III SA/Kr 593/09

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Barbara Pasternak (spr.) Sędziowie NSA Grażyna Danielec NSA Krystyna Kutzner Protokolant Ewelina Kalita po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 25 listopada 2010 r. sprawy ze skargi M. K., S. K. na decyzję Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Geodezyjnego i Kartograficznego z dnia 6 kwietnia 2009 r. nr [...] w przedmiocie ewidencji gruntów uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu pierwszej instancji. Starosta decyzją z dnia [...] 2009r. znak: [...], wydaną na podstawie art. 104 kpa, art. 22 ustawy z dnia 17 maja 1989r. Prawo geodezyjne i kartograficzne (Dz. U. z 2005r. Nr 240, poz. 2026 i 2027) i § 44, § 45, § 47 i § 12 rozporządzenia Ministra Rozwoju Regionalnego i Budownictwa z dnia 29 marca 2001 r. w sprawie ewidencji gruntów i budynków (Dz. U. Nr 38, poz. 454), na wniosek M. K. i S. K., orzekł o zmianie w rejestrze wsi J. współwładającego poprzez wykreślenie M. S. w poz. rej. 780 i 783 i wpisanie w jej miejsce w poz. rej. 780 M. K. i S. K. w 260/2560 części oraz w poz. rej. 783 M. K. i S. K. w 2/48 części. Starosta wskazał, że 30 października 2008r. M. i S. K. zwrócili się do Starostwa Powiatowego z prośbą o zmianę wpisu władających w spółce leśnej wpisanej w poz. rej. nr 780 i 783 wsi J. przez wpisanie ich w miejsce M. S. Wnioskodawcy podali, że posiadają i użytkują udziały w spółkach leśnych. Starosta wskazał, że przesłuchany w charakterze strony T. S. oświadczył, że wnioskodawcy posiadają i użytkują udziały w przedmiotowej spółce leśnej i powinni być wpisani jako współwładający. Zdaniem Starosty zgromadzony materiał dowodowy uzasadniał dokonanie wnioskowanego wpisu. Odwołanie od powyższej decyzji wnieśli M. K. i S. K., którzy zarzucili, że dokonany wpis jest nieprawidłowy. Odwołujący się podnieśli, że nie mogą się zgodzić na zapis wynikający z decyzji, ponieważ ich udział jest pomniejszony "o zagrabioną łąkę 65 arów", czyli wielkość ich udziału nie powinna być określona ułamkiem 260/2560. Ponadto odwołujący się opisali nieprawidłowości, których ich zdaniem dopuściły się organy administracji oraz sądy przy załatwianiu sprawy ich łąki. Wojewódzki Inspektor Nadzoru Geodezyjnego i Kartograficznego decyzją z dnia 6 kwietnia 2009r. znak: [...], wydaną na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 kpa oraz art. 7 b ust. 2 pkt 2 ustawy z dnia 17 maja 1989r. Prawo geodezyjne i kartograficzne, utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję. W uzasadnieniu organ odwoławczy wskazał, że przedmiot sprawy został wyznaczony przez żądanie wnioskodawców wprowadzenia zmian w ewidencji gruntów i budynków co do nieruchomości objętych jednostkami rejestrowymi nr 780 i nr 783 obrębu J.. Dlatego poza granicami podlegającymi rozpoznaniu w toczącym się postępowaniu były podniesione w odwołaniu kwestie dotyczące rozstrzygnięć Sądu Rejonowego, sfałszowania Aktu Własności Ziemi z 1975r., zmian w księgach wieczystych KW nr [...], podziału działki nr 2482/5, "grabieży" łąki pastwiskowej, odszkodowania za wycinkę drzewa. WINGiK wyjaśnił, że rozpoznanie niniejszej sprawy ograniczył do rozpatrzenia wniosku w zakresie wykreślenia w jednostkach rejestrowych nr 780 i nr 783 zmarłej M. S. i wpisania w jej miejsce M. i S. K. Następnie WINGiK przedstawił regulacje ustawy z dnia 29 czerwca 1963r. o zagospodarowaniu wspólnot gruntowych (Dz. U. Nr 28, póz. 169 ze zm.). Organ podkreślił, że dokumentacja stanu gruntów wspólnoty przechodzi z ksiąg wieczystych do ewidencji gruntów, w której jako w jedynej dokumentacji powinny być z urzędu ujawnione takie dane, jak nazwa spółki i skład zarządu spółki oraz obszar wspólnoty gruntowej i wykazy uprawnionych do korzystania z tej wspólnoty. Organ odwoławczy stwierdził, że nie zostało wykazane, by przesłanki z ustawy o zagospodarowaniu wspólnot gruntowych zostały spełnione w stosunku do działek objętych jednostkami rejestrowymi nr 780 i nr 783. W rejestrze gruntów obrębu J. zostały wykazane dwie wspólnoty gruntowe - w jednostce rejestrowej nr [...] Wspólnota Leśna Wsi J. obejmująca działki ewidencyjne o łącznej powierzchni 132,2520 ha oraz w jednostce rejestrowej nr [...] Wspólnota Leśna Wsi B. o łącznej powierzchni 13,7115 ha. Natomiast na terenie całego powiatu zostało utworzonych 12 spółek do sprawowania zarządu nad wspólnotami gruntowymi w rozumieniu przepisów ustawy o zagospodarowaniu wspólnot gruntowych, jednak z dokumentów tych wynika, że działki objęte jednostkami rejestrowymi nr 780 i nr 783, do których odnosi się wniosek M. i S. K., nie należą do istniejących na terenie powiatu wspólnot gruntowych. Dlatego WINGiK uznał, że nie ma zastosowania ustawa o zagospodarowaniu wspólnot gruntowych ani też w sprawie nie występuje wspólnota gruntowa. Zdaniem organu odwoławczego działki objęte jednostkami rejestrowymi nr 780 i nr 783 stanowią jedynie przedmiot współposiadania osób ujawnionych w ewidencji gruntów i budynków prowadzonej przez Starostę. Zgodnie zaś z § 10 rozporządzenia w sprawie ewidencji gruntów i budynków w przypadku braku danych dotyczących właścicieli, w ewidencji wykazuje się dane osób i jednostek organizacyjnych, które tymi nieruchomościami władają. WINGiK ustalił, że jednostka rejestrowa nr 780 obejmuje 32 działki o łącznej powierzchni 45,9815 ha. W stosunku do tych działek w rejestrze gruntów ujawniono 43 współwładających, wśród których znajduje się z udziałem 260/2560 M. S.. Jednostka rejestrowa nr 783 obejmuje zaś 2 działki o łącznej powierzchni 3,4460 ha, w stosunku do których ujawnionych jest 17 współwładających, w tym M. S. z udziałem 2/48. Ponadto ustalono, że zmarła Z. S. (siostra M. K.), nie otrzymała od M. S. udziałów w spółkach leśnych z pozycji rejestrowej 780 i 783, a udziały te są w wyłącznym władaniu M. i S. K. Zatem wpisanie w ewidencji w miejsce zmarłej M. S. jej następców prawnych władających jej udziałami, było zasadne. WINGiK wyjaśnił też, że dokładne określenie powierzchni przysługującej poszczególnym współposiadaczom nie leży w kompetencji organu administracji publicznej, lecz sądu powszechnego. Skargę na decyzję WINGiK wnieśli M. K. i S. K. Zdaniem skarżących dokonano bezprawnego wyłączenia z ich gospodarki rolnej 65 arów łąki pastwiskowej w J. – C., która była służyła do wypasu bydła. Wyłączenie to zostało dokonane na rzecz J. K. i B. K.. Skarżący wskazali, że na ich łące wybudowano trzy domki letniskowe, a ono zostali pozbawieni prawa obrony swej własności. Wskazali też na wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z 7 czerwca 2005r. sygn. akt [...], w którym Sąd dopatrzył się uchybień Starostwa Powiatowego i wskazał, w jaki sposób dokonano grabieży ich gospodarki rolnej i leśnej. Skarżący zarzucili, że Starosta nie respektuje tego wyroku. W odpowiedzi na skargę WINGiK wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko zawarte w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Stosownie do art. 1 ustawy z 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), zwanej dalej w skrócie "ppsa", sądy administracyjne powołane są do kontroli działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. W ramach swej kognicji sąd bada, czy przy wydaniu zaskarżonego aktu nie doszło do naruszenia prawa materialnego i przepisów postępowania administracyjnego, nie będąc przy tym związanym granicami skargi, stosownie do treści art. 134 § 1 ppsa. Orzekanie - w myśl art. 135 ppsa - następuje w granicach sprawy będącej przedmiotem kontrolowanego postępowania, w której został wydany zaskarżony akt lub czynność i odbywa się z uwzględnieniem wówczas obowiązujących przepisów prawa. Zaskarżona decyzja oraz poprzedzająca ją decyzja organu l instancji podlegają uchyleniu, lecz z innych przyczyn niż podniesione w skardze. Jak trafnie wskazał WSA w Krakowie w powołanym przez skarżących wyroku z 7 czerwca 2005r. sygn. akt [...], na podstawie art. 8 ust. 1 ustawy z dnia 29 czerwca 1963r. o zagospodarowaniu wspólnot gruntowych, zwanej dalej "ustawą", do Starosty należy ustalenie, które nieruchomości stanowią wspólnotę gruntową (bądź mienie gromadzkie) Przepisy art. 8 ust. 2 oraz 9 ust. 1 przewidują, że w drodze decyzji Starosta ustala wykaz uprawnionych do udziału we wspólnocie gruntowej, wykaz obszarów gospodarstw rolnych przez nich posiadanych i wielkość przysługujących w idealnych (ułamkowych) częściach udziałów poszczególnych uprawnionych we wspólnocie gruntowej. Dla nieruchomości stanowiącej wspólnotę gruntową nie prowadzi się ksiąg wieczystych (art. 11 ustawy), zaś warunkiem nabycia uprawnień do udziału we wspólnocie gruntowej jest posiadanie gospodarstwa rolnego poza gruntami tej wspólnoty (art. 6 ust. 1 ustawy). Zarazem przepis art. 18 ust. 2 ustawy - jako przepis szczególny względem art. 20 ust. 1 i 2 Prawa geodezyjnego i kartograficznego - stanowi, że z urzędu wpisowi do ewidencji gruntów podlegają nazwa spółki, skład zarządu oraz obszar wspólnoty gruntowej i wykazy uprawnionych do korzystania z tej wspólnoty. Z chwilą powołania organów spółki, wszelkie późniejsze zmiany w obszarze wspólnoty gruntowej, w wykazie osób uprawnionych, jak również zmiany statutu i zmiany w składzie osobowym zarządu, zgłasza do ewidencji zarząd spółki (art. 18 ust. 2 ustawy). Ponadto z przepisów § 17 pkt 7 i pkt 10 rozporządzenia z 29 marca 2001 r. w sprawie ewidencji gruntów, wynika, że istnieje osobna numeracja grup rejestrowych dla właścicieli i władających będącymi osobami fizycznymi (grupa rej. 8) i wspólnot gruntowych (grupa rej. 11). W świetle powyższego w kontrolowanym postępowaniu konieczne było ustalenie, czy objęte pozycjami rejestrowymi 780 i 783 grunty są gruntami wspólnoty, ponieważ w takim przypadku legitymacja do zgłoszenia w ewidencji gruntów zmian w wykazie osób uprawnionych we wspólnocie , przysługiwałaby zarządowi spółki, a nie skarżącym. W ocenie Sądu organy prowadzące postępowanie prawidłowo ustaliły, że grunty objęte wnioskiem skarżących nie są gruntami wspólnoty, a zatem skarżący posiadali legitymację do złożenia wniosku o dokonanie zmiany w ewidencji gruntów i budynków. Jednakże znajdujące się w aktach administracyjnych wypisy z rejestru gruntów dla jednostki rejestrowej nr 780 i 783 (k. 1-7) wskazują, że grunty z tych jednostek pozostają we współwładaniu wielu osób. Ujawnianie osób władających gruntami jest dopuszczalne na podstawie § 10 ust. 2 rozporządzenia w sprawie ewidencji gruntów w przypadku braku danych dotyczących właścicieli nieruchomości. Stosownie do § 12 ust. 2 tego rozporządzenia o wykazaniu w ewidencji osób i jednostek organizacyjnych, o których mowa w § 10 ust. 2 orzeka starosta w drodze decyzji, czyli ustalenie stanu władania następuje w postępowaniu ewidencyjnym prowadzonym przez starostę w trybie postępowania administracyjnego (§ 47 ust. 3 rozporządzenia). W związku z powyższym należy podkreślić, że wynik takiego postępowania, czyli wpisanie nowego władającego, jak również odmowa wpisania niewątpliwie będą miały wpływ na interes prawny i obowiązki osób już ujawnionych w ewidencji jako władający. To z kolei, na podstawie treści art. 28 kpa, sprawia, że władający figurujący w ewidencji powinni być stronami postępowania administracyjnego wszczętego wnioskiem zmierzającym do wpisania do ewidencji nowego władającego. Tymczasem w kontrolowanym postępowaniu osoby ujawnione w ewidencji jako władające gruntami znajdującymi się w jednostkach rejestrowych nr 780 i 763 nie były stronami postępowania, a więc nie wiedziały o toczącym się postępowaniu, nie mogły osoby ustosunkowywać się do zgromadzonego materiału dowodowego, zgłaszać wniosków dowodowych, nie były tym osobom doręczane rozstrzygnięcia, a co za ty idzie nie mogły wnosić środków odwoławczych. W ocenie Sądu stanowiło to naruszenie art. 28 oraz 10 kpa, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Nie wynika nadto z akt sprawy administracyjnej, na jakiej podstawie organy uznały za stronę postępowania T. S.., skoro nie jest on władającym udziałami w przedmiotowych działkach. Dlatego w ponownym postępowaniu organy administracyjne będą zobowiązane do ustalenia aktualnego stanu osób władających przedmiotowymi gruntami i przyznania im statusu strony. Ponadto w kontrolowanym postępowaniu nastąpiło naruszenie art. 7 i 77 § 1 kpa poprzez brak dokładnego wyjaśnienia tak istotnej okoliczności jak posiadanie przez skarżących gruntów objętych wnioskiem, gdyż tylko prawidłowe ustalenie faktu posiadania może być podstawą dokonania wpisu do ewidencji. Bezspornym jest, że na podstawie postanowienia Sądu Rejonowego z dnia 25 stycznia 1983r. sygn. akt [...] (k. 17 akt adm.) spadek po M. S. nabyły jej córki M. K. i Z. S., zaś Z. S. następnie zmarła. Jednak skarżący zostali ujawnieni w ewidencji jako władający. Władanie zaś jest stanem faktycznym, który nie podlega dziedziczeniu a skarżący nie jest następcą prawnym zmarłej M. S.. Dlatego dla dokonania wpisu władania organy powinny ustalić w sposób bezsporny, że skarżący władają gruntami objętymi wnioskiem. Tymczasem sami skarżący wskazują, że zostali w pewnym zakresie pozbawieni swoich gruntów (wybudowano tam domki jednorodzinne), a organy przy ustaleniu władania oparły się na twierdzeniach T. S., które zostały zapisane w dokumencie zatytułowanym "Protokół przesłuchania strony" (k. 12 akt adm.). Stosownie do art. 68 kpa stanowi, że protokół sporządza się tak, aby z niego wynikało, kto, kiedy, gdzie i jakich czynności dokonał, kto i w jakim charakterze był przy tym obecny, co i w jaki sposób w wyniku tych czynności ustalono i jakie uwagi zgłosiły obecne osoby. Ponadto, nawet gdyby uznać, że T. S. jest stroną, a nie świadkiem, to zgodnie z art. 83 § 3 kpa w związku z art. 86 kpa powinien on być pouczony o swoich uprawnieniach, w tym o odpowiedzialności za fałszywe zeznania, a z powołanego dokumentu nie wynika, że takie pouczenie miało miejsce. Dlatego w ocenie Sądu ta czynność procesowa została wykonana w sposób wadliwy, zaś w ponownym postępowaniu organy powinny bezspornie ustalić fakt władania, a przy dokonywaniu czynności procesowych dochowywać wymogów dla nich przewidzianych tak w stosunku do stron postępowania, jak i w stosunku do świadków. Brak bezspornego ustalenia władania stanowiło naruszenie przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik postępowania. Mając na uwadze powyższe, należało orzec jak w sentencji na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ppsa oraz art. 135 kpa.