III SA/Kr 595/11

Referendarz Sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie – Grzegorz Karcz po rozpoznaniu w dniu 1 lipca 2011 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku N. K. o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata w sprawie ze skargi N. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 8 kwietnia 2011 r. nr [...] w przedmiocie zasiłku celowego postanawia: I. umorzyć postępowanie w części obejmującej żądanie zwolnienia od kosztów sądowych, II. przyznać skarżącej prawo pomocy w zakresie częściowym i ustanowić dla niej adwokata, którego wyznaczy Okręgowa Rada Adwokacka. Skarżąca w złożonym na urzędowym formularzu "PPF" wniosku o przyznanie prawa pomocy domagała się zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia adwokata. Oświadczyła, że nie zatrudnia i nie pozostaje w innym stosunku prawnym z jakimkolwiek kwalifikowanym pełnomocnikiem. Objaśniając swoją sytuację rodzinną podała, że pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z dwoma synami z których jeden jest uczniem szkoły średniej a drugi kończy gimnazjum. Określając majątek swój i osób pozostających z nią we wspólnym gospodarstwie domowym uwidoczniła, że w jego skład wchodzi drewniany dom jednorodzinny z 1939 r. o powierzchni 75 m2 oraz działka o powierzchni 0,44 ha, . Nie posiadają zasobów pieniężnych. Synowie mają gospodarstwo rolne o powierzchni 8,66 ha zapisane po połowie. Miesięczne dochody gospodarstwa domowego skarżąca oszacowała na kwotę 930 zł. Dodatkowo nadmieniła, że jeden z synów otrzymuje 370 zł alimentów z funduszu alimentacyjnego a drugi 270 zł alimentów lecz tylko do września br. Uzasadniając swoje starania zaakcentowała, że od dłuższego czasu pozostaje bez środków do życia. Powiada, że jest osobą niepełnosprawną podobnie jak i jeden z synów. Z okazanych wcześniej przez skarżącą dokumentów źródłowych w postaci faktur za lekarstwa i dokumentacji medycznej wynika, że w związku ze swoimi problemami zdrowotnymi skarżąca zmuszona jest wykupywać lekarstwa. W roku podatkowym 2010 nie osiągnęła żadnego ewidencjonowanego przychodu (zaświadczenie urzędu skarbowego o wysokości dochodów). Natomiast w oparciu o przedstawione przez organ wraz ze skargą akta administracyjne okolicznościami znanymi z urzędu pozostaje, że łączną wysokość dochodu skarżącej określono na 1822,25 zł. Skarżąca jest po rozwodzie. Legitymuje się orzeczeniem o stopniu niepełnosprawności. Dom w którym zamieszkuje wyposażony jest w podstawowy sprzęt. Na energię elektryczną przeznaczała ostatnio ok. 93 zł, na gaz ok. 50 zł i ok. 100 zł na opał. Obciążają ją także zobowiązania publicznoprawne z tytułu posiadanych nieruchomości i gruntów na 651 zł. (vide: aktualizacja wywiadu środowiskowego wraz z załącznikami k. 56-39). Mając na uwadze powyższe zważyć należało co następuje: Zgodnie z art. 239 pkt 1 lit. a) ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, obowiązek uiszczenia kosztów sądowych nie ciąży na stronie skarżącej działanie lub bezczynność organu w sprawach z zakresu pomocy i opieki społecznej. Niniejsza sprawa dotyczy orzeczonej przez organy odmowy przyznania zasiłku celowego a jej przedmiot w postępowaniu sądowoadministracyjnym opatrzono symbolem "6320" (vide: zarządzenie z 24.05.11 r.) opisywanym przez załącznik nr 1 do zarządzenia Prezesa NSA z dnia 27 listopada 2003 r. w sprawie ustalenia zasad biurowości w sądach administracyjnych jako sprawa z zakresu pomocy społecznej. Skarżąca korzysta więc z ustawowego zwolnienia od kosztów sądowych - co zgodnie z art. 241 ppsa oznacza całkowite zwolnienie strony z obowiązku wnoszenia opłat sądowych jak i ponoszenia wydatków. Mając na uwadze powyższe postanowiono więc jak w punkcie pierwszym sentencji działając na zasadzie art. 161 §1 pkt. 3 ppsa w związku z art. 258 §1 i §2 pkt. 7 ppsa. Bezprzedmiotowość wniosku o zwolnienie od kosztów pozostaje bez wpływu na drugie z żądań wnioskodawczyni a mianowicie ustanowienia adwokata. Zgodnie bowiem z aktualnymi poglądami doktryny sąd nie jest związany żądaniem strony zawartym we wniosku o przyznanie pomocy byleby tylko nie wyszedł ponad żądanie strony (por. komentarz J.P Tarno do art. 246 w : Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Warszawa 2004). Logiczną konsekwencją przedstawionego stanu rzecz jest więc, że w sytuacji gdy strona domaga się przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym, sąd może przyznać jej to prawo w zakresie częściowym obejmującym tylko ustanowienie profesjonalnego pełnomocnika (art. 245 §3 in fine ppsa) o ile wykaże, że nie jest wstanie ponieść opłat za jego czynności w postępowaniu przed sądami administracyjnymi bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 246 §1 pkt. 2 ppsa). Oświadczenie to zgodnie z wolą ustawodawcy ma być "dokładne" (art. 252 ppsa) a owa dokładność stopniowana jest przekonaniem sądu i referendarza, że strona podnoszone przez siebie okoliczności "wykazała". Zgodnie natomiast z art. 255 ppsa jeżeli oświadczenie strony okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych względnie wzbudzi wątpliwości można zażądać od strony dodatkowych oświadczeń oraz przedłożenia dokumentów źródłowych. Zestawienie tych przepisów pozwala dojrzeć przyjętą przez ustawodawcę konstrukcję prawną, która opiera się na założeniu, że jeżeli oświadczenie strony pozwala na zorientowanie się w sytuacji strony to tym samym nie ma obowiązku wzywania strony o składanie dodatkowych oświadczeń i przedkładanie dokumentów źródłowych. Konkludując należy stwierdzić, że jeżeli na podstawie przyjętego oświadczenia sąd dojdzie do przekonania, że ma do czynienia z osobą "biedną" w potocznym tego słowa znaczeniu lub jeśli stwierdzi, że wymagane koszty pozostają w takiej dysproporcji z deklarowanym przez nią stanem majątkowym, że strony nie będzie stać na ich poniesienie to może wydać rozstrzygniecie bez konieczności prowadzenia dalszych czynności. W realiach niniejszej sprawy skarżąca złożyła oświadczenie o jakim mowa w art. 252 ppsa. Oświadczenie to uzupełnione informacjami znanymi z urzędu jest wystarczające do oceny aktualnych możliwości płatniczych strony. Obrazuje, że strona nie należy do zamożnych. Tak bowiem należy postrzegać matkę samotnie wychowującą dwóch synów, z niewielkim dochodem i majątkiem. Z zasad doświadczenia życiowego wynika, że - po opłaceniu mediów - przy obecnym poziomie cen produktów i usług środki jakie pozostają do dyspozycji osobom tworzącym to trzyosobowe gospodarstwo domowe wystarczają na skromne życie. Sprzedaż bądź obciążenie wykazanego majątku nieruchomego, który zabezpiecza podstawowe potrzeby bytowe tych ludzi celem zdobycia środków na wynagrodzenie dla pełnomocnika z wyboru godziłaby w podstawę ich egzystencji. Mając zatem na uwadze powyższe i przewidując tylko minimalny koszt opłat za czynności adwokatów w postępowaniu przed sądami administracyjnymi można stwierdzić, że w chwili obecnej skarżącej nie będzie stać na wynajęcie kwalifikowanego pełnomocnika bez uszczerbku dla koniecznego utrzymania rodziny. Chociaż bowiem obiektywnie są to kwoty niewielkie to jednak relatywnie przekraczają możliwości płatnicze strony. W efekcie należało więc udzielić skarżącej pomocy o którym to prawie traktują przepisy oddziału 2 rozdziału III działu V ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi i zgodnie z wnioskiem ustanowić dla niej adwokata, którego wyznaczy właściwy organ samorządu zawodowego. Z tych względów orzeczono więc jak w punkcie drugim sentencji na podstawie art. 246 §1 pkt. 2 ppsa w związku z art. 245 §3 ppsa.