", a więc świadczenie w naturze, o którym mowa w art. 8 ust. 4 pkt 4 tej ustawy, albowiem kwota 219,70 zł miesięcznie jest przyznana w formie pieniężnej z przeznaczeniem na zakup obiadów. Takie samo stanowisko Sąd zajmuje w kwestii dodatku mieszkaniowego przyznanego skarżącemu nie jednorazowo i w formie pieniężnej z przeznaczeniem na pokrycie kosztów mieszkania. Zdaniem Sądu, nie można obu tych kwot przyjąć za zasiłek celowy, który z racji wysokości dochodu (renty) skarżącego nie mógłby być mu przyznany na podstawie art. 39 ustawy o pomocy społecznej, a także z uwagi na to, że pojęciem "zasiłku celowego" posługuje się ustawa o pomocy społecznej, a kwota stanowiąca dofinansowanie do obiadów i kwota dodatku mieszkaniowego nie zostały przyznane skarżącemu na podstawie tej ustawy. Sąd zaznacza, że w pełni podziela stanowisko orzecznictwa Naczelnego Sądu Administracyjnego i wojewódzkich sądów administracyjnych, które wskazuje, że "Specjalny zasiłek celowy może otrzymać tylko osoba, która spełnia ustawowe przesłanki warunkujące jego przyznanie. Ponadto ten rodzaj świadczenia, ze względu na swój szczególny charakter może przeznaczony zostać na konkretny cel, dlatego co do zasady nie może być automatycznie odnowiony" (wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie z dnia 24 września 2008 r., sygn. akt II SA/Ol 550/08 opubl. LEX nr 522682); "Szczególnie uzasadniony przypadek to taka sytuacja życiowa osoby lub rodziny, która ponad wszelką wątpliwość, bez konieczności wnikliwych zabiegów interpretacyjnych istniejącego stanu rzeczy, pozwala stwierdzić, że aż tak drastyczne, tak dotkliwe w skutkach i tak daleko ingerujące w plany życiowe zdarzenia nie należą do zdarzeń codziennych ani nawet do zdarzeń nadzwyczajnych. Są to zdarzenia występujące zupełnie okazjonalnie, wymagające wielu niefortunnych zbiegów wydarzeń, wykraczające poza możliwości ludzkiej zapobiegliwości" (wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 28 sierpnia 2008 r. sygn. akt I OSK 1416/07 opubl. LEX nr 489088)." Mając powyższe na względzie - Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie stwierdza, że organy administracyjne obu instancji nie naruszyły w istotny sposób przepisów prawa, a zatem na podstawie art. 151 p.p.s.a. orzekł - jak w sentencji.